"Από που και γιατί" Καθημερινά στη ΝΕΤ Fm 10:55 και 18:55 «Πόλεμος Πατήρ Πάντων»

Ο Ηράκλειτος από την Έφεσο της Ιωνίας, έδινε ιδιαίτερη σημασία στον πόλεμο. Πιο συγκεκριμένα, υποστήριζε ότι ο πόλεμος είναι πατέρας των πάντων και βασιλιάς των πάντων. Κατά τα λόγια του, ο πόλεμος ξεχώρισε από τη μια τους θεούς κι από την άλλη τους ανθρώπους, από αυτόν χωρίστικαν οι άνθρωποι σε ελεύθερους και δούλους.
Για τον Ηράκλειτο, ο πόλεμος δεν περιορίζεται μεταξύ Θεών κι ανθρώπων, αλλά δηλώνει τη γενικότερη αντιπαράθεση μεταξύ των πραγμάτων. «Πρέπει να ξέρουμε ότι ο πόλεμος είναι κοινός σε όλα... και πως τα πάντα δημιουργούνται με την έριδα και παρέρχονται με την έριδα». Η αντίθεση μεταξύ των πραγμάτων στον κόσμο συντηρείται διαρκώς, αφού πάντοτε κάθε στοιχείο προσπαθεί να κυριαρχήσει εις βάρος κάποιου άλλου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο πόλεμος εκφράζει τη συνεχή κι αδιάλειπτη ανησυχία, την αέναη κίνηση, την ασταμάτητη μεταβολή των πραγμάτων του κόσμου. Έτσι ο υπαρκτός κόσμος, έχοντας προέλθει από το αρχέγονο πυρ, τείνει να καταλήξει πάλι σε αυτό. Εύκολα μπορεί κανείς να συμπεράνει ότι η αναπόφευκτη απόληξη της ασταμάτητης αυτής διαμάχης και με

ταβολής, δε θα μπορούσε να είναι παρά η φθορά και κατ’ επέκταση ο εκφυλισμός του κόσμου. Αυτό, όμως αποφεύγεται, και ο κόσμος εξακολουθεί να υπάρχει. Για να δικαιολογήσει το γεγονός αυτό, ο Ηράκλειτος εισήγαγε την έννοια της Ειμαρμένης, δηλαδή της δικαιοσύνης που διέπει το σύμπαν και επεμβαίνει κάθε φορά που ένα στοιχείο τείνει να επικρατήσει αφανίζοντας ολοκληρωτικά κάποιο άλλο. Χάρη στη δικαιοσύνη εξασφαλίζεται στο σύμπαν η εξισορρόπηση των αντιθέτων. Εξασφαλίζεται η παλίντονος αρμονία.

"Από που και γιατί" Καθημερινά στη ΝΕΤ Fm 10:55 και 18:55 «τα πάντα ρει»

Tα πάντα ρει:
Αυτή είναι μια από τις λίγες αποφθεγματικές φράσεις που μας έχουν διασωθεί από τον Ηράκλειτο, τον Εφέσιο, και σημαίνει ότι όλα στη ζωή υπόκεινται σε συνεχή μεταβολή, ότι το μόνο διαρκές στο σύμπαν είναι η προσωρινότητα
Ο κόσμος για τον Ηράκλειτο δεν είναι αποτέλεσμα δημιουργίας ή γένεσης, αλλά προϋπάρχει και περιγράφεται ως ζωντανή φωτιά, η οποία εναλλάξ δυναμώνει και εξασθενεί, χωρίς ποτέ να σβήνει εντελώς.
Το αείζωον πυρ περιγράφει κυκλική τροχιά, κατά την οποία μεταλλάσσεται σε θάλασσα, κατόπιν σε γη, για να ακολουθήσει η αντίστροφη διαδικασία μεταλλαγής της γης σε θάλασσα και της θάλασσας σε φωτιά. Το πυρ του Ηράκλειτου είναι μια κοσμολογική σταθερά που αέναα κινείται και μεταμορφώνεται. Η διαρκής κίνηση και μεταβολή αποτελεί το θεμελιώδες χαρακτηριστικό της πραγματικότητας, το οποίο εξέφρασε ο φιλόσοφος με την εικόνα ενός ποταμού που παραμένει ίδιος, ενώ το νερό που κυλάει μέσα του αλλάζει διαρκώς. Αντίθετα με τους οπαδούς του, τους αποκαλούμενους Ηρακλείτειους, ο φιλόσοφος μάλλον δεν πίστευε σε μια καθολική ροή και μεταβολή, αλλά επέμενε στη σύνδεση αυτής της μεταβολής με σταθερές παραμέτρους.
To αντικείμενο της φιλοσοφίας του δεν είναι η υλική αρχή αυτού του κόσμου αλλά ο εσωτερικός ρυθμός, ο Λόγος για τον οποίο κινείται και ρυθμίζεται. Μέσα στον Λόγο, ο Ηράκλειτος, δίνει ένα μόνο υλικό στοιχείο, το Πυρ. Η ύπαρξη του Πυρός δημιουργεί μαζί με τον Λόγο ένα κόσμο άπειρο, άναρχο, αυτορυθμιζόμενο που μετατρέπεται σε ποικίλες μορφές. Ο κόσμος αυτός είναι η αρμονία των αντιθέσεων. Οι αντιθέσεις δημιουργούν την ενότητα των πάντων με την σύνθεση τους. Το καλό και το κακό είναι οι αντίθετες όψεις του ίδιου πράγματος.
Στη φράση «τα πάντα ρει», συνοψίζεται όλη η κοσμογονική θεωρία του Ηρακλείτου ο οποίος κατά τα τέλη του 6ου π.Χ αιώνα πέτυχε να κατανοήσει και να περιγράψει τη συμπαντική αλήθεια.

