Παρασκευή, 6 Ιουλίου 2018

Ιούλιος - Αύγουστος

Σταγόνα,
δάκρυ στης χαράς τη λίμνη την αχάραχτη,
κύκλους γράφει.
Ιούλιος.
Ο ήλιος της αλήθειας μας τυφλώνει.
Αύγουστος.
Ο ήλιος σαν αλήθεια μας ξεραίνει.
Ξερή κι η λίμνη,
μια γούβα απόμεινε
και μια σταγόνα.

Γ.Π.







































Πέμπτη, 5 Ιουλίου 2018

Έλα βρε μαλάκα!

Ένα Βαλκανικό περιστατικό που μοιράστηκε ιδιωτικά ένας φίλος*

Βρε Καπετανιε ..να μοιραστω κι εγω μια ιστορια μαζι σου?σχετικα με τις Μακεδονιες και τις ''χαμενες πατριδες''?θα τοκανα δημοσια αλλα δεν νομιζω οτι θα τρελαθεικαι κανενας να την ακουσει...και δυστυχως ουτε κι εμενα με ενδιαφερει αν θα την ακουσει κανεις. αλλά όπως θελεις

γιατι φοβαμαι μην περασει σαν ''αυτοπροβολη''.θα αφησω σε σενα την τυχητης να την κανεις οτι θελει

