Τετάρτη, 23 Μαΐου 2018

Από πού και γιατί - χωρών ονοματοδοσία


Για την προέλευση και την ετυμολογία της λέξης Ελλάς υπάρχουν πολλές απόψεις, που έχουν προκαλέσει συζητήσεις που διαρκούν μέχρι σήμερα. Η επικρατέστερη άποψη είναι ότι προέρχεται από τους Σελλούς , το ελληνικό φύλο της Ηπείρου που ήταν οι ιερείς της Δωδώνης και μέρος των οποίων μετανάστευσε στη Φθία. Στο Λεξικό του Μπαμπινιώτη, αναφέρεται και ο τύπος Έλλοπες, ο οποίος προσδιόριζε κατοίκους της Δωδώνης και της βόρειας Εύβοιας. Ο Αριστοτέλης ορίζει τη Δωδώνη ως αρχική πατρίδα των Ελλήνων. Ο Χριστιανός Ησύχιος ερμηνεύει ως εξής: Έλλοί· Έλληνες οι εν Δωδώνη και οι ιερείς».
 Άλλοι υποστηρίζουν πως το όνομα «Ελλάς»  είναι προέρχεται από τη σύνθεση της κτητικής αντωνυμίας «εός, η, ον (= ο δικός μου ο ίδιος) και της λέξης «λαός». Δηλαδή Ελλάς – Έλληνες = ο δικός μας λαός, οι δικοί μας, οι ίδιοι άνθρωποι με μας. Δημοφιλής και η άποψη που υποστηρίζει πως η ονομασία της λέξης Ελλάς προέρχεται από τη  ρίζα σελ= φως και το ουσιαστικό λας= πέτρα Δηλαδή φωτεινή πέτρα, φωτεινή χώρα.
Απλούστερα και πιο συγκεκριμένα είναι τα πράγματα με  άλλες χώρες, καθώς οι λόγοι για τους οποίους έχουν πάρει το όνομα τους είναι προφανείς. Υπάρχουν χώρες που οφείλουν το όνομά τους σε μια σημαντική προσωπικότητα, όπως οι Φιλιππίνες από τον βασιλιά Φίλιππο τον 2ο, η Αμερική από τον εξερευνητή Αμέρικο Βεσπούτσι η Βολιβία από τον ηγέτη κινημάτων ανεξαρτησίας σ τη Νότια Αμερική, Σιμόν Μπολίβαρ  κι η Κολομβία, από τον Χριστόφορο Κολόμβο. Άλλες ονομάστηκαν από τη θέση τους. Η Νορβηγία από τη λέξη Norge που σημαίνει βόρεια οδός, η Αυστραλία από τη λατινική λέξη australis που σημαίνει νότια. Από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τόπου πήραν τ' όνομά τους η Κόστα Ρίκα, που σημαίνει πλούσια ακτή αλλά κι η Σιέρα Λεόνε  που σημαίνει Οροσειρά των Λεόντων. Ίσως γιατί στα βουνά της υπήρχαν πολλά λιοντάρια, ίσως από τους ήχους των κεραυνών στα βουνά που ακούγονταν τριγύρω σαν βρυχηθμοί.Σε αρκετές περιπτώσεις η χώρα παίρνει το όνομά της από μία φυλή, μία εθνότητα  Η Γαλλία France ονομάστηκε έτσι από τους Φράγκους.Βιετνάμ σημαίνει ο λαός του Νότου. Και καθώς ο χρόνος μας πιέζει,ολοκληρώνουμε τη σημερινή μας αναφορά στη ονοματοδοσία των χωρών με τη Μάλτα που σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή,οφείλει το όνομά της από την ελληνική λέξη «μέλι», καθώς παρήγαγε αξιοσημείωτη ποσότητα μελιού εξαιρετικής ποιότητας. Οι αρχαίοι Έλληνες αποκαλούσαν το νησί «Μελίτη», στα λατινικά η ονομασία μετατράπηκε σε «Melita» και τελικά «Μάλτα». Μια άλλη θεωρία μιλά για παράγωγο της φοινικικής λέξης «Maleth» που σημαίνει «καταφύγιο» από τους πολλούς κόλπους του νησιού που προσέφεραν προστασία στα πλοία των Φοινίκων που διέσχιζαν τη Μεσόγειο
   

Από πού και γιατί - mea culpa, casus belli, erga omnes και dum spiro spero

Η πολιτισμική ταυτότητα των Ρωμαίων διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό από τον Ελληνικό πολιτισμό.
Αυτό που οι ιστορικοί ονομάζουν Ελληνορωμαϊκό  πολιτισμό δεν περιγράφει απλώς μια χρονική συνέχεια, αλλά την ισχυρή αλληλεπίδραση ανάμεσα σε δύο κόσμους που είχαν πολλά κοινά, αλλά και σημαντικές διαφορές.
Η  λατινική γλώσσα από γλωσσικό ιδίωμα στην περιοχή τουΛατίου, αφού πρώτα καθιερώθηκε στη Ρώμη, σταδιακά επεκτάθηκε κι έσβησε τις γειτονικές διαλέκτους που δεν διέφεραν πολύ από τα Λατινικά. Η πολιτισμική συνάντηση της Ρώμης με την Ελλάδα της προσέδωσε νέα δυναμική, λεξιλογικό πλούτο και εκφραστικές δυνατότητες, ενώ δεν έχασε ποτέ τις έμφυτες αρετές της - την ακρίβεια, την επιγραμματικότητα, την πειθαρχημένη σύνταξη. Μετά τον 3ο μ.Χ. αιώνα, στις ρωμαϊκές επαρχίες εμφανίστηκαν λατινογενή γλωσσικά ιδιώματα από όπου προέρχονται και οι περισσότερες Ευρωπαϊκές γλώσσες.  Η ιταλική, η ισπανική, η πορτογαλική, η γαλλική, η ρουμανική γλώσσα (αλλά κι άλλες, λιγότερο γνωστές, όπως η καταλανική, η προβηγκιανή, η σαρδηνική) είναι όλες τους παιδιά της λατινικής, με τον ίδιο τρόπο που η νεοελληνική γλώσσα είναι κόρη της αρχαίας ελληνικής. Ωστόσο,επηρέασε σε μεγάλο βαθμό και τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές γλώσσες, όπως τη γερμανική και την αγγλική που υιοθέτησαν πάρα πολλές λατινικές και λατινογενείς  λέξεις. Οι Ευρωπαίοι κατακτητές, Ισπανοί και Πορτογάλοι, μετέφεραν στο κεντρικό και νότιο τμήμα της αμερικανικής ηπείρου τη γλώσσα τους και δημιούργησαν, με όποιο τρόπο, αυτό που σήμερα ονομάζουμε Λατινική Αμερική. Βέβαια και στον καθημερινό λόγο, εδώ στην Ελλάδα είναι πάρα πολλές οι λατινικές εκφράσεις που έχουμε ενσωματώσει στο λεξιλόγιό μας κυρίως από τη διπλωματική γλώσσα και τις χρησιμοποιούμε αυτούσιες, όπως για παράδειγμα το "mea culpa" δικό μου λάθος.  Η φράση mea culpa  ειπώθηκε από τον Ανδρέα Παπανδρέου στις 6 Ιουνίου του 1988,  όταν σε συζήτηση στη βουλή, που έγινε με αφορμή πρόταση δυσπιστίας που είχε καταθέσει  η αντιπολίτευση, αναγκάστηκε να παραδεχτεί το λάθος του στους χειρισμούς του στο Νταβός στο θέμα της υφαλοκρηπίδας. Ο όρος«Casus Belli», αιτία πολέμου, που είναι επίσης ενσωματωμένος στο καθημερινό μας λεξιλόγιο, πρωτοακούστηκε επίσημα το 1982, αμέσως μετά την ψήφιση της Διεθνούς σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας, όταν η Άγκυρα δήλωσε πως η επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης από την Ελλάδα στα 12 μίλια συνιστά αιτία πολέμου. "casus Belli". Πιο επίκαιρο  το "erga omnes", το έναντι όλων που επιχειρούμε διπλωματικά στο θέμα της ονομασίας της Fyrom και ελπίζουμε να το πετύχουμε, γιατί η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία και dum spiro spero, εφ' όσον  αναπνέω ελπίζω. Γεια σας και νάσται καλά. 