Διεθνισμοί - "Από που και γιατί" Καθημερινά στη ΝΕΤ Fm 10:55 και 18:55

ΑΠΟ ΠΟΥ ΚΑΙ ΓΙΑΤ

Ι

ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ
Ένα ταξίδι στις ρίζες λέξεων εκφράσεων.


Μια παραγωγή της ΦΩΝΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ


Για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες του σύγχρονου πολιτισμού, πολύ συχνά τροποποιείται η σημασία αρχαίων λέξεων, και προπαντός δημιουργούνται συνεχώς νέοι διεθνισμοί στηριγμένοι σε αρχαία ελληνικά και σε λατινικά λεξικά στοιχεία. Με βάση το αρχαίο πολιτεία έχουμε π.χ. στ’ αγγλικά policy ‘άσκηση πολιτικής’, αλλά επίσης και police ‘αστυνομία’, γαλλικό police, ιταλικό polizia, γερμανικό Polizei.
Oι τομείς όπου πρώτα διέπρεψαν οι αρχαίοι Έλληνες ήταν ο αθλητισμός, η ιατρική, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η πολιτική οργάνωση, η ναυτιλία και η στρατηγική τέχνη. Mερικοί χαρακτηριστικοί όροι από αυτούς τους τομείς που πέρασαν στα λατινικά και απο ‘κεί στις νεότερες γλώσσες:
ἀθλητής > athleta∙ ἱππόδρομος > hippodromos∙ ἐπιληψία > epilepsia∙ φιλοσοφία > philosophia διαλεκτική ‘φιλοσοφική μέθοδος’ > dialectica∙ μουσική > musica∙ γραμματική > grammatica∙ ἱστορία > historia∙γεωμετρία > geometria∙ ἀριθμητική > arithmetica∙ κυβερνῶ ‘οδηγώ πλοίο’ > gubernare∙ στρατηγία ‘το αξίωμα του στρατηγού’ > strategia (στρατηγική είναι ‘η τέχνη του στρατηγού’).
Εκατοντάδες χιλιάδες λέξεις των νεολατινικών, των νεότερων γλωσσών, και γενικά του «διεθνούς επιστημονικού λεξιλογίου» (οι κατεξοχήν «διεθνισμοί») στηρίζονται όχι σε ολόκληρες λέξεις αλλά σε λεξικά στοιχεία της αρχαίας ελληνικής, που σήμερα χρησιμεύουν σάν παραθήματα ή συμφύματα:
a- (an-) < ἀ- (ἀν-), anti- < ἀντί, hyper- < ὑπέρ, < paleo- < παλαιός, neo- < νέος, micro- < μικρός, mega- < μέγας, poly- < πολύς, macro- < μακρός, -ist< -ιστής, -ism < -ισμός, -logy < -λογία (λόγος), -therapy < θεραπεία.
Συχνά μάλιστα δέν ακολουθούν ακριβώς τους κανόνες των αρχαίων ελληνικών και των λατινικών, αφού δημιουργήθηκαν για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες των νεότερων γλωσσών και όχι για επίδειξη αρχαιομάθειας.
Ο μεγάλος αριθμός δανείων απ’ τ’ αρχαία ελληνικά στις ευρωπαϊκές γλώσσες είχε προκαλέσει κιόλας απ’ την αναγέννηση τη δημιουργία νέων μορφολογικών και σημασιολογικών μοντέλων σ’ αυτές. Στις γλώσσες που μετέχουν στο σύγχρονο τεχνολογικό πολιτισμό, αυτές οι νέες λέξεις είναι πολλαπλάσιες απ’ όλες τις ελληνικές λέξεις που καταγράφονται στα αρχαία κείμενα δέκα περίπου αιώνων.