εναι καμμια 15 αρια χρονια πριν το λιγοτερο..λοιπον .με εχει φερει το ταξιδι μου σε μια μικρη πολη στις ΕΛΒΕΤΙΚΕς ΑΛΠΕΙς...ΧΕΙΜΩΝΑΣ..''περιφερωμενος ταξιδιωτης ''εγω ψαχνοντας να δω τι παιζει απο διασκεδαση στην πολη κατεληξα σ ενα κλειστο γηπεδο μπασκετ οπυ υπηρχε πολυς κοσμος και κατι γιορταζε..οποτε οκ μπηκα...ηταν κατι Γιουγκοσλαβοι και λιοποι που γιορταζαν τη προκριση η τη νικη της ομαδας τους..στο ποδοσφαιρο ?στο μπασκετ ?θα σε γεελασω ,μιας και δεν ειμαι φαν ...ηταν ομως η εποχη που η Γιουγκοσλαβια αλληλοσφαγιαζοταν... φου μπηκα και πηρα ενα τσιπουρο (η οπως το λεγανε αυτοι) χαζευα γυρω γυρω...ηταν ωραια ατμοσφαιρα ..πολυ οικεια ...οι μουσικες...οι χοροι...Βαλκανια..!!!!..αλλη μαγεια...!!!.οπου σιγα σιγα αρχισαν να με πλησιαζουν διαφοροι.....οι πρωτοι που ηρθαν ηταν κατι νεαροι Αλβανοι..αδιακριτοι ,οπως παντα,ρωτησαν απο που ειμαι...τους ειπα Ελληνας...ενα μεγαλο χαμογελο κι ενα ''ελα βρε Μαλακα''εισεπραξα σαν πρωτη απαντηση (καλοδεχουμενη μιας και ηταν στα Ελληνικα),,κι οταν εμαθαν οτι ημουν απ την Κερκυρα εγινε ακομη καλυτερο μιας και ολοι τους ειχαν περασει απο κει..ειτε για δουλεια ειτε για να φυγουν απλα..χαρηκα ειλικρινα με τα παιδια..μετα ηρθαν κατι γεροι Αλβανοι..παλιοι κουμουνιστες...σκαμενοι ανθρωποι..βγαλμενοι απ το Παπαδιαμαντη ..η το Καββαδια.μετα κατι Σερβοι..(αδελφια παλια με τους κερκυραιους,απο πολλους πολεμους..) μπαρουτοκαπνισμενοι πραγματικα ..μυριζες τον πολεμο πανω τους...και λεγαμε και λεγαμε ..οπου σκαει κι ενα παληκαρι ..ολοκληρη ντουλαπα και μου κολαει το μουτρο του στο δικο μου και μου λεει ''εγω ειμαι Μακεδονας''' ΟΚ του λεω απο που ?Φλωρινα ?Εδεσσα?Θσσαλονικη?ΟΧΙ μου λεει ειμαι Μακεδονας απ την Μακεδονια....οκ του λεω..δηλαδη απο ποια πολη?απ τα Σκοπια μου λεει...Α οκ ,του λεω δηλαδη Σκοπιανος...οχι μου λεει ειμαι Μακεδονας...απ την Βορεια Μακεδονια...οκ του λεω μην κανεις ετσι κι εγω ειμαι απ την Νοτια Κερκυρα ..και?και παγωσε..δεν ηξερε να μου πει κατι αλλο..κι εγω απλα του ειπα (επειδη μου φανηκε συμπαθητικος πισω απο ολα τ αλλα )...οτι εχε το νου σου αγορι μου γιατι αυτοι που κουρδιζουνε εσας κι εμας να βγαινουμε και να φωναζουμε ειμαι το ενα και ειμαι το αλλο ,αυτη την στιγμη ειναι αραχτοι στις βιλαρες τους η στην Χαλκιδικη η σε καμια βουνοκορφη στο Κουμανοβο ,κι εγω κι εσυ ειμαστε προσφυγες σε ξενες χωρες για να μπορεσουμε να ζησουμε εμεις και τα παιδια μας...προσφυγες ισον σκλαβοι....τι δεν καταλαβαινεις....??η σιωπη που επεσε την εσπασε ενας γερος Αλβανος...σκαμενος περα περα...που γυρισε αυτος και του ειπε......'''Ακου τον δεν ειναι Μαλακας...''και συνεχισε εγω ειμαι ειπε Βορειο Ηπειρωτης...ξαιρω κι απο πατριδες ,ξαιρω κι απο προσφυγιες....Απο κει και περα ολη η βραδυα ηταν απλα ΥΠΕΡΟΧΗ...αυτο που λεμε ''εδω ειναι βαλκανια δεν ειναι παιξε γελασε...'''η ΄΄εδω ειναι Βαλκανια παιξε και γελασε αν μπορεις'''διαλεξε..εμεις ηπιαμε ..χορεψαμε...και με τον ''Μακεδονα''τον οποιον ολο το βραδυ τον φωναζα Μεγαλεξαντρο..κι αυτος απλα γεμιζε τα ποτηρια ..και τις καρδιες μας..σου ειπα ηταν καλο παληκαρι με μια υπεροχη γυναικα κι ενα φανταστικο μωρο μερικων μηνων...και χωρισαμε ολοι πλεριοι.απο ευχαριστηση εκει που μας εφερε του καθεμιανου η ζωη ...ξενοι και περιπλανωμενοι....και καμιανου η πατριδα δεν απειληθηκε ΠΟΤΕ απο ΚΑΝΕΝΑΝ ολοι ειμασταν ''οπου γης πατρις και πασα γης ταφος...''απλα...κι ετσι εζησα εγω το ''μακεδονικο'''

το κερασακι στην τουρτα ηταν οτι εννοειτε οτι εγινα αεροπλανο με αποτελεσμα να με γυρισω στο σπιτι μου με το περιπολικο της Ελβετικης αστυνομιασ...ΚΙ ΕΤΣΙ ΕΖΗΣΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΟΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΣΥΝΑΔΕΛΦΩΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΛΑΩΝ ...εστω και για μια νυχτα...!!!σε σκοτιζω το ξέρω αλλα μου φαίνεσαι καλός ακροατης...αυτο ''ακουω ''απο σενα οταν σε ακουω....συμπαθα με αν σε σκοτισα..i wasnt trying to make any point...ετσι στα ειπα οπως θαθελα να τα πω στο καφενειο και καποιος να καταλαβει κατι....τι ακριβως?ενας θεος ξέρει .....ξανασυμπαθα με.....



https://www.youtube.com/watch?v=rX8WszSlbuA

*Φίλος ακροατής που κάνουμε μαζί ραδιόφωνο

Georgios
Georgios
Georgios

Σάββατο, 30 Ιουνίου 2018

Από πού και γιατί; - Γλωσσική αλληλοπεριχώριση στα Βαλκάνια 3.(Τούρκικα)


Στη γλωσσική αλληλοπεριχώριση στα Βαλκάνια και την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου θα αναφερθούμε και σήμερα. Είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο πως η Ελληνική στη μακραίωνη πορεία της γονιμοποίησε τον παγκόσμιο λόγο για πολλούς αιώνες, λόγω της κυριαρχίας, πολιτικής και πολιτιστικής, των Ελλήνων.  Η επικράτηση των Ρωμαίων, σήμανε το τέλος της πολιτικής κυριαρχίας των Ελλήνων, στην ανατολική Μεσόγειο όμως, η λατινική παρότι ήταν η γλώσσα του κατακτητή, δεν μπόρεσε να επιβληθεί στο ανατολικό τμήμα της αυτοκρατορίας, αν και επιχειρήθηκε με την καθιέρωσή της ως επίσημης γλώσσας, και χρησιμοποιήθηκε στη διοίκηση, το στρατό, τη δικαιοσύνη, τις επιγραφές και τα νομίσματα. Από τον 6ο αιώνα και μετά, στο πολυεθνικό κράτος, που μας είναι γνωστό ως βυζαντινή αυτοκρατορία, η ελληνική, για να είναι κατανοητοί οι νόμοι από του ελληνόφωνους υπηκόους,  καθίσταται αρχικά, με τις "νεαρές" του Ιουστινιανού το 535, ως η γλώσσα της δικαιοσύνης,  και  έναν αιώνα αργότερα, το 610, επί βασιλείας του Ηρακλείου, ως η επίσημη γλώσσα της βυζαντινής αυτοκρατορίας.  Στη συνέχεια  η  γλώσσα μας,  εξακολουθεί να δανείζει αλλά και δανείζεται λέξεις και εκφράσεις από γειτονικούς λαούς με τους οποίους ήρθαμε σε επαφή στην ιστορική πορεία μέχρι την άλωση το 1453 από τους Τούρκους, με τους οποίους και συμβιώσαμε αναγκαστικά μέχρι την απελευθέρωση. Η Ελληνική γλώσσα στα χρόνια της τουρκοκρατίας, κατάφερε όχι μόνο να διασωθεί, αλλά και να έχει επίδραση στην τουρκική, ανάλογη της μακρόχρονης επαφής με τον τουρκικό λαό:yali (< γιαλός < αιγιαλός), ahtapot (< οχταπόδι), zivgar (< ζευγάρι), firakti (< φράκτης), halaz (< χαλάζι), koraf (< χωράφι), levrek (< λαβράκι), fener (< φανάρι), tirpan (< δρεπάνι), irgat (< εργάτης), evlek (< αυλάκι), anahtar (< ανοιχτήρι) και άλλες πολλές, όπως πολλές είναι και οι λέξεις που υιοθετήσαμε και χρησιμοποιούμε συχνά στο λόγο μας. Ενδεικτικά αναφέρω κάποιες από τις  πιο συχνά χρησιμοποιούμενες: 
,Αγιάζι, Γιακάς, Γιαπί , Γιαρμάς, Γιαούρτι, Γιλέκο, Γινάτι, Γλέντι,Γούρι , Γρουσούζης  Εργένης, Ζόρι . Καβγάς, Καρπούζι, Κέφι, Κιμάς, Κουμπαράς,Κουσούρι, Κουτουρού, Λεβέντης, Λεκές, Λούκι, Μανάβης,Μαράζι  Μπακάλης  Μπαξές, Μπουνταλάς,. Μπουντρούμι. Ντέρτι, Παπούτσι, Ρουσφέτι, Σόι, Σοκάκι, Τεμπέλης ,
Τσιγκούνης, Φουκαράς, Χαράτσι, Χαρτζιλίκι,. Χασάπης, Χατίρι.
 Για την γλωσσική αλληλοπεριχώρηση στη βαλκανική χερσόνησο θα αναφερθούμε και σε επόμενες εκπομπές καθώς ο χρόνος της σημερινής μας συνάντησης ολοκληρώθηκε. Από τον Αλέξανδρο Κασελάκη που ήταν στην τεχνική επιμέλεια και από μένα γεια σας και να είστε καλά. 

Από πού και γιατί; - Γλωσσική αλληλοπεριχώριση στα Βαλκάνια 2. (Αλβανικά - Αρβανίτικα)

Συνεχίζουμε και σήμερα την περιήγησή μας στη Βαλκανική χερσόνησο, καταγράφοντας τις γλωσσικές ανταλλαγές που έγιναν με τους γειτονικούς λαούς. Οι Αλβανοί και οι Αρβανίτες, όπως αποκαλούμε τους Αλβανόφωνους που κατοικούσαν και κατοικούν στην Ελληνική επικράτεια δάνεισαν και δανείστηκαν αρκετές λέξεις, που η χρήση τους στον καθημερινό λόγο είναι συχνότατη. Τα Αρβανίτικα έχουν έντονες επιρροές από τα μεσαιωνικά Αλβανικά. Οι Αρβανίτες είναι στην πλειονότητα τους Χριστιανοί Ορθόδοξοι στο θρήσκευμα και στο μεγαλύτερο μέρος τους ήταν δίγλωσσοι. Η γλώσσα τους έχει επηρεαστεί σε μεγάλο βαθμό από την Ελληνική γλώσσα με την οποία έχει έρθει σε επαφή, από τα Λατινικά και από τα Σλαβικά. Η γλώσσα πλέον βρίσκεται σε παρακμή, εν μέρει εξαιτίας της μετακίνησης των Αρβανιτών από τα χωριά τους στις ελληνόφωνες πόλεις και εν μέρει λόγω της πλήρους πολιτιστικής ενσωμάτωσης των Αρβανιτών από το ελληνικό περιβάλλον. Ο όρος Αρβανίτικα προέρχεται από τη λέξη Αρβανίται. Η ετυμολογία του ελληνικού επιθέτου Αρβανίτικος -η -ο προέρχεται από τη ρίζα Αρβανίτ- του ουσιαστικού Αρβανίτης, σύμφωνα με το λεξικό του Γιάννη Κουλάκη. Σύμφωνα με το λεξικό του Γ. Μπαμπινιώτη η λέξη προέρχεται από το τοπωνύμιο Άρβανα>αλβ.Ärbena. Η ονομασία Άρβανα δόθηκε αρχικώς στην οροσειρά που εκτείνεται μεταξύ των ποταμών Mat και Ischmi (δυτικά της Αχρίδας). Οι λέξεις που ήρθαν στα ελληνικά από τα αλβανικά, ανεξάρτητα αν η απώτερη προέλευσή τους είναι από άλλη γλώσσα  είναι αρκετές, αν και λιγότερες από αυτές που ήρθαν από τα σλαβικά και πολύ λιγότερες από αυτές που ήρθαν από τα τούρκικα, στις οποίες αναφερθήκαμε σε προηγούμενες εκπομπές. Αναφέρω ενδεικτικά μερικές από τις πιο γνωστές και συχνά χρησιμοποιούμενες στον καθημερινό μας λόγο: 

βλάμης γούβα ζουλάπι, καλαμπόκι, κοκορέτσι, κοπέλα, κουλαντρίζω,λουλούδι, λούμπα, λούτσα,  μάγκας 
μαρμάγκα, μπάκα,μπαμπέσης, μπέσα.μπομπότα,μπουσουλάω,πλιάτσικο, σβέρκος,
 τάτσι μίτσι κότσι, τσίφτης, τσούπρα, φλογέρα, φάρα*,
Η φάρα είναι μια μορφή κοινωνικής οργάνωσης με βάση την καταγωγή (παρόμοια με το γένος). Οι Αρβανίτες ήταν οργανωμένοι σε φάρες, κυρίως κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Στην κορυφή της ιεραρχίας ήταν ένας οπλαρχηγός και η φάρα έπαιρνε το όνομά του (π.χ. η φάρα του Μπότσαρη) 
 Από την ελληνική τα αλβα­νικά πήραν λέξεις όπως: nikoqiri ‘ο νοικοκύρης’ (< νοικοκύρης), prika ‘η προίκα’ (< προίκα), ormis ‘ορμώ’ (< ορμήσω, ορμώ), stolis ‘στολίζω’ (< στολίσω, στολίζω), pllakos ‘πλακώνω’ (< πλακώσω, πλακώνω) καθώς και ανθρωπωνύμια: Jorgo (< Γιώργος), Panajot (< Παναγιώτης), Niko (< Νίκος), Vangjel (< Βαγγέλης), Parashqevi (< Παρασκευή), Costa (< Κώστας) 
'Εδώ κάπου 
ο χρόνος της σημερινής μας συνάντησης ολοκληρώθηκε. Από τον Αλέξανδρο Κασελάκη που ήταν στην τεχνική επιμέλεια και από μένα γεια σας και να είστε καλά. 


*Καθημερινά στο ΠΡΩΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ στις 07:55 και 17:55 http://webradio.ert.gr/

Από πού και γιατί; - Γλωσσική αλληλοπεριχώριση στα Βαλκάνια (Σλάβικα)

Έχουμε αναφερθεί πολλές φορές απ' αυτό το βήμα στην επιρροή που άσκησε η Ελληνική στις γλώσσες του κόσμου. Η γλώσσα μας έχει μακραίωνη ιστορία και αποδεδειγμένη συνέχεια. Είναι πάρα πολλές οι λέξεις που χρησιμοποιούνται σήμερα στο καθημερινό μας λεξιλόγιο απαράλλακτες ή μεταλλαγμένες που προέρχονται από τα ομηρικά έπη. Είναι επίσης γεγονός ότι στην πορεία της ελληνικής γλώσσας υιοθετήθηκαν λέξεις και εκφράσεις από γειτονικούς λαούς με τους οποίους ήρθαμε σε επαφή σε διάφορες ιστορικές περιόδους.

Από αυτούς τους λαούς έχουμε δανειστεί, αλλά και τους έχουμε δανείσει. Σήμερα θα αναφερθούμε στις γλωσσικές ανταλλαγές με τους Σλάβους.  
Η κάθοδός τους στη Βαλκανική Χερσόνησο περί τα τέλη του 6ου μ. Χ αιώνα και ο εκχριστιανισμός τους από τον Κύριλλο και τον Μεθόδιο οι οποίοι μετέφρασαν τα Ευαγγέλια στη γλώσσα τους δημιουργώντας το κυριλλικό αλφάβητο, συνέβαλε στο να εισχωρήσουν ελληνικές λέξεις αρχικά στην εκκλησιαστική και στη συνέχεια  και σε άλλους τομείς της σλαβικής γλώσσας: apostol (< απόστολος), djiakon (< διάκονος), kaluger (< καλόγηρος), monah (< μοναχός), αλλά και, aritmetika (< αριθμητική), gramatika (< γραμματική), filosofija (< φιλοσοφία), astronomija (< αστρονομία). Στη βουλγαρική σλαβική διάλεκτο συναντάμε αρκετές  λέξεις στο καθημερινό τους λεξιλόγιο, όπως visna (< βύσσινο), krevat (< κρεβάτι), , hartija (< χαρτί), και  δεκάδες κύρια ονόματα,όπως Andrei (< Ανδρέας), Anastas (< Αναστάσιος), Atanas (< Αθανάσιος), Georgi (< Γεώργιος), Dimitar (Δημήτριος) Irina (< Ειρήνη) Sofia (Σοφία)  Jelena (Ελένη) Anastasia (Αναστασία) 
Στην Ελληνική δανειστήκαμε από τους Σλάβους αρκετές λέξεις που τις εντάξαμε και τις χρησιμοποιούμε καθημερινά. Ο Νίκος Σαραντάκος στο ιστολόγιό  του έχει καταγράψει 100, επισημαίνοντας, πως τα δάνεια από την σλαβική είναι πολύ λιγότερα από αυτά που πήραμε από άλλες γλώσσες γειτονικών λαών όπως για παράδειγμα από την τουρκική και είναι κατά μέσον όρο  λιγότερο συχνές από τις  λέξεις τουρκικής προέλευσης, στις οποίες θα αναφερθούμε σε επόμενη εκπομπή. Κλείνοντας τη σημερινή μας συνάντηση παραθέτω μερικές από τις πιο τις  πιο γνωστές και συχνότερα εμφανιζόμενες στον καθημερινό μας λόγο, λέξεις σλαβικής προέλευσης: 

ασβός βάλτος βαρδάρης βλάχος βότκα βρικόλακας γιάφκα γκλάβα ιντελιγκέντσια καρβέλι λόγγος   μενσεβίκος μουντός μπαλαμούτι μπέμπελη μπολσεβίκος μπουχός ντόμπρος πάπρικα πογκρόμ    προβοκάτσια ραβασάκι ρούβλι  ρούχο σαμοβάρι σανός σβάρνα στούμπος τζόρας  τρόικα
τσάρος τσέλιγκας τσίπα  και φράξια. Για την γλωσσική αλληλοπεριχώρηση στη βαλκανική χερσόνησο θα αναφερθούμε και σε επόμενες εκπομπές καθώς ο χρόνος της σημερινής μας συνάντησης ολοκληρώθηκε. Από τον Αλέξανδρο Κασελάκη που ήταν στην τεχνική επιμέλεια και από μένα γεια σας και να είστε καλά. 


*Καθημερινά στο ΠΡΩΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ στις 07:55 και 17:55 http://webradio.ert.gr/

Σάββατο, 23 Ιουνίου 2018

Από πού και γιατί* - Γαλαξίας

Τη φωτεινή λευκάζουσα λεωφόρο που αντικρίζουμε τη νύχτα, όταν σηκώσουμε το κεφάλι μας και στρέψουμε τα μάτια μας στον ουρανό την ονόμασαν από την αρχαιότητα γαλαξία.
Η λέξη προέρχεται από το γάλα και ο σχετικός μύθος που αιτιολογεί την ετυμολογία της  είναι της Ήρας, που όταν έμαθε πως ο Ηρακλής τον οποίο  θήλαζε, ήταν νόθο παιδί του Δία, τον τράβηξε απότομα από το στήθος της και το γάλα της σκορπίστηκε στον ουρανό.  Σύμφωνα με παρεμφερή  εκδοχή, ο Ερμής έβαλε στα κρυφά τον Ηρακλή να τραφεί από τα στήθη της Ήρας που κοιμόταν,  όμως το βρέφος δάγκωσε τη θηλή της και το γάλα της Ήρας εκτινάχθηκε στο σύμπαν  σχηματίζοντας τον Γαλαξία. Ο Πλούταρχος  δίνει την ετυμολογική ερμηνεία του γαλαξία από την χροιά του: «δια δε τη λευκόχροιαν γαλαξίας ονομαζόμενος».
Άλλος μύθος θεωρεί τη «φωτεινή λεωφόρο»  δημιούργημα του Ηλίου, λόγω της καθημερινής πορείας του και σε μία παραλλαγή του, ως «την οδόν του Φαέθοντος» και της καταστροφικής διαδρομής του άρματος του ήλιου που κακώς του εμπιστεύτηκε ο πατέρας του ο Απόλλων.
 Οι Λατίνοι επηρεασμένοι από τους ελληνικούς  μύθους  αποκάλεσαν τον γαλαξία   via lactea : γαλακτική οδό, εξ ου αγγλ.: milky way. αλλά και galaxy . Κατά τον Ρωμαίο ποιητή Οβίδιο, η οδός αυτή οδηγούσε στο ανάκτορο του Διός.
Για τους Χριστιανούς ο γαλαξίας γίνεται: «το ζωνάρι της Παναγιάς», «ο Ιορδάνης ποταμός» και για τους ρωμαικαθολικούς ο δρόμος που περπάτησε  ο San Giacomo.
 Ενδιαφέρον παρουσιάζει και  ένας φιλανδικός μύθος συμφωνα με τον οποίο ο γαλαξίας είναι ο δρόμος των πουλιών λινουνράτα στα φιλανδικά. (Την ίδια λέξη χρησιμοποιούν και σήμερα). Οι Φινλανδοί  είχαν παρατηρήσει ότι τα αποδημητικά πουλιά χρησιμοποιούσαν τον Γαλαξία ως οδηγό για να ταξιδέψουν νότια, όπου πίστευαν ότι βρίσκεται το Λιντουκότο (το σπίτι των πουλιών). Η παρατήρηση αυτή επιβεβαιώθηκε επιστημονικά πολλούς αιώνες αργότερα.
 Ο Δημόκριτος  τον 5ο  αιώνα π.Χ. ήταν ο πρώτος που ισχυρίσθηκε (χωρίς όργανα)ότι ο Γαλαξίας αποτελείται από απομακρυσμένα άστρα: «Γαλαξίας εστί πολλών και μικρών και συνεχών αστέρων, συμφωτιζομένων αλλήλοις, συναυγασμός δια την πύκνωσιν» Για να τον επιβεβαιώσει αρκετούς αιώνες αργότερα ο Γαλιλαίος
 Η λέξη γαλαξίας  αυτούσια η μεταφρασμένη πέρασε  και σε άλλες Ευρωπαϊκές γλώσσες: galaxy ή Milky way στην Αγγλική, galassia ή via lacteal στην Ιταλική, Galaxie ή voie lactee στη Γαλλική,Galaxie ή Milchstrasse  στη Γερμανική.



*Καθημερινά στο ΠΡΩΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ στις 07:55 και 17:55 http://webradio.ert.gr/

Πέμπτη, 21 Ιουνίου 2018

Από πού και γιατί* - Να σου πω ή να σε πω;


Είναι γνωστή η αντιπαράθεση που υπάρχει ανάμεσα στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη για αρκετούς τύπους λέξεων και εκφράσεων που χρησιμοποιούνται είτε διαφορετικά είτε παραλλαγμένα. Στη Θεσσαλονίκη όταν λένε τυρί εννοούν τη φέτα και οι Αθηναίοι τους κοροϊδεύουν, γιατί βέβαια υπάρχουν κι άλλα τυριά. Οι Θεσσαλονικείς τώρα, θεωρούν παράλογη την Αθηναϊκή ονομασία σουβλάκι για το τυλιχτό εθνικό μας Junk Food,καθώς όπως βάσιμα υποστηρίζουν το σουβλάκι είναι το υποκοριστικό της λέξης σούβλα και σε καμιά περίπτωση  δεν σημαίνει «τυλιχτό». Η παραγγελία "ένα σουβλάκι με γύρο" αν δοθεί στη Θεσσαλονίκη, το πιθανότερο είναι να μην πραγματοποιηθεί, αν δεν δοθούν περαιτέρω διευκρινήσεις.Τα ίδια ισχύουν και για το καλαμάκι που στην Αθήνα ορίζει και το σουβλάκι, εκτός από τον (συνήθως πλαστικό) σωλήνα που χρησιμοποιείται για να ρουφήξουμε υγρό σε μικρές ποσότητες. Αν ζητήσεις ένα καλαμάκι από τον σερβιτόρο, στη Θεσσαλονίκη θα σου το φέρει για να πιεις το αναψυκτικό σου. Διαφορές στα λεκτικά της γαστρονομίας υπάρχουν αρκετές και αντιμετωπίζονται με ειρωνικά αστειάκια εκατέρωθεν. Εκεί όμως που το παιχνίδι χοντραίνει είναι στην προσωπική αντωνυμία "εγώ-σύ-αυτός" Στη Θεσσαλονίκη χρησιμοποιούν την αιτιατική πτώση της, δηλαδή "σε, με, τον", ενώ στην Αθήνα τη γενική, δηλαδή "σου. μου, του". Το γνωστό «θα σε κάνω κεφτέδες»  προκαλεί θυμηδία στους νότιους που θεωρούν ότι μόνον ο τύπος που χρησιμοποιούν  είναι ο σωστός. 
Δεν είναι όμως έτσι τα πράγματα.  Δεν υπάρχει κάποια συντακτική εξήγηση που να συνηγορεί υπέρ της μίας ή της άλλης εκδοχής, καθώς και οι δύο είναι ορθές και μπορούν επαρκώς να σταθούν στο λόγο.Όταν καταργήθηκε η δοτική πτώση, ήδη από τα χρόνια της Αλεξανδρινής Κοινής, προέκυψε η ανάγκη, αρχικά στον προφορικό λόγο, να αντικατασταθεί με μιαν άλλη. Για το «τι λέγεις μοι;» για παράδειγμα, αλλού χρησιμοποιούσαν το «τι μου λες;» και αλλού το «τι με λες;» Η αντικατάσταση της αρχαίας δοτικής έγινε πρώτα και κυρίως από την αιτιατική. Η εξέλιξη αυτή, που είναι χρονικά παλαιότερη, επικράτησε στο ιδίωμα της Κωνσταντινούπολης και στα βόρεια ελληνικά ιδιώματα. Αντίθετα, στα νότια ιδιώματα (Αθήνα, νησιά, Πελοπόννησος) επικράτησε η χρήση της γενικής πτώσης στη θέση της παλαιάς δοτικής. Οπότε προς τι το μίσος και ο αλληλοσπαραγμός, αφού ότι και σε πω, ότι και να μου πεις σωστό είναι. Βέβαια η επικρατούσα πεποίθηση πως ο τύπος της γενικής είναι ο μόνος σωστός έχει γλωσσικά αποπροσανατολίσει κάποιους, λίγους Θεσσαλονικείς, που αποδεχόμενοι αυτή την εκδοχή, αντικαθιστούν ιδίως στο δεύτερο πρόσωπο, σε κάποιες περιπτώσεις εντελώς λανθασμένα το σε με το σου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το "θα σου πάρω τηλέφωνο" που βέβαια είναι λάθος, αν δεν πρόκειται για υπόσχεση μελλοντικής δωρεάς. Κάθε τόπος έχει τη δική του ντοπιολαλιά και κάθε ντοπιολαλιά έχει τη γοητεία της και την ιστορία της, και αν το «θα σε κάνω κεφτέδες» φαίνεται στους νότιους λανθασμένο γιατί δημιουργεί παρανόηση, πώς μπορούμε να αποφύγουμε την παρανόηση όταν η αναγγελία για το μεσημεριανό γίνεται σε πολλά άτομα, και στη βόρεια και στη νότια Ελλάδα, ο πληθυντικός μας ενώνει: θα σας κάνω κεφτέδες! 😎😎😎Για σας και να είστε καλά. 


*Καθημερινά στο ΠΡΩΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ στις 07:55 και 17:55 http://webradio.ert.gr/

Ιούλιος - Αύγουστος

Σταγόνα, δάκρυ στης χαράς τη λίμνη την αχάραχτη, κύκλους γράφει. Ιούλιος. Ο ήλιος της αλήθειας μας τυφλώνει. Αύγουστος. Ο ήλιος σαν...