Από που και γιατί - Τράπουλα

Με την τράπουλα  ασχοληθούμε σήμερα, η λέξη προέρχεται από την ιταλική  «trappola», που σημαίνει «δόλος»«παγίδα». Η τράπουλα, εκτός από τις καταστροφικές, τις περισσότερες φορές, συγκινήσεις, που προσέφερε και προσφέρει στους χαρτοπαίκτες, μας έχει προσφέρει και αρκετές παροιμιακές εκφράσεις που χρησιμοποιούμε συχνά στο καθημερινό μας λεξιλόγιο. ¨Παίζει μ ανοιχτά χαρτιά" αυτός που είναι ειλικρινής. ΄"Εμφανίστηκε σαν φάντης μπαστούνι" ο απρόσκλητος, "Μας πήραν πρέφα" αυτοί που κατάλαβαν τις προθέσεις μας, ¨Τα βρήκε μπαστούνια¨αυτός που συνάντησε δυσκολίες κι αδιέξοδα. 
Ο Άσσος είναι το ισχυρότερο χαρτί στα περισσότερα παιχνίδια της τράπουλας και ως εκ τούτου συγκεντρώνει και τις περισσότερες αναφορές στη γλώσσα των χαρτοπαικτών κι έχει μπει για τα καλά στη φρασεολογία μας.  Λέξη ιταλικής επίσης προέλευσης o Άσσος,  από το asso που προέρχεται από το λατινικό as,  μεταφορικά χαρακτηρίζει τον μοναδικό σε αξία, τον ανυπέρβλητο στο είδος του: ¨Είναι άσσος  στα μαθηματικά" λέμε, αλλά και "άσσος στην παραπληροφόρηση"."Τα παίζει όλα στον Άσσο" ο ριψοκίνδυνος, "Έμεινε στον Άσσο" αυτός που διακινδυνεύοντας τα έχασε όλα. " Κρατάει Άσσο στα χέρια του" και "κρύβει Άσσο στο μανίκι του"  αυτός που έχει το πλεονέκτημα. Κι ένα διδακτικό δίστιχο απ τη Γορτυνία μας προειδοποιεί: 
όποιος αγαπάει τον Άσσο
πάει σπίτι χωρίς ράσο.    
 Για παρηγοριά στον χαμένο και η πασίγνωστη πανελλήνια παροιμία "όποιος χάνει στα χαρτιά κερδίζει στην αγάπη"Λες και υπάρχει συμπαντική ζυγαριά που ισοσκελίζει τις ζημιές και τα κέρδη.  Ίσως να κερδίζει την συμπάθεια αυτών που τον κέρδισαν αλλά για την αγάπη αμφιβάλω. Βέβαια υπάρχει και ισοδύναμη παροιμιακή φράση και στην Αγγλική: "Lucky at cards, unlucky in love", τυχερός στα χαρτιά, άτυχος στον έρωτα που διαφέρει απ την στα καθ' ημάς καθιερωμένη, γιατί  εστιάζει στην αγάπη που χάνει αυτός που κερδίζει στα χαρτιά, κι όχι στην αγάπη που κερδίζει, αυτός που χάνει.
Το πώς χάνει, το πώς κερδίζει, το πώς συμπεριφέρεται κάποιος όταν παίζει χαρτιά φανερώνει πολλά από τον χαρακτήρα του. Στην Κάρπαθο το λένε με ένα συμβουλευτικό δίστιχο:
                                        "Θέλεις να μάθεις άνθρωπο,
                                              Χαρτιά παίξε μαζί του".  

Παρασκευή, 18 Μαΐου 2018

Από πού και γιατί - Σεισάχθεια, Χρέος επαχθές και απεχθές

Το πρώτο γνωστό “κούρεμα” χρεών στην ιστορία νομοθετήθηκε από τον Αθηναίο νομοθέτη και ποιητή Σόλωνα, έναν από τους επτά σοφούς της Αρχαίας Ελλάδας. Ονομάστηκε “σεισάχθεια”, από τις λέξεις “σείω”, που σημαίνει ταρακουνώ και “άχθος”, που σημαίνει βάρος, αλλά και χρέος. Ουσιαστικά, η σύνθετη λέξη σεισάχθεια σημαίνει την αποτίναξη των χρεών.
Για την σεισάχθεια του Σόλωνα διαβάζουμε στην Αθηναίων πολιτεία του Αριστοτέλη:

Τοιαύτης δέ τῆς τάξεως οὔσης ἐν τῇ πολιτείᾳ
Επειδή λοιπόν αυτή ήταν η κατάσταση στο δήμο
καί τῶν πολλῶν δουλευόντων τοῖς ὀλίγοις,
και επειδή οι πολλοί ήταν δούλοι στους λίγους,
ἀντέστη τοῖς γνωρίμοις ὁ δῆμος.
ξεσηκώθηκε ο δήμος ενάντια στους επιφανείς.
Ἰσχυρᾶς δέ τῆς στάσεως οὔσης
Επειδή η πολιτική αναταραχή ήταν σφοδρή
καί πολύ χρόνον ἀντικαθημένων ἀλλήλοις,
κι επειδή για πολύ χρόνο η μια παράταξη ήταν αντιμέτωπη με την άλλη,
εἵλοντο κοινῇ διαλλακτήν καί ἄρχοντα Σόλωνα [...].
εξέλεξαν από κοινού το Σόλωνα ως μεσολαβητή (συμφιλιωτή) και άρχοντα. […].
Κύριος δέ γενόμενος τῶν πραγμάτων Σόλων
Όταν ο Σόλωνας έγινε κύριος της κατάστασης
τόν τε δῆμον ἠλευθέρωσε
ελευθέρωσε τους πολίτες
καί ἐν τῷ παρόντι καί εἰς τό μέλλον κωλύσας δανεί-ζειν ἐπί τοῖς σώμασι
και απαγόρευσε να δανείζεται κάποιος με αντάλλαγμα την ελευθερία του στον παρόν και στο μέλλον
καί νόμους ἔθηκε καί χρεῶν ἀποκοπάς ἐποίησε
και θέσπισε νόμους και διέγραψε τα χρέη,
καί τῶν ἰδίων καί τῶν δημοσίων, ἅς σεισάχθειαν καλοῦσιν,
τα ιδιωτικά και τα δημόσια, γεγονός που το ονομάζουν «σει-σάχθεια»
ὡς ἀποσεισάμενοι τό βάρος.
επειδή αποτίναξαν το βάρος.

Θεωρείται από πολλούς, λανθασμένα, ότι η σεισάχθεια ήταν πλήρης διαγραφή των χρεών,  στην πραγματικότητα ήταν απλώς μια ευνοϊκή ρύθμιση που είχε στόχο να προστατέψει τον κόσμο από τους τοκογλύφους.
Στις μέρες μας που τα χρέη, ιδιωτικά, δημόσια κι εθνικά μας απειλούν, όροι όπως επαχθές χρέος και απεχθές χρέος, ακούγονται συχνά στα μέσα ενημέρωσης, όροι όπως  επαχθές χρέος και απεχθές χρέος. Λόγω της συνήχησης των λέξεων, έχει δημιουργηθεί μία σύγχυση, για αυτούς τους οικονομικούς όρους που μπήκαν στο λεξιλόγιο μας.

 Απεχθές Χρέος: Odious Debt

Απεχθές σημαίνει  αντιπαθές, μισητό.επονείδιστο, ανήθικο.  Πρόκειται για θεωρία του Διεθνούς Δικαίου η οποία υποστηρίζει ότι οι οφειλές του δημόσιου χρέους μιας χώρας που δημιουργήθηκαν από ένα καθεστώς, για σκοπούς μη εθνικού συμφέροντος, δεν θα πρέπει να είναι εκτελεστές, δηλαδή, δεν θα πρέπει να καταβάλλονται.

Για να θεωρηθεί απεχθές το δημόσιο χρέος μιας χώρας θα πρέπει: α. ο δανεισμός να έχει γίνει με ανήθικο τρόπο και χωρίς την ουσιαστική συγκατάθεση του λαού της χώρας, β. τα δάνεια να σπαταλήθηκαν σε δραστηριότητες μη συμφέρουσες το λαό και τη χώρα και  γ. οι πιστωτές να γνώριζαν της συνθήκες δανειοδότησης. Ιστορικό παράδειγμα η άρνηση της σοβιετικής κυβέρνησης το 1921 να πληρώσει τα τσαρικά χρέη με την αιτιολογία ότι «κανένας λαός δεν είναι υποχρεωμένος να πληρώσει την αξία των αλυσίδων που ο ίδιος φορούσε στην διάρκεια των αιώνων».


Επαχθές Χρέος: Onerous Debt

Επαχθές χρέος είναι το βαρύ, το ασήκωτο, το αβάσταχτο χρέος,  Ένα κράτος έχει το δικαίωμα να αρνηθεί την πληρωμή χρέους επικαλούμενο την «κατάσταση ανάγκης» (state of necessity) η οποία υιοθετείται από την Επιτροπή Διεθνούς Δικαίου του ΟΗΕ και αναφέρει ότι «ένα κράτος δεν μπορεί να κλείσει τα σχολεία, τα πανεπιστήμια και τα δικαστήρια, να διαλύσει την αστυνομία, να παραμελήσει τις δημόσιες υπηρεσίες και να εκθέσει το λαό του σε συνθήκες χάους και αναρχίας, μόνο και μόνο για να ικανοποιήσει τους δανειστές του, αλλοδαπούς ή ημεδαπούς».

Τρίτη, 15 Μαΐου 2018

Από πού και γιατί -παρόν ή παρών

Πολλά από τα προβλήματα που τέθηκαν στα Φυσικά του Αριστοτέλη, με τη μορφή παράδοξων ή προβλημάτων, αναφέρονται στην θεμελιακή αοριστία του χρόνου. Ένα από αυτά τα παράδοξα είναι ότι ο χρόνος δεν μπορεί να υπάρχει, γιατί δεν υπάρχει κανένα από τα επί μέρους τμήματά του. Το παρελθόν δεν υπάρχει πια, το μέλλον θα υπάρξει και το παρόν,  η παρούσα στιγμή,ως μη έχουσα διάρκεια, δεν μπορεί να υπολογιστεί ως τμήμα του χρόνου.
Το παρόν, (με όμικρον) είναι το τώρα, είναι ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο της μετοχής παρών - παρούσα - παρόν , από το ρήμα  πάρειμι.  Είναι η συμπιεσμένη μέχρι ανυπαρξίας από τις συμπληγάδες του παρελθόντος και του μέλλοντος διαρκώς μεταβαλλόμενη στιγμή, μοναδική και άπιαστη πραγματικότητα, που ταξιδεύει στη διάσταση του χρόνου. Ο Πωλ Ελυάρ μας είχε προειδοποιήσει:  «Αχ, φίλοι μου, δεν ξέρετε, δεν ξέρετε/ τι είναι η ζωή που κρατάτε στα χέρια σας…
Το παρελθόν είναι ένα σπασμένο αυγό/ το μέλλον ένα αυγό που επωάζεται Το παρόν είναι η καρδιά σου/ ο ρυθμός της καρδιάς σου είναι ένας ρυθμός αιώνιος .»
Το παρόν είναι το τώρα, που σίγουρα δεν μπορούμε να το δώσουμε, παρά μόνο ίσως να το βιώσουμε, σε στιγμές μυστικής έκστασης. Γιαυτό λοιπόν  δίνουμε το «παρών» με ω - μέγα, και σε εισαγωγικά αν θέλουμε να είμαστε  σωστότεροι. Βέβαια πέρα από την ορθογραφία που είναι σημαντική, η ζωή σίγουρα είναι σημαντικότερη. Γιαυτό, "ακόμα και τώρα που μιλάμε φεύγει ο ζηλιάρης χρόνος. Άδραξε το τώρα και στο αύριο μη πιστεύεις!" μας προέτρεπε ο Μάρκος Αυρήλιος. Να είσαι δηλαδή παρών με ωμέγα στο παρόν με όμικρον. Και ολοκληρώνοντας τη σημερινή μας συνάντηση σας αποχαιρετώ με μια σχετική μαντινάδα: Το παρελθόν το έσβησα, το μέλλον δεν το ξέρω, όμως θα ζήσω το παρόν, όπως εγώ το θέλω.

Από πού και γιατί - Πολιτισμός.

Η λέξη πολιτισμός ορίζει  το σύνολο των υλικών, πνευματικών, τεχνικών επιτευγμάτων και επιδόσεων, που είναι αποτέλεσμα των δημιουργικών δυνάμεων και των ικανοτήτων του ανθρώπου και που εκφράζεται ιστορικά στους τύπους και στις μορφές οργάνωσης και δράσης της κοινωνίας καθώς και στη δημιουργία (υλικών και πνευματικών) αξιών. Εν συντομία θα μπορούσαμε να ορίσουμε τον πολιτισμό ως τη συσσωρευμένη δημιουργία του ανθρώπου. Τη λέξη στη νέα ελληνική, με τη  σημασία που έχει σήμερα, την οφείλουμε στον Αδαμάντιο Κοραή που την επινόησε το 1802, σε μια επιστολή του προς τον φίλο του, Αλέξανδρο Βασιλείου. Ο Αλέξανδρος Βασιλείου υπήρξε από τους πολλούς Έλληνες εμπόρους του 18ου-19ου αιώνα που ασχολήθηκε με θέματα παιδείας και συνέβαλλε στην εδραίωση του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Στο γλωσσικό ζήτημα υποστήριξε τις θέσεις του Α. Κοραή και δημοσίευσε σχετικές πραγματείες στον Λόγιο Ερμή, τον οποίο ενίσχυσε και οικονομικά. Η γνωριμία του με τον Αδαμάντιο Κοραή έγινε στο Παρίσι στις αρχές του 19ου αιώνα. Η αλληλογραφία μεταξύ τους ήταν συνεχής ιδιαίτερα σε θέματα παιδείας. Μια απ' τις πρώτες λέξεις που προβλημάτισε τον Α. Βασιλείου ήταν η λέξη civilisation βρισκόταν στον τίτλο του ιστορικου  υπομνήματος του Κοραή για την τότε κατάσταση στην Ελλάδα. του: «Memoire sur l' etat actuel de la civilisation dans la Grece». Και μη βρίσκοντας και μη μπορώντας να επινοήσει κάποιαν αντίστοιχη στα ελληνικά, κατέφυγε στον Κοραή που του απαντά:...

«Του civilisation λέξιν παραστατικήν δεν έχομεν ακόμη· ο Στράβων την ονομάζει σχεδόν πάντοτε Ημέρωσιν, επειδή τούτο αληθώς είναι η civilisation.

Αλλά τίς θέλει υποφέρει [: ποιος θα ανεχόταν] το ημέρωσις περί ημών; Οχι μόνον για την εθνικήν φιλαυτίαν, αλλά και διότι μητ' είναι κατά πάντα αληθές»
«Αν ήμην εγώ ο μεταφραστής, ήθελα παρακινδυνεύση να ονομάσω Πολιτισμόν την civilisation».
 Η λέξη υπάρχει στα γαλλικά από το 1734 παράγωγο του civiliser: εκπολιτίζω λαό ή άτομα κατώτερου πνευματικού κλπ. επιπέδου, γι' αυτό και ο Κοραής ανέτρεξε στο Ημέρωσις [Εξημέρωσις] του Στράβωνα. Το οποίο ίσως είναι πιο δόκιμο, γιατί όσο και να έχουμε προχωρήσει στην επιστήμη και την τεχνολογία, πολλά άγρια ένστικτα μας παραμένουν αναλλοίωτα και χρήζουν εξημέρωσης. Κι ίσως μόνον αν εξημερωθούμε να γίνουμε πολιτισμένοι με τον τρόπο που θέλουμε να το εννοούμε. 

Σάββατο, 12 Μαΐου 2018

Από πού και γιατί. Σαρδάμ - Παραφασία

Κάθε φορά που γλωσσεύεται η μπέρδα μας, συγγνώμη, ήθελα να πω... μπερδεύεται η γλώσσα μας όταν δηλαδή υποπέσουμε σε φραστικό λάθος ή αναγραμματισμό, λέμε ότι κάναμε σαρδάμ. Αυτό  συμβαίνει στον καθημερινό μας λόγο αρκετές φορές. και κάποιες περνάει απαρατήρητο, δεν συμβαίνει το ίδιο όταν απευθυνόμαστε δημόσια. Οι πάσης φύσεως ομιλητές ηθοποιοί, οι εκφωνητές, οι παρουσιαστές, οι δημοσιογράφοι, αλλά και οι πολιτικοί, τρέμουν τα σαρδάμ, γιατί πέραν του ότι προδίδουν το άγχος τους, προκαλούν γέλιο, στο ακροατήριο, αλλά και παρανοήσεις. "Δίνουμε όλοι το παρών στις κάλτσες την Κυριακή" αντί στις κάλπες, είπε αρχηγός κόμματος σε προεκλογική συγκέντρωση προκαλώντας θυμηδία στο ακροατήριο, "συγκάλυψα την επιτροπή" είπε υπουργός από το βήμα της βουλής ενώ ήθελε να πει συγκάλεσα την επιτροπή και ξεσήκωσε τους βουλευτές από τα έδρανα. Η λέξη σαρδάμ  προέρχεται και καθιερώθηκε στο λεξιλόγιο μας, σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή από αναγραμματισμό του επιθέτου του πρωτοπόρου ηθοποιού και σκηνοθέτη Αχιλλέα Μαρδά, ο οποίος στα τέλη της δεκαετίας του 20 αυτοσαρκαζόμενος σε μια θεατρική παράσταση για τα πολλά του λάθη, διάβασε το όνομα του ανάποδα και από Μαρδάς έγινε Σαρδάμ.  Η άποψη αυτή αμφισβητείται καθώς δεν είχε διατυπωθεί όσο ο Μαρδάς βρισκόταν εν ζωή και αποδίδεται σε ένα ευφυολόγημα του Φρέντυ Γερμανού.  Αντίθετα, στην εφημερίδα Bραδυνή (11.03.1968) υπάρχει άρθρο με τίτλο "σαρδάμ: 35 χρόνια", όπου αναφέρεται ότι «η λέξις "σαρδάμ" εφέτος συμπληρώνει 35 ολόκληρα χρόνια ζωής στο θέατρο. και παρακάτω διαβάζουμε ότι: Tο 1933 ο Bασίλης Aυλωνίτης, σε μια επιθεώρηση της εποχής για μια στιγμή έχασε τα λόγια του χωρίς όμως να χάση την ψυχραιμία του συνέχιζε να κάνει μορφασμούς και να τραγουδά «σαρδάμ, σαρδάμ, σαρδάμ». Δεν μπορώ μετά βεβαιότητας να υποστηρίξω τη μία ή την άλλη εκδοχή, θεωρώ όμως πολύ πιθανόν η νεολεξία του Αυλωνίτη να σατίριζε τον σύγχρονο και πολύ γνωστό εκείνα τα χρόνια συνάδελφό του. Τέλος στην    ιατρική ορολογία η διαταραχή τής έκφρασης τού προφορικού λόγου η οποία συνίσταται σε μετατροπές φωνημάτων ή λέξεων   και εκδηλώνεται είτε σε μορφολογικό είτε σε σημασιολογικό επίπεδο σε σημείο να γίνεται ο λόγος 
ακατανόητος, ονομάζεται παραφασία και πρόκειται για αντιδάνειο από το γαλλικό paraphasie, σύνθετη λέξη από την πρόθεση παρά και την αφασία. 

Από πού και γιατί. Συκώτι - Σύκο

Στη νέα ελληνική η λέξη συκώτι, έχει αντικαταστήσει την αρχαιοελληνική λέξη ήπαρ.  Βέβαια ο όρος "ήπαρ" συναντάται και σήμερα σε λέξεις ως πρώτο συνθετικό σε ιατρικούς όρους  όπως, ηπατίτιδα, ηπατολόγος, αλλά και σε λαϊκές φράσεις, όπως η πολύ γνωστή "μου κόπηκαν τα ήπατα. Να επισημάνουμε εδώ ότι στην αρχαιότητα θεωρούσαν το ήπαρ ως κέντρο του θάρρους  του φόβου και του θυμού. "Μου έπρηξες το συκώτι", λέμε για να δηλώσουμε ότι η υπομονή μας εξαντλείται. "Μη χαλάς το συκώτι σου" συμβουλεύουμε κάποιον που θυμώνει για ανάξιο λόγο.
Το συκώτι λοιπόν, προέρχεται από το φουα γκρα των αρχαίων, οι οποίοι τάιζαν αποκλειστικά με σύκα κάποια ζώα, κυρίως γουρούνια και χήνες, για να αποκτήσουν "συκωτόν ήπαρ" και να νοστιμίσει το συκώτι τους. Το¨συκωτόν ήπαρ" λοιπόν, το ήπαρ ζώου θρεμμένου αποκλειστικά με σύκα, μας έδωσε τη λέξη συκώτι, καθώς με την πάροδο του χρόνου, ο επιθετικός προσδιορισμός αντικατέστησε το προσδιοριζόμενο, και το ήπαρ από το συκωτόν έγινε συκώτι. Η έκπτωση του ουσιαστικού και η αντικατάστασή του από τον επιθετικό προσδιορισμό είναι γλωσσικό φαινόμενο στο οποίο έχουμε αναφερθεί και στο παρελθόν, το νερό από το νεαρόν (φρέσκο) ύδωρ, ο πανικός, από τον πανικό τρόμο που προκαλούσαν οι ακόλουθοι τού Πάνα στις Διονυσιακές γιορτές, ο ποντικός μυς από τα από τους μύες που κουβαλούσαν από τον Πόντο μαζί με τα σιτηρά οι τριήρεις στον Πειραιά, και πιο πρόσφατο το πούρο, που πήρε το όνομα του από την ετικέτα puro (καθαρό) tobaco που έφεραν τα πούρα όταν πρωτοεισήχθησαν στην Ελλάδα. Και ολοκληρώνουμε με τον συκοφάντη, ο οποίος σύμφωνα με τον Σαραντάκο προέρχεται από τους καταγγέλλοντες παράνομες ερωτικές σχέσεις.(Σύκον+φαίνω) τα συνθετικά της λέξης, και καθώς η λέξη σύκον προσδιόριζε το γυναικείο γεννητικό όργανο, η εκδοχή αυτή μοιάζει επικρατέστερη της ευρέως διαδεδομένης, ότι δηλαδή η λέξη προήλθε από αυτούς που κατήγγελλαν τους λαθραίους εξαγωγείς σύκων. Άλλωστε το σύκο είναι διαχρονικά, με διάφορους τρόπους σχετικό με την σεξουαλικότητα, καθώς σύμφωνα με την αφήγηση της βίβλου οι πρωτόπλαστοι με φύλλον συκής κάλυψαν τα μόρια τους, μόλις αντιλήφθηκαν ότι είναι γυμνοί. Επίσης το φύλλο συκής χρησιμοποιήθηκε  το μεσαίωνα από καλλιτέχνες που αναγκάστηκαν να καλύψουν τα γεννητικά όργανα σε νέα αλλά και σε υπάρχοντα έργα τέχνης, αγάλματα και πίνακες.

Η ΕΡΤ είναι και οφείλει να είναι ένας γυάλινος πύργος που οι πραγματικοί του ιδιοκτήτες, οι πολίτες, γνωρίζουν τα πάντα και ελέγχουν τη λειτουργία της.

Υποβάθμιση του προγράμματος, απομάκρυνση ικανότατων στελεχών, αδιαφορία για τη διαμόρφωση στοιχειώδους επιχειρησιακού ή στρατηγικού σχεδίου, μηχανισμοί παραδιοίκησης, οπισθοδρομικό «νέο Οργανόγραμμα», σκιώδεις προσθήκες στον υπάρχοντα Γενικό Κανονισμό Προσωπικού, μερικές μόνο από τις βαρύτατες καταγγελίες στις οποίες προχώρησε το ιστορικό στέλεχος της ΕΡΤ.
 
Όπως τονίζει στην επιστολή παραίτησής του ο Ν. Μιχαλίτσης προς τον Β. Κωστόπουλο, σκοπός της παραίτησής του είναι η ευαισθητοποίηση όσων λαμβάνουν τις αποφάσεις, υπογραμμίζοντας ωστόσο πως «οι ελπίδες μου είναι λιγοστές, γιατί φοβάμαι ότι η έως τώρα αδιαφορία τους να εμποδίσουν τις τελευταίες καταστροφικές σας επιλογές θα μπορούσε να εκληφθεί και ως συγκατάθεση. Κι αυτό θα είναι κρίμα για μια πολιτική ηγεσία που πήρε την δύσκολη, σημαντική και θαρραλέα απόφαση να ανοίξει την ΕΡΤ. Ελπίζω να διαψευστώ».
 
Στην επιστολή παραίτησής του, το σημαίνον στέλεχος της δημόσιας τηλεόρασης τονίζει, μεταξύ άλλων, την υποβάθμιση του προγράμματος της ΕΡΤ, την απομάκρυνση ικανότατων στελεχών, καθώς και την αδιαφορία για τη διαμόρφωση στοιχειώδους επιχειρησιακού ή στρατηγικού σχεδίου.
 
«Έχετε αντικαταστήσει τη θεσμική λειτουργία της ΕΡΤ με μηχανισμούς παραδιοίκησης με ποικίλα κέντρα ανεύθυνης εξουσίας, όπου κύριο ρόλο διαδραματίζουν οι εκπρόσωποι ενός λούμπεν πελατειακού "συνδικαλισμού", με αποκρουστικό για την κοινωνία πρόσωπο και αισθητική, δυσφημώντας κάθε έννοια υγιούς και ακηδεμόνευτου συνδικαλισμού που είναι απαραίτητος για την ανάπτυξη οποιασδήποτε εταιρείας» υπογραμμίζει ακόμη, 
 
Υπογραμμίζεται πως, παρά τις κατηγορίες που απευθύνει, ο Ν. Μιχαλίτσης σπεύδει να απαντήσει εκ των προτέρων στις αιτιάσεις πως η δημοσιοποίηση των σοβαρών προβλημάτων θα τύχει εκμετάλλευσης από όσους «πραγματοποίησαν το έγκλημα κατά της Δημοκρατίας με το μαύρο της ΕΡΤ», τονίζοντας πως «ο τρόπος να αφαιρέσεις κάθε επιχείρημα από τους όποιους εχθρούς 
της ΕΡΤ είναι να δημιουργήσεις ένα Δημόσιο Ραδιοτηλεοπτικό φορέα σύγχρονο, ανεξάρτητο και συνδεδεμένο με την κοινωνία».
 
«Η ΕΡΤ είναι και οφείλει να είναι ένας γυάλινος πύργος που οι πραγματικοί του ιδιοκτήτες, οι πολίτες, γνωρίζουν τα πάντα και ελέγχουν τη λειτουργία της. Ο στρουθοκαμηλισμός και μάταιος είναι και σε απομονώνει από την κοινωνία» συνεχίζει ο πρώην -πλέον- Γενικός Διευθυντής Τεχνολογίας της ΕΡΤ, ενώ ξεκαθαρίζει πως θα παραμείνει ως απλός εργαζόμενος «μακριά από θέσεις ευθύνης. Κάποια πράγματα, για κάποιους ανθρώπους, μετράνε περισσότερο από τις θέσεις ευθύνης. Το ξαναέζησα, άλλωστε, πριν το μαύρο της ΕΡΤ, όταν αποπέμφθηκα από την ίδια θέση με εντολή του εκφωνητή του μαύρου, κ. Κεδίκογλου. Υπήρξε τίτλος τιμής για μένα!».
 
Διαβάστε ολόκληρη την επιστολή παραίτησης του Ν. Μιχαλίτση:
 
Αγαπητέ κ. Κωστόπουλε,
Με την παρούσα, σας υποβάλλω την παραίτησή μου από τη θέση του Γενικού Διευθυντή Τεχνολογίας.
Η παραίτησή μου οφείλεται στην έντονη διαφωνία μου ως προς τον τρόπο που ασκείτε διοίκηση στην εταιρεία μας καθώς και στη συστηματική αγνόησή μου σε σημαντικά θέματα που άπτονται της στρατηγικής της εταιρείας μας στα θέματα τεχνολογίας.
Είναι πλέον πεποίθησή μου ότι με την πολιτική σας:
- Έχετε υποβαθμίσει το πρόγραμμα της ΕΡΤ, αφήνοντάς το χωρίς στοιχειώδη σχεδιασμό
- Ξεδοντιάζετε την ΕΡΤ απομακρύνοντας ικανότατα στελέχη
- Έχετε εξοργίσει παραδοσιακούς φίλους της ΕΡΤ (κινηματογραφιστές, παραγωγούς, δημοσιογράφους) και τους στρέφετε εναντίον της
- Αδιαφορείτε συστηματικά για τη διαμόρφωση στοιχειώδους επιχειρησιακού ή στρατηγικού σχεδίου
- Αδιαφορείτε για την υλοποίηση του επενδυτικού σχεδίου που έχει συντάξει η Γενική Διεύθυνση Τεχνολογίας
- Έχετε αντικαταστήσει τη θεσμική λειτουργία της ΕΡΤ με μηχανισμούς παραδιοίκησης με ποικίλα κέντρα ανεύθυνης εξουσίας, όπου κύριο ρόλο διαδραματίζουν οι εκπρόσωποι ενός λούμπεν πελατειακού "συνδικαλισμού", με αποκρουστικό για την κοινωνία πρόσωπο και αισθητική, δυσφημώντας κάθε έννοια υγιούς και ακηδεμόνευτου συνδικαλισμού που είναι απαραίτητος για την ανάπτυξη οποιασδήποτε εταιρείας.
- Σχεδιάσατε αδιαφανώς και εγκρίνατε αιφνιδιαστικά, χωρίς στοιχειώδη διάλογο ένα εξάμβλωμα που ονομάσατε "νέο Οργανόγραμμα" που γυρίζει οργανωτικά την εταιρεία μας στον προηγούμενο αιώνα και για το οποίο είχα καταθέσει έγκαιρα και τεκμηριωμένα όλες τις διαφωνίες μου στον εσωτερικό διάλογο της εταιρείας, αλλά εις μάτην. 
- Εγκρίνατε, και πάλι αδιαφανώς και χωρίς διάλογο, προσθήκες στον υπάρχοντα Γενικό Κανονισμό Προσωπικού που (με την εξαίρεση της δίκαιης αναγνώρισης της προϋπηρεσίας μεγάλης μερίδας συναδέλφων μας) περιέχουν διατάξεις σκανδαλώδεις και προκλητικές για την κοινωνία που στήριξε την ΕΡΤ σε δύσκολες στιγμές.
Αρνούμαι να υπηρετήσω τέτοιες πολιτικές από θέση ευθύνης.
Γνωρίζω ότι εσείς και κάποιοι άλλοι θα ισχυριστούν ότι η δημοσιοποίηση των σοβαρών προβλημάτων που αναφέρω θα αποτελέσει αντικείμενο εκμετάλλευσης από εκείνους που

πραγματοποίησαν το έγκλημα κατά της Δημοκρατίας με το μαύρο της ΕΡΤ. Σας ξεκαθαρίζω προκαταβολικά ότι ο τρόπος να αφαιρέσεις κάθε επιχείρημα από τους όποιους εχθρούς 
της ΕΡΤ είναι να δημιουργήσεις ένα Δημόσιο Ραδιοτηλεοπτικό φορέα σύγχρονο, ανεξάρτητο και συνδεδεμένο με την κοινωνία. Η ΕΡΤ είναι και οφείλει να είναι ένας γυάλινος πύργος που οι πραγματικοί του ιδιοκτήτες, οι πολίτες, γνωρίζουν τα πάντα και ελέγχουν τη λειτουργία της. Ο στρουθοκαμηλισμός και μάταιος είναι και σε απομονώνει από την κοινωνία.
Εύχομαι να ευαισθητοποιηθούν από την παραίτησή μου εκείνοι που σας τοποθέτησαν και να αποφασίσουν να βάλουν φρένο στην πολιτική αυτή. Εν τούτοις, οι ελπίδες μου είναι λιγοστές, γιατί φοβάμαι ότι η έως τώρα αδιαφορία τους να εμποδίσουν τις τελευταίες καταστροφικές σας επιλογές θα μπορούσε να εκληφθεί και ως συγκατάθεση. Κι αυτό θα είναι κρίμα για μια πολιτική ηγεσία που πήρε την δύσκολη, σημαντική και θαρραλέα απόφαση να ανοίξει την ΕΡΤ. Ελπίζω να διαψευστώ.
Σας ενημερώνω ότι θα παραμείνω απλός εργαζόμενος, μακριά από θέσεις ευθύνης. Κάποια πράγματα, για κάποιους ανθρώπους, μετράνε περισσότερο από τις θέσεις ευθύνης. Το ξαναέζησα, άλλωστε, πριν το μαύρο της ΕΡΤ, όταν αποπέμφθηκα από την ίδια θέση με εντολή του εκφωνητή του μαύρου, κ. Κεδίκογλου. Υπήρξε τίτλος τιμής για μένα!
Θα συνεχίσω να υπηρετώ την ΕΡΤ με τις επιστημονικές μου γνώσεις και την πολύχρονη εμπειρία μου και να αγωνίζομαι για μια ΕΡΤ, για την οποία θα είναι υπερήφανοι, τόσο εκείνοι που έχουν την τιμή να την υπηρετούν, όσο και η κοινωνία.
Φυσικά, θα συνεχίσω να εκτελώ τα καθήκοντά μου έως τον ορισμό του αντικαταστάτη μου.
Με εκτίμηση,
Νίκος Μιχαλίτσης
Γενικός Διευθυντής Τεχνολογίας ΕΡΤ

Δευτέρα, 2 Απριλίου 2018

Πάχνη

Ξαλάφρωσες τα φτερά της πεταλούδας,
ασήκωτη ανοιξιάτικη δροσιά συσσωρευμένη το ξημέρωμα.
Δυο σταγόνες όλες κι όλες, 
δυο δάκρυα απομάκρυνες,
απαλά με προσοχή,
 κι ο δείκτης έκλαψε, 
η πεταλούδα πέταξε. 

Κυριακή, 3 Δεκεμβρίου 2017

Περί απείρου

Τι θα σήμαινε για εμάς τους θνητούς το να ζούμε για πάντα; Ποια είναι η φύση ενός άπειρου συνόλου;
Μπορούμε να κάνουμε λόγο για μικρά και για μεγάλα άπειρα; Άραγε, το Σύμπαν θα υπάρχει αιωνίως;
Το σύµπαν είναι περιορισμένο; έχει αρχή;θα έχει τέλος; ποια η δοµή του µικρόκοσµου;υπάρχει όριο στη διαιρετότητα των υλικών αντικειμένων;
Η εµπειρία από µόνη της δεν μπορούσε να δώσει απάντηση κι έτσι το ζήτηµα, αν υπάρχει όριο στη διαιρετότητα των υλικών αντικειμένων, μετατοπίστηκε από την περιοχή της εµπειρίας στο χώρο των μαθηματικών και της φιλοσοφίας.
Σε ένα άπειρο Σύμπαν μπορεί να συμβεί οτιδήποτε; Άραγε, ο Θεός είναι άπειρος;Και αν ναι, δεν πρέπει να είναι «πιο μεγάλος» από τα εγκόσμια άπειρα, όπως είναι ο ανεξάντλητος κατάλογος των θετικών αριθμών;
Η έννοια του απείρου από το στερητικό άλφα και το πέρας που σημαίνει τέλος, είναι τόσο αρχαία, όσο και η Φιλοσοφία. Οι Ίωνες φιλόσοφοι ήταν οι πρώτοι που προσπάθησαν να το προσδιορίσουν. Στη φιλοσοφία του Αναξίμανδρου είναι το απέραντο και χωρίς όρια πρωταρχικό στοιχείο. Η προσέγγιση αυτή του Αναξίμανδρου ήταν σημαντικότατο βήμα προόδου για την εξέλιξη της έννοιας της ύλης όταν τη συγκρίνουμε με τις επικρατούσες θεωρίες της εποχής του.
Το “άπειρο” ανέκαθεν προξενούσε και προξενεί αρκετές δυσκολίες και προβλήματα στον καθορισμό του όπως και στην κατανόησή του. Με την έννοια “άπειρο” εννοούμε συνήθως κάτι το οποίο αντίκειται στο πεπερασμένο, κάτι χωρίς πέρας, κάτι έξω από το οποίο δεν υπάρχει τίποτα, κάτι το οποίο δεν επιδέχεται περαιτέρω αύξηση. Σε τελική ανάλυση κάτι που αδυνατούμε να βιώσουμε, να έχουμε την εμπειρία του με τα πεπερασμένα εργαλεία των αισθήσεων. Κι εδώ συναντάμε την ταύτιση του απείρου με τον Θεό.
Οι έννοιες του απείρως μεγάλου και του απείρως μικρού είναι έννοιες αφηρημένες πού όμως αντανακλούν πραγματικές σχέσεις του κόσμου. Το περιεχόμενο, υπόσταση του απείρως μεγάλου είναι η απεραντοσύνη
της ύλης μέσα στο χώρο και στο χρόνο, είναι η άπειρη ποικιλία των πραγμάτων και των ιδιοτήτων τους. Το απειροελάχιστο, ενυπάρχει στα απειροελάχιστα σωμάτια που αποτελούν την ύλη. Η έννοια του πεπερασμένου εκφράζει τον περιορισμό των πραγμάτων, των φαινομένων και των συγκεκριμένων διαδικασιών μέσα στο χώρο και το χρόνο. Η έννοια του απείρου σημαίνει τον απεριόριστο χαρακτήρα τηςύλης μέσα στο χώρο και στο χρόνο. Το άπειρο και τα πεπερασμένο είναι λοιπόν αντιθέσεις που κατανοούνται μόνο συνδεδεμένα το ένα με το άλλο, και σε αμοιβαία αλληλεξάρτηση.

Σάββατο, 28 Οκτωβρίου 2017

Από πού και γιατί Στέντωρ - (ν)τελάλης

Κυρίες και κύριοι φίλες και φίλοι γεια σας.
 Για τη μεγίστη σε ένταση, τη βροντερή φωνή χρησιμοποιούμε τον επιθετικό προσδιορισμό στεντόρεια.
Το επίθετο στεντόρειος -α -ο, προέρχεται από τον μυθικό ήρωα Στέντορα  που τον πρωτοσυναντάμε στην Ιλιάδα και πρόκειται για κάποιον πολεμιστή που η φωνή του ήταν τόσο δυνατή, που ακουγόταν σαν να φώναζαν 50 άνδρες μαζί. Ο χαλκεόφωνος κατά τον Όμηρο Στέντωρ ήταν κάτι ανάλογο με τις σημερινές διαβιβάσεις. Μετέδιδε δηλαδή με τη φωνή του τις διαταγές και τα μηνύματα από τη μια άκρη του μετώπου στην άλλη. Δηλαδή, όπως λέμε για κάποιον ότι πολέμησε με την ψυχή του, ο Στέντορας πολέμησε με τη... φωνή του
  Στον Στέντορα αποδίδεται η φράση: «Αιδώς Αργείοι.» με την οποία βροντερά - στεντόρεια, έψεξε
 τους Αργείους που δείλιασαν, μετά την αποχώρηση του Αχιλλέα από τη μάχη. το όνομα Στέντωρ ετυμολογείται από το ρήμα στένω-στενάζω + παραγωγικό επίθημα –τωρ. 
Κατά μία εκδοχή ο Στέντωρ καταγόταν από τη Θράκη. Η επικρατέστερη τον θέλει να κατάγεται από το Άργος
«Αρκάς το γένος, ερίσας δε προς τον Ερμήν περί μεγαλοφωνίας εφονεύθη υπ' αυτού.» Υποπίπτοντας στο μέγιστο κατά την αρχαιότητα αμάρτημα, την Ύβρι προκάλεσε, τον κήρυκα των θεών, τον θεό Ερμή και έχασε τη ζωή του στην προσπάθειά του να τον ξεπεράσει.
Ο Στέντορας, θα μπορούσε να θεωρηθεί και σαν ο πρώτος δημόσιος κήρυκας ο πρώτος  ντελάλης. Η    λέξη είναι ντελάλης μάλλον τουρκικής προέλευσης από το  tellal. Οι  απόψεις,ότι η λέξη τελάλης προέρχεται  είτε από το επίρρημα τηλέ και το ρήμα λαλώ, είτε από την λέξη διαλαλητής μάλλον δεν ευσταθούν, αν και είναι αρκετοί που τις υποστηρίζουν στην προσπάθεια τους να ανακαλύψουν ελληνικές ρίζες σε κάθε ομιλούμενη γλώσσα του πλανήτη. Όπως και να χει όμως... μακρινός συνάδελφος μας ο ντελάλης, γιατί κι εμείς εδώ από το ραδιόφωνο τηλελαλούμε.

Παρασκευή, 27 Οκτωβρίου 2017

Από πού και γιατί 
Καβάλησε το καλάμι - Πήγασος
  

Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι για σας, 
Υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι, ιδιαίτερα μεταξύ εκείνων που ασχολούνται με την τέχνη, αλλά όχι μόνον, που, ενώ είναι ασήμαντες μετριότητες, ευνοημένοι από κάποια συγκυρία, από κάποιο εντελώς τυχαίο περιστατικό, κέρδισαν κάποια θέση, κάποια στιγμιαία αναγνώριση, που τους έβγαλε από την αφάνεια, με αποτέλεσμα να πάρουν τα μυαλά τους αέρα και να πιστέψουν ότι είναι... αυθεντίες, ότι είναι ανεπανάληπτοι ότι είναι μοναδικοί... Σε κάτι τέτοιες περιπτώσεις, λέμε παραστατικά, για όλους αυτούς που τελευταία, αυξάνονται επικίνδυνα, ότι καβάλησαν το καλάμι.
Η φράση αυτή έχει τις ρίζες της στη μυθολογία,  και πιο συγκεκριμένα στο μύθο που ο ήρωας Περσέας, με τη βοήθεια της Αθηνάς κατάφερε να σκοτώσει, τη φοβερό τέρας τη Μέδουσα, που όποιος την αντίκριζε, πέτρωνε. 
Όταν λοιπόν την εξόντωσε κόβοντας το κεφάλι της, από τον κομμένο λαιμό της ξεπήδησε ένα άλογο με φτερά, κι επειδή... επήγασε, το ονόμασαν Πήγασο. Αυτό το φτερωτό άλογο ίππευσε ο Περσέας για να διαφύγει από τις αδελφές της Μέδουσας που τον κυνήγησαν
Το περίφημο αυτό άλογο το συναντάμε και σε αρκετά ακόμη επεισόδια της μυθολογίας μας. Σ ένα από αυτά ένας άλλος μυθικός ήρωας , ο Βελλερεφόντης, καβάλα στον Πήγασο κατάφερε να εξοντώσει ένα άλλο φοβερό τέρας της μυθολογίας μας τη Χίμαιρα.
Σε μεταγενέστερο μύθο, συναντάμε τον Πήγασο, ως άλογο των Μουσών, που τον ιππεύουν οι ποιητές για να ταξιδέψουν στο καλλιτεχνικό στερέωμα. 
Αυτό το τελευταίο επεισόδιο του μυθικού αλόγου, από το ότι δηλαδή οι θεοί το χάρισαν στις μούσες, αλλά και από ένα ποίημα του Ρωμαίου ποιητή Κάτουλου, που είχε γράψει, πως όταν στιχουργεί, νοιώθει ότι ανεβαίνει στα ουράνια ιππεύοντας τον Πήγασο, το φτερωτό αλογάκι της μυθολογίας μας, έγινε ο συμβολικός μεταφορέας της ποιητικής έμπνευσης, και φυσικά ο αγαπημένος των ποιητών.
Έτσι παλαιότερα όταν θέλανε να πούνε ότι κάποιος είναι ποιητής, μεταφορικά λέγανε ότι... ιππεύει τον Πήγασο.
Σε κάποια συγκέντρωση λογοτεχνών, στην παλιά Αθήνα, γινόταν λόγος για κάποιον ποιητή -απόντα φυσικά- που εκείνη την εποχή είχε εκδώσει μια ποιητική συλλογή και είχε δημιουργήσει αρκετό θόρυβο γύρω από το όνομά του. Σχολιάζοντας λοιπόν τον συνάδελφό τους, κάποιος από τους παρευρισκόμενους είπε: " Επιχείρησε να ιππεύσει τον Πήγασον, αλλά το μόνον που κατόρθωσε είναι να ιππεύσει τον κάλαμον...
Να διευκρινίσουμε ότι κάλαμος λεγόταν την εποχή εκείνη ο κονδυλοφόρος με τον οποίον έγραφαν.

Αυτό το ευφυολόγημα έκανε εντύπωση, και τελικά το "ιππεύει τον κάλαμο" εκλαϊκεύτηκε και καθιερώθηκε ως καβάλησε το καλάμι, για όσους το καβαλάνε,είτε νομίζουν πως είναι ποιητές, είτε κάτι άλλο πολύ σημαντικό, παρά τη δεδομένη ασημαντότητά τους.  

Κυριακή, 11 Ιουνίου 2017

Επετειακές χαρμολύπες και η αναγκαιότητα της ατάραχης εγρήγορσης


Στην Ελλάδα, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στον υπόλοιπο κόσμο, γιορτάζουμε το “ΟΧΙ”γιατί υψώσαμε το ανάστημά μας και αντισταθήκαμε. Γιατί γίναμε παράδειγμα προς μίμηση, έστω κι αν το κόστος ήταν τεράστιο. Πείνα, εξαθλίωση, θάνατοι, καταλήστευση της δημόσιας και ιδιωτικής περιουσίας
Τα τελευταία δύο χρόνια, ξεκίνησαν και γίνονται κάποιες εκδηλώσεις για την απελευθέρωση της Αθήνας στις 12 Οκτωβρίου του 44, όμως στη συλλογική μας μνήμη, η επέτειος που είναι ταυτισμένη με το “έπος του 40” είναι η 28η Οκτωβρίου. Ίσως γιατί αυτά που ακολούθησαν στο αμέσως επόμενο διάστημα, μετά την αποχώρηση των Γερμανών από την Αθήνα, (Δεκεμβριανά, Συμφωνία της Βάρκιζας, Εμφύλιος), δεν άφησαν πολλά περιθώρια για χαρές και πανηγύρια. Ίσως γιατί το 40, έστω για λίγο, ενωθήκαμε, ενώ το 44 διχαστήκαμε.
Η χαρμολύπη, όπως και κάποιες άλλες λέξεις της Ελληνικής, (φιλότιμο, παλικάρι, μεράκι), δεν αποδίδεται μονολεκτικά σε καμία άλλη γλώσσα, είναι όμως μια πολύ συνηθισμένη συγκινησιακή κατάσταση, ιδιαίτερα για κείνους που μπορούν να διακρίνουν ότι δεν είναι όλα άσπρα - μαύρα κι ότι υπάρχουν άπειρες ενδιάμεσες αποχρώσεις, και πως ακόμη υπάρχουν κι άλλα χρώματα, και πως όπως το σκοτάδι κρύβεται και παραμονεύει, μέσα στο φως, έτσι και το φως επιστρέφει,αμέσως μετά την πλήρη επικράτηση του σκοταδιού.
Και στα γενέθλια μπορούμε να αισθανθούμε χαρμολύπη, και σε κάθε επέτειο.
Επέτειος του “Μαύρου στην ΕΡΤ”και της επαναλειτουργίας της, σήμερα. 11 Ιουνίου του 13, η τότε κυβέρνηση αποφάσισε να κλείσει την ΕΡΤ. Δυο χρόνια μετά στις 11 Ιουνίου του 15, η τωρινή κυβέρνηση, άνοιξε την ΕΡΤ.
Η 11η Ιουνίου λοιπόν για μας τους Ερτικούς είναι μια επέτειος διπλή.

Λυπήθηκα για το "Μαύρο", όμως η χαρά απ το φως  που ξεπρόβαλε στα μάτια των ανθρώπων που αντιστάθηκαν ήταν ασύγκριτα μεγαλύτερη, από την όποια στιγμιαία απόγνωση. 
Χάρηκα με την επαναλειτουργία, όμως το σκοτάδι, παραφυλούσε για να γκριζάρει τα οράματά μας.
Η χαρά που μοιράστηκα με τους συναγωνιστές, συνάδελφους και αλληλέγγυους, μετριάστηκε από το σκοτάδι στα μάτια των ιδιοτελών των συμβιβασμένων και των μνησίκακων, που η παρουσία μας από μόνη τους ενοχοποιούσε, γιατί τους θύμιζε τη δική τους απουσία. Κι ακόμη περισσότερο λυπήθηκα για κάποιους από τους συναγωνιστές που, με την επαναλειτουργία ξαναθυμήθηκαν τις παλιές πρακτικές της χωριστικότητας  και διάλεξαν ένα χρώμα, μια απόχρωση... για να πολεμήσουν το ουράνιο τόξο, που με όλα τα χρώματα είχε προβάλει στον ορίζοντα, μετά την καταιγίδα της 11ης Ιουνίου.  Ούτε χαρά ούτε λύπη λοιπόν. Ούτε και χαρμολύπη βεβαίως. Ούτε κόκκινο ούτε ιώδες, Ούτε μαύρο ούτε άσπρο. Ο αγώνας δίνεται σε όλα τα χρώματα  ο αγώνας δεν έχει χρώματα. Υπήρχε προ του μαύρου, στη διάρκειά του και μετά από αυτό. Είναι συνεχής και καθημερινός και είναι αναγκαίο να είμαστε όλοι μαζί σε αυτόν.

Οι άνθρωποι της  ΕΡΤ, τουλάχιστον όσοι αισθάνονται «άνθρωποι της ΕΡΤ» και όχι απλώς εργαζόμενοι σε αυτήν, δεν ήταν άσχετοι με τους αγώνες.
ΟΙ αγώνες υπήρχαν καθημερινά και μάχες κερδίζονταν- και χάνονταν- σε όλα τα πεδία. Το μαύρο συγκέντρωσε δυνάμεις, βοήθησε στην εστίαση και ένωσε τους ανθρώπους. Οι άνθρωποι της ΕΡΤ ανακάλυψαν ότι υπάρχουν πολλοί «άνθρωποι της ΕΡΤ» εκεί έξω, που η ζωή τους γκρίζαρε επίσης με το μαύρο.
Θυμός και λύπη για το μαύρο, χαρά και συγκίνηση για τη συνεργασία και την αλληλεγγύη. Η καθημερινότητα άλλαξε, ο αγώνας εντάθηκε και πέτυχε, γιατί ήρθε η επαναλειτουργία. Ή μήπως κερδήθηκαν απλώς κάποιες μάχες και κάποιες άλλες δίνονται ακόμα;

Κυριακή, 9 Οκτωβρίου 2016

Συνεννόηση Δημιουργία και Ακεραιότητα.


Ζούμε σε ενδιαφέροντες και δύσκολους καιρούς. Είμαστε μάρτυρες και πρωταγωνιστές της Ιστορίας. Όλοι εμείς που ήμασταν παρόντες στον αγώνα για μια «άλλη ΕΡΤ» πριν το «μαύρο» ακόμα, αλλά και περισσότερο κατά τη διάρκεια του, βιώνουμε τώρα την ιστορία απελευθερωμένη από το μύθο.
Σάπια κρέατα και υγιή μέλη, ατάκτως συγκολλήθηκαν και συγκρότησαν το νέο σώμα του Frankenstein.  
Η γάγγραινα προχωράει και απειλεί ό,τι το υγιές.
Τρία φάρμακα έχω να προτείνω.  Συνεννόηση, Δημιουργία και Ακεραιότητα. Αυτά ήταν και είναι τα όπλα μας και η ασπίδα μας.
Ο αγώνας συνεχίζεται σε άλλη πίστα, η συγκυρία δημιουργεί νέους αυτοματισμούς τροφοδοτούμενους από ανεξάντλητο λαϊκισμό, μικροψυχία, τραμπουκισμό και πολιτική ευτέλεια.
Ήρθε η ώρα να μιλήσουμε «προς πάσα κατεύθυνση». Κι έχουμε πολλά να πούμε.


Γιώργος Παπαζαχαρίου

Τετάρτη, 29 Ιουλίου 2015

Είσαι παντού

Απ τη ψυχή μου το κενό
τα σύννεφα αγγίζει,
μια αστραπή στον ουρανό
στα δύο με χωρίζει.
Κάποτε μου 'πες "Σ'αγαπώ",
μνήμη γλυκιά και ρίγη.
Κλείνω τα μάτια κι είσαι 'δω,
τ΄ανοίγω κι έχεις φύγει.
Είσαι παντού και πουθενά
παρούσα απουσία...
στο πρώτο δάκρυ του Νοτιά,
όταν ανθίζουν γιασεμιά...

μιά ευωδιά και υγρασία...

Παρασκευή, 24 Ιουλίου 2015

Προς γαρ το τελευταίον εκβάν, έκαστον των πριν υπαρξάντων κρίνεται.



Δημοσθένης. Ολυνθιακός Α.

Εκ του αποτελέσματος λοιπόν, μόνο που το αποτέλεσμα ήταν εκ των προτέρων γνωστό. Κι όποιος στη μάχη πάει για να πεθάνει… τον πόλεμο τον χάνει, και μικρή σημασία έχει, αν ήταν στρατιώτης ή στρατηγός.
Οι συλλογικές προσπάθειες απαιτούν θυσίες και υπαγορεύουν ηρωικές εξόδους από το κάστρο μας, είτε αυτό είναι το μικρό – μεγάλο «εγώ», είτε το μικρό  - μεγάλο κόμμα, που ακόμα «σε τραβάει απ το μανίκι».
Οι συλλογικές προσπάθειες ξεκινούν με την αφαίρεση και μετά ακολουθούν οι υπόλοιπες πράξεις.
Πρώτα λοιπόν αφαιρείς την ιδιοτέλεια -το εγώ, κατόπιν προστίθεσαι στο «εμείς» και πολλαπλασιάζεις τη δύναμή σου και στο τέλος διαιρείς, μοιράζεσαι αυτό που κέρδισες μέσα απ αυτή τη διαδικασία, με όλους.
Έχοντας τολμήσει την «ηρωική έξοδο» είσαι ήδη κερδισμένος σε αρετή. Η αυταπάρνηση λειτουργεί λυτρωτικά, απελευθερώνει από τα δεσμά της ψευδαίσθησης της υπερτιμημένης ατομικότητάς μας. Μετατρέπει τον ανταγωνισμό σε συνεργασία, το φθόνο σε ά-φθονία, την απληστία σε πλησμονή.
Τα προσερχόμενα όλοι, λίγο - πολύ, τα αφουγκραζόμαστε. Τουλάχιστον εμείς που συναντηθήκαμε στις συνελεύσεις, στους δρόμους, στη δουλειά μας, που θέλουμε και απαιτούμε, με αξιοπρέπεια να διατηρήσουμε.
Έχουμε κι άλλα κοινά, κάποτε σιγοτραγουδήσαμε το «imagine», κάποιοι πιστεύουν πως «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός», οι περισσότεροι συμφωνούμε, πως αυτός ο κόσμος στένεψε απότομα και μας πνίγει…

«… Ω! ν' απαλύνει ξάφνω στην αφή μας
το δέρμα της σιωπής που μας στενεύει,
να λησμονήσουμε, θεοί, το κρίμα
που όλο πληθαίνει κι όλο μας βαραίνει,
να βγούμε από τη γνώση κι απ' την πείνα!

Μ α ζ ε ύ ο ν τ α ς τον πόνο της πληγής μας
να βγούμε από τον πόνο της πληγής μας,
μαζεύοντας την πίκρα του κορμιού μας
να β γ ο ύ μ ε από την πίκρα του κορμιού μας,
ρ ό δ α ν' α ν θ ί σ ο υ ν στο αίμα της πληγής μας.

Ό λ α να γίνουνε ξ α ν ά σαν πρώτα
στα δάχτυλα στα μάτια και στα χείλια,
ν' α φ ή σ ο υ μ ε τη γερασμένη αρρώστια
πουκάμισο που αφήσανε τα φίδια
κίτρινο μες στα πράσινα τριφύλλια…»

Στέρνα Γ. Σεφέρης


Γιώργος Παπαζαχαρίου

Παρασκευή, 3 Ιουλίου 2015

Αρμονία Αφανής, Φανερής Κρείττων

Η λέξη αρμονία, εκ του ρήματος «αρμόζω» ή «άρω» (βάση και της λέξεως «Αρετή») σημαίνει αρμογή, μουσική συμφωνία, συνομολογία, συναρμογή, σύνδεσμος και, κατ’ επέκταση,  εναρμόνιση των πραγμάτων.  Στην ελληνική μυθολογία η Αρμονία ήταν κόρη δύο θεών, κατά τη Θεογονία του Ησιόδου: του Άρη και της Αφροδίτης και αδελφή του Φόβου και του Δείμου, και κατά μία άλλη εκδοχή, η Αρμονία ήταν κόρη του Δία και της Ηλέκτρας, και καταγόταν από τη Σαμοθράκη, από όπου είχε απαχθεί από τον Κάδμο. Αυτή την εκδοχή ασπάζεται ο Ευριπίδης στην τραγωδία του Φόνισσαι.
Αρμονία είναι το γίγνεσθαι, η τάξη, το παιγνίδι εντός της αναγκαιότητας, ο νόμος, το ίδιο το σύμπαν. Όλες οι δυνάμεις τείνουν να συγκρουστούν και να βρουν μία ανακουφιστική θέση· ό,τι προκύπτει μετά τη σύγκρουση είναι αρμονικό, η ζωή η ίδια στις αναταράξεις και την ηπιότητά της.
Η αρμονία προκύπτει από τα διαφορετικά. Το διέγνωσε αυτό πρώτος ο πιο λεπτός ίσως ψυχολόγος και διανοητής της ανθρωπότητας, ο Ηράκλειτος: Το αντίξουν συμφέρον και εκ των διαφερόντων καλλίστην αρμονίαν (και πάντα κατ' έριν γίνεσθαι), το αντίρροπο ωφελεί· και η καλλίστη αρμονία προκύπτει από το διαφορετικό.  Ο Ηράκλειτος επίσης θεωρεί την κρυμμένη αρμονία, ανώτερη της φανερής. «αρμονία αφανής, φανερής κρείττων».
Στον Εμπεδοκλή αναφέρεται ως κύριο όνομα, στην θέση της Φιλότητος ή της Αφροδίτης. Στην ησιόδειο «Θεογονία» (937), καθώς και στην ευρυτέρα Εθνική θεολογία και λατρεία των Ελλήνων, η Αρμονία είναι θεά (βλ. Αρμονία). Στην πολιτειακή λατρεία της θεάς Αρμονίας, οι πολίτες και οι αρχές των πόλεων την επικαλούντο για  την εύνομη κοινωνικοπολιτική ζωή.
Ως μουσικός όρος, ειδικά για την αρχαιοελληνική μουσική, αρμονία σημαίνει μέθοδος κατασκευής μουσικών κλιμάκων, δια της συναρμογής μουσικών διαστημάτων. Κατ' επέκταση ο όρος αρμονία σημαίνει «μουσική κλίμακα».