"Από που και γιατί" Καθημερινά στη ΝΕΤ Fm 10:55 και 18:55

ΒΩΜΟΛΟΧΟΣ
Τον καθυβρίζοντα τα ίερα και τα όσια και γενικότερα τον αισχρολόγο τον αποκαλούμαι βωμολόχο.
Για να δούμε όμως πως προέκυψε αυτή η λέξη.
Στην αρχαιότητα, όταν γίνονταν θυσίες στους Θεούς, οι φτωχοί συγκεντρώνονταν γύρω από τους βωμούς για να πάρουν μετά το τέλος των θυσιών,τα κομμάτια από το κρέας, που έμεναν από τα σφαχτά. Ήταν όμως τόσοι πολλοί, ώστε οι ιερείς δεν ήξεραν σε ποιον να πρωτοδώσουν. Ωστόσο, αυτοί που δεν προλάβαιναν να πάρουν μερίδιο, άρχιζαν να βρίζουν και να φωνάζουν εναντίον όσων πήραν..!
Ένας τέτοιος υβριστής ήταν ο Αθηναίος Δανάκης,που οι καταπληκτικές και πρωτότυπες βρισιές του παραλίγο να σκιάσουν και τη ρητορική δόξα του Δημοσθένους! Οι Αθηναίοι τον συμπαθούσαν τον Δανάκη και τον θεωρούσαν δάσκαλο στο είδος του!
Από τους αισχρολόγους αυτούς επήλθε και η λέξι ''βωμολόχος'', που τη λέμε και σήμερα για όλους όσοι βρίζουν. Ετυμολογείται δε, από το ''βωμός'' και το ''ελλοχεύω'', που σημαίνει παραμονεύω, στέκομαι κοντά στον βωμό... Και αυτή την λέξι, το ελλοχεύω, την χρησιμοποιούμε σήμερα, με τη σημασία του παραμονεύω (για κάτι κακό), είμαι κρυμμένος/ανενεργός αλλά αναμένεται να εκδηλωθώ ή να παρουσιαστώ, προκαλώντας τις αρνητικές επιπτώσεις που συνεπάγεται η εμφάνισή μου. Το ελλοχεύω ετυμολογείται από την πρόθεση και το αρχαίο ρήμα λοχώ. Συνηθισμένη κλισέ έκφραση που χρησιμοποιούμαι διαπράττοντας λάθος είναι η ελληνικούρα: «ελλοχεύει κινδύνους» Θα προτιμούσα σίγουρα το «εγκυμονεί κινδύνους» που ενώ είναι και αυτή φθαρμένη και κλισέ, είναι τουλάχιστον σωστή.

ΕΤΣΙΘΕΛΙΚΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΑ ΚΟΥΡΕΥΕΤΑΙ Η ΖΩΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

κλικ στην εικόνα

ΑΠΟ ΠΟΥ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ. Ερμής

ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ
Ένα ταξίδι στις ρίζες λέξεων εκφράσεων.


Μια παραγωγή της ΦΩΝΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ


Ο Ερμής είναι ίσως η πιο συμπαθητική θεότητα του ελληνικού δωδεκάθεου, καθώς συνδυάζει πολύ έντονα τα ανθρώπινα με τα θεϊκά στοιχεία, αλλά και γιατί θεωρείται ουσιαστικά ο πρώτος δάσκαλος του ανθρώπινου γένους. Είναι αυτός που εισήγαγε τα γράμματα και τις επιστήμες στην ανθρωπότητα και δίδαξε τη χρήση της διάνοιας. Ταυτόχρονα είναι προστάτης του εμπορίου, των θυσιαστικών τελετών και της μαγείας. Εκφράζει με ένα αρχετυπικό σχεδόν τρόπο την ταχύτητα, την ευλυγισία, τη μεταβλητότητα, μα και τους απατηλούς δρόμους. Το όνομα του προήλθε, πιθανότατα, από το έρμα (που σημαίνει “σωρός λίθων”), επειδή ο σωρός των λίθων που συγκεντρωνόταν πάνω από τους τάφους ήταν συνδεδεμένος με τον Ψυχοπομπό Ερμή.

Η λέξη έρμα (και ο ερματισμός) χρησιμοποιήθηκε και στα καράβια για να δηλώσει το βάρος, που ρυθμίζει την ισορροπία των πλοίων (ιταλ.: zavora > σαβούρα). Απ εδώ και ο ανερμάτιστος άνθρωπος (: ο δίχως ηθικό αντίβαρο)

Ο Ερμής, εκτός των άλλων, επεξηγούσε στους ανθρώπους τη βούληση των θεών, ήταν, δηλαδή ο “εξηγητής” και γι αυτό οι λέξεις: ερμηνεία, ερμηνευτής, διερμηνέας, ερμηνευτικός, ερμηνεύω κ.ά. φέρουν το όνομα του. Αντίθετα, κατά το Μεσαίωνα συνδυάστηκε με τους Αλχημιστές (Hermetici > Ερμητικοί) και ιδιαίτερα με την τεχνική να σφραγίζουν τα δοχεία τους με αποτέλεσμα η λ. ερμητικός να δηλώνει το “εντελώς κλειστό”, το “σφραγισμένο”

Στο θεό Ερμή αποδιδόταν και το έρμαιο: “το δώρο του Ερμή”, το “θεόσταλτο”, “το απροσδόκητο εύρημα”

Ο Ερμαφρόδιτος ήταν ο μυθικός γιος του Ερμή και της Αφροδίτης (εξ ου και το όνομα του), ο οποίος παρουσίαζε χαρακτηριστικά και των δύο φύλων

Η εμπορικοί δρόμοι των αστικών κέντρων είναι, συνήθως, αφιερωμένοι στο θεό Ερμή, τον Κερδώο Ερμή (οδός Ερμού), ο οποίος ήταν και προστάτης του εμπορίου. Στα Λατινικά o Ερμής “πέρασε” ως Mercurius > ιταλ. mercato, γαλλ: mercenaire, αγγλ.: market…

Το Λαμόγιο

ΑΠΟ ΠΟΥ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ

ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ
Ένα ταξίδι στις ρίζες λέξεων εκφράσεων.


Μια παραγωγή της ΦΩΝΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Μία από τις πολλές λέξεις που προστέθηκαν πρόσφατα στο καθημερινό μας λεξιλόγιο για να περιγράψουν τα ήθη που επικράτησαν ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες, είναι η λέξη λαμόγιο. Προέρχεται από το ιταλικό έναρθρο ουσιαστικό «la moglie» (πρφ.: λα μόγιε – μτφ.: η σύζυγος). Τα Λαμόγια ήταν οι βοηθοί, οι αβανταδόροι, των παπατζήδων. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε ευρέως στα ευθυμογραφήματα του Νίκου Τσιφόρου για τους τσιλιαδόρους, που υποκρίνονταν τον παίκτη του παπατζή, για να προσελκύσουν τα θύματα.
Η ιστορία της λέξης ξεκινάει από τα τραπέζια του τζόγου στην Ιταλία. Τη στιγμή που κάποιος Ιταλός χαρτοπαίκτης κέρδιζε και ήθελε να φύγει από το τραπέζι για να μη ξαναχάσει, φώναζε, δήθεν φοβισμένος «la moglie, la moglie», (λαμόγιε…), ότι, δήθεν, τον έψαχνε η γυναίκα του, βούταγε βιαστικά τα χρήματα και έφευγε τρέχοντας (την έκανε λαμόγιο, δεν τηρούσε δηλαδή, τις υποχρεώσεις του). Αυτή η σατιρική έκφραση έφτασε στην Ελλάδα, ενώ ξεχάστηκε στην Ιταλία, και τη χρησιμοποιούμε για να προσδιορίζουμε τον ασυνεπή τον μικροαπατεώνα και προσφάτως πολλά από τα δημόσια πρόσωπα που με τη συμπεριφορά τους έλκουν τέτοιου είδους χαρακτηρισμούς.

«Επιθετικοί προσδιορισμοί»

ΑΠΟ ΠΟΥ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ

ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ
Ένα ταξίδι στις ρίζες λέξεων εκφράσεων.


«Επιθετικοί προσδιορισμοί»
Υπάρχουν πάρα πολλοί επιθετικοί προσδιορισμοί που έχουν πάρει τη θέση του προσδιοριζόμενου. Ανάμεσα σ’ αυτούς από τα πιο τρανταχτά παραδείγματα είναι:
ο ποντικός, το νερό και ο πανικός.
Ο Ποντικός αναφέρεται στους μύες οι οποίοι κατέφταναν στην Αττική από τον Πόντο μαζί με το σιτάρι που προμηθεύονταν από κει , κατά την αρχαιότητα οι Αθηναίοι. «Κοίτα ένα ποντικό μυ!» Ο μυς έφυγε και ο ποντικός έμεινε όπως και το νερό που επίσης ήταν επιθετικός προσδιορισμός στην εποχή του Βυζαντίου όπου οι νερουλάδες πουλούσαν «νεαρό ύδωρ» δηλαδή φρέσκο νερό. Το νεαρό έγινε νερό, το ύδωρ μας τελείωσε και έτσι ξεδιψάμε με το νερό.
Όσο για τον πανικό προέρχεται από τον θεό Πάνα και συγκεκριμένα από τους ακολούθους του, οι οποίοι έσπερναν τον τρόμο απ’ όπου περνούσαν με τα χοντροκομμένα αστεία τους. Έτσι όταν οι νοικοκυραίοι άκουγαν τη συνοδεία του Πανός να πλησιάζει τους έπιανε πανικός ΤΡΟΜΟΣ. Κλείδωναν τις πόρτες, αμπάρωναν τα παράθυρα τους για να διαφυλάξουν τις περιουσίες τους. Και σε αυτή την περίπτωση ο προσδιορισμός ταυτίστηκε με τον προσδιοριζόμενο και μάλιστα εξήχθη σε όλες τις γλώσσες.(π.χ. panic στ’ αγγλικά).

"Πᾶν ἑρπετὸν πληγῇ νέμεται"

Μεγάλη μέρα η σημερινή.

Η πολιτική ηγεσία καλείται να διαχειριστεί επικοινωνιακά την παράδοση της χώρας.

Τρίζουν τα κόκαλα του Καβάφη, το μικρό ναι, μασκαρεμένο σε μεγάλο ΟΧΙ, που ξεστόμισε ανενδοίαστα ο κουλτουριάρης εθνικόφρων μέτοχος της χρεοκοπημένης συγκυβέρνησης, έφερε σε αμηχανία και τους δημοσιογράφους του πολιτικού ρεπορτάζ, Che fece... il gran rifiuto, και δώστου προσπάθειες να αποκρυπτογραφήσουν τι εννοεί ο «ποιητής».

Ο αποπροσανατολισμός προάγει την αποχαύνωση κι η αυτοπεποίθηση των ημιμαθών που χαρακτηρίζει τους ψηφοθήρες ταγούς της νεοελληνικής αφασίας, πλασάρει την νέα Ανταλκίδειο ειρήνη, ως διάσωση της χώρας. http://dictionary.sensagent.com/%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%BA%CE%AF%CE%B4%CE%B5%CE%B9%CE%BF%CF%82+%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%AE%CE%BD%CE%B7/el-el/

«Φεύγε πολέμιον και τύραννον δανειστήν, ου γην αιτούντα και ύδωρ ως ο Μήδος, αλλά της ελευθερίας απτόμενον και προσγράφοντα την επιτιμίαν.» (Να αποφεύγεις τον εχθρικό και τυραννικό δανειστή, ο οποίος δε ζητάει γη και ύδωρ όπως οι Μήδοι, αλλά βάζει χέρι στην ελευθερία σου και προσημειώνει τα πολιτικά σου και περιουσιακά σου δικαιώματα). ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ- ΗΘΙΚΑ.

ΑΝ, λέω ΑΝ, Αν τολμούσαν οι πολιτικοί αρχηγοί, αντί να παραφράζουν εσκεμμένα στίχους, τολμούσαν να σταθούν στα πόδια τους, θα διεμήνυαν στους υπαλλήλους της τρόικα «Alors c’ est la guerre».

Πιστεύει κανείς πως αύριο θα κατέφθαναν οι μεραρχίες, τα αεροπλανοφόρα κι οι βόμβες για να μας αφανίσουν;

Δε νομίζω, πιο πιθανό μου φαίνεται να είχαμε αύριο εδώ, αντί για τα μεσαία στελέχη -τους οικονομικούς δολοφόνους, υπαλλήλους της παγκόσμιας οικονομικής τρομοκρατίας, τους ανώτερους υπηρέτες τους, Μέρκελ, Ομπάμα και Σαρκοζί, να προσπαθούν να μας σώσουν για να σωθούν.

Αν πάλι η χρεοκοπία ήταν αναπόφευκτη, θα είχαμε διασώσει, τουλάχιστον, την αξιοπρέπεια μας.
Σερνόμαστε, έρπουμε, ποιο ανάστημα να υψώσουμε;
Κι όσο σερνόμαστε και τους ανεχόμαστε… Πᾶν ἑρπετὸν πληγῇ νέμεται.* Ηράκλειτος

* Κάθε τι που έρπει εξουσιάζεται με χτυπήματα...





Γιώργος Παπαζαχαρίου

Ο Σαμουήλ

-Καλόγερε, τι καρτερείς κλεισμένος μες στο Κούγκι;
Πέντε νομάτοι σόμειναν - κ' εκείνοι λαβωμένοι!
Κ'είναι χιλιάδες οι εχθροί που σ' έχουνε ζωσμένον!
Έλα να δώσης τα κλειδιά, πέσε να προσκυνήσης,
κι αφέντης ο Βελήπασας δεσπότη θα σε κάμη!
Έτζι ψηλά από το βουνό φωνάζει ο Πήλιο Γκούσης…
Κλεισμένος μες στην εκκλησά βρίσκετ' ο Σαμουήλης,
κι αγέρας παίρνει τη φωνή του Πήλιου του προδότη.
Χωρίς ψαλμούς καί θυμιατά, χωρίς φωτοχυσία,
γονατισμένοι, σκυθρωποί, μπρος στην Ωραία Πύλη,
πέντε Σουλιώτες στέκονται με το κεφάλι κάτου.
Βουβοί - δέν ανασαίνουνε. και βλέπεις κάπου-κάπου
όπου ένα χέρι σκώνεται και κάνει το σταυρό του.
Ακίνητα στο μάρμαρο σέρνονται τα σπαθιά τους -
σπαθιά που τόσο εδούλεψαν γιά το γλυκό τους Σούλι!
Δε φαίνετ'ο καλόγερος. μόνος του στ' άγιο Βήμα
προσεύχετο κ'ετοίμαζε τη μυστική θυσία.
Σφιχτά-σφιχτά στα χέρια του εβάστα το Ποτήρι
και μύρια λόγι' απόκρυφα έλεγε του Θεού του.
Τα μάτια κατακόκκινα απ' τες πολλές αγρύπνιες
εκοίταζαν ακίνητα το Σώμα και το Αίμα.

Τι θάλασσα, που κύματα έχει κρυφές έλπίδες !..
Σιγάτε βρόντοι τουφεκιών, πάψτε φωνές πολέμου,
Κι ο Σαμουήλ την ύστερη την κοινωνιά θα πάρη !
Κ' εκεί που κοίταζ' ο παπάς τη Σάρκα τού Θεού του,
εκύλησ' απ' τα μάτια του στου ποτηριού τα σπλάχνα
σαν τη δροσούλα διάφανο κρυφά-κρυφά ένα δάκρυ.
- Θεέ μου και πατέρα μου, θαμμένος εδωμέσα
εδίψασα... Χωρίς νερό η θεία κοινωνιά σου
θα έμεν' ατελείωτη... Δέξου, γλυκέ μου Πλάστη,
αυτό το μαύρο δάκρυ μου - μη το καταφρονέσης.
αμόλυντο και καθαρό βγαίν' απ' τα φυλλοκάρδια.
δέξου το, Πλάστη, δέξου το - άλλο νερό δεν έχω.
Ήτανε ήλιος κ' έλαμψε το ιερό το σκεύος.
Το αίμα εζεστάθηκε, άχνισε, ζωντανεύει.
Αναγαλλιάζει ο Σαμουήλ που είδε τη Θεία Χάρη
και τρέμοντας αγκάλιασε το θεϊκό ποτήρι
και τόσφιξε στα χείλη του κι άκουσε που χτυπούσε
σαν νάτανε λαχταριστή καρδιά, ζωή γιομάτη.
Ανοίγ' ή Πύλη του Ιερού, σκύφτουν τα παλληκάρια.
τ' ανδρειωμένα μέτωπα το μάρμαρο χτυπάνε,
και καρτερούν ακίνητα του γέροντα τα λόγια.
Επρόβαλ' ο καλόγερος. Το πρόσωπό του φέγγει
σα χιονισμένη κορυφή στου φεγγαριού τη λάμψη.
Στα λαβωμένα χέρια του βαστούσ' ένα βαρέλι
πόκλειε μέσα θάνατο, φωτιά κι απελπισία.
Εκείνο μόνο τόμεινε..- εκείνο μόνο φθάνει !
Εμπρός στην Πύλη του Ιερού μονάχος του το στένει
και τρεις φορές το βλόγησε και τρεις φορές το φχέται.
Σάν νάταν Άγια Τράπεζα, σαν νάταν Αρτοφόρι
επίθωσ' ο καλόγηρος επάνω το ποτήρι,
και σιωπηλός κι ατάραχος άναψε θειαφοκέρι...
Τα γόνατά του εχτύπησαν ορμητικά την πλάκα,
εσήκωσε τα χέρια του, το πρόσωπό του ανάφτει -
κ' οι πέντε τον εκοίταζαν βουβοί μέσα στα μάτια:

Η δέησις


- Πατέρα μου, σ'εδούλεψα
πιστά σαράντα χρόνια,
καί τώρα στά γεράματα
μου δίνεις κατηφρόνια !
Το θέλημά σου ας γενή!
Λυπήσου μας, σπλαχνίσου
και πάψε την οργή σου !

Σ' εσένα, σαν ωρφάνεψα,
έδωκα την ψυχή μου -
το Σούλι μου τ' αγκάλιασα
στον κόσμο για παιδί μου.
Τώρα το Σούλι τόχασα…
Ηλθ' η στερνή μου μέρα -
θάλθω σ' εσέ, Πατέρα...

Μέτρησε πόσοι εμείναμε !
Οι άλλοι πεθαμένοι
μες στα λαγκάδια σέρνονται
νεκροί και λαβωμένοι!
Άταφ' αμοιρολόητα
σέπονται τα κουφάρια
στου λόγγου τα χορτάρια.
Όρνια και λύκοι εχόρτασαν
τα μαύρα κρέατά μας.
Συχώρεσε, συχώρεσε,
Πλάστη, τα κρίματά μας!
Και τώρα που θα νάλθωμε
κ' ήμείς στην αγκαλιά σου,
δέξου μας σαν παιδιά σου!

Και κοίταξε τα χέρια μας
τώρα σ' εσέ σκωμένα
πώς είν' από το άπιστο
το αίμα λερωμένα,
κ' ευχαριστήσου, Πλάστη μου,
και πές: «- Εύλογημένοι,
πιστοί μου ανδρειωμένοι!»
Τώρα το Σούλι απέθανε.
δεν έμειν' ένα χέρι
που να μπορή στα δάχτυλα
να σφίξη το μαχαίρι...
Πατέρα παντοδύναμε,
γενού σ' εμάς πατρίδα -
άλλη δεν έχω ελπίδα.

Εκεί ψηλά στο θρόνο σου,
στην τόση βασιλεία,
δώσε σ' εμάς τους δύστυχους
μικρή μια κατοικία,
να μοιάζη με το Σούλι μας -
και δώσε μου ένα βράχο
κ' εκεί το Κούγκι νάχω.
Χώμα στο Σούλι ελεύθερο
για να ταφώ δε μένει.
ελέησον με, Πλάστη μου,
συχώρεσε να γένη
το Κούγκι μου η εκκλησιά,
το Ιερό σου Βήμα
του Σαμουήλ το μνήμα.

Εδώ ποδάρι άπιστο
ποτέ δε θα τολμήση
(ποτέ ! το είπα, τ' ώρκισα )
το Κούγκι να πατήση.
Μαζί μου παίρνω τα κλειδιά,
Πλάστη μου, δεν τ' αφήνω -
ούτε σ' εσέ τα δίνω !
Εκεί ψηλά στον ουρανό
να τα φορή στη μέση
ο Σαμουήλ ο δούλος σου
θα σε παρακαλέση...
Πατέρα μου, μη πειραχθής -
κάμε μου αυτή τη χάρη:
άλλος να μη τα πάρη!

…Και τώρα, τώρα π' άκουσες
τον πόνο, τον καημό μας,
δέξου μας και θ'αφήσωμε
το Σούλι το γλυκό μας...
Το Σούλι - αχ ! πως τόχασα! -
ψυχή μου, μη δακρύσης,
είν' ώρα να τ' αφήσης!

Κι απλώνοντας τα χέρια του στους πέντε του συντρόφους:
Θεέ μου, πολυέλεε,
τώρα που θαν' αφήσω
τον κόσμο και στον ίσκιο σου
θάλθ' ο φτωχός να ζήσω,
μια χάρη θέλω, Πλάστη μου:
- τα πέντε τα παιδιά μου
να τάχω συντοοφιά μου!
Τ'ανάθρεψα στον κόρφο μου -
για ιδέ τα, τα καημένα,
άλλονε δέν άγάπησαν
παρά εσέ κ' εμένα.
Παιδιά μου, μή δειλιάζετε-
νάχετε την ευχή μου,
Θά ζήσετε μαζί μου !

Σταλαματιά-σταλαματιά τα δάκρυά τους πέφτουν
κ' η πλάκα που τα δέχεται ραγίζεται και τρίζει.
Παράπονο τους έπιασεν, όχι θανάτου φόβος,
και κλαίοντας ο Σαμουήλ, εις τόνα του το χέρι
το ιερό ποτήρι του και στ' άλλο τη λαβίδα,
αρχίνησε την κοινωνιά του Πλάστη να μεράζη...
Ο πρώτος εμετάλαβε - μεταλαβαίνει κι άλλος,
την έδωσε στον τρίτονε - κι ο τέταρτος την παίρνει,
και φθάνει ως τον ύστερο και τού τηνε προσφέρει.
Κ' εκεί πού έψαλλ' ο παπάς μέ τή γλυκειά φωνή του
του δείπνου σου του μυστικού / σήμερον Υιέ Θεού,..
φωνές ακούονται, χτυπιές, αλαλαγμός, αντάρα.
Πλακώσανε οι άπιστοι..- καλόγερε, τι κάνεις;..
Εσήκωσε τα μάτια του ο Σαμουήλ στον κρότο -
και στάζ' απ'τή λαβίδα του επάνω στο βαρέλι
μια φλογερή σταλαματιά απ' του Θεού το γαίμα...
Αστροπελέκια επέσανε, βροντάει ο κόσμος όλος -
λάμπει στα γνέφ' η εκκλησιά, λάμπει το μαύρο Κούγκι!
Τι φοβερή κεροδοσά πόλαβε στη θανή του
το Σούλι το κακότυχο, και τι καπνό λιβάνι!..
Ανέβαινε στον ουρανό και του παπά το ράσο
κι απλώθηκε κι απλώθηκε σαν τρομερή μαυρίλα,
σα σύγνεφο κατάμαυρο κ' εθόλωσε τον ήλιο.
Κ' ενώ τ' ανέβαζ' ο καπνός, κ' ενώ το συνεπαίρνη,
το ράσο πάντ' αρμένιζε κ' εδιάβαινε σά Χάρος.
κ' εκείθεν οπού διάβηκε ο φλογερός του ίσκιος,
σαν νάταν μυστική φωτιά ερρόγισε το λόγγο.
Και με τες πρώτες αστραπές και με τα πρωτοβρόχια
χλωρό χορτάρι φύτρωσε, δάφνες, έλιές, μυρτούλες,
ελπίδες, νίκες και σφαγές - χαρές κ' ελευθερία.
Αριστοτέλης Βαλαωρίτης

Το πραγματικό έλλειμα

Είναι πανθομολογούμενο πως ζούμε ιστορικές στιγμές. Οι μύθοι καταρρέουν, σαν πύργοι αδελφωμένοι./ Στο νέο παραμύθι, φτωχοί και χωρισμένοι. Ο καπιταλισμός στη μεταφυσική του διάσταση, πριν τη μετάλλαξή του σε οικονομισμό , αποϋλοποίησε το χρήμα, αναγάγοντάς το σε Πνεύμα Άγιον. Με την κατάρρευση των μεταφυσικών και θεολογικών βάσεων και θεσφάτων της παραδοσιακής ηθικής, εκείνο που απέμεινε ήταν μία διάχυτη αίσθηση έλλειψης σκοπού και νοήματος. Είχε προηγηθεί βέβαια πολύ νωρίτερα και η κραυγή του προφήτη φιλόσοφου Nietzsche «Ο Θεός πέθανε», που ο αντίλαλός της μας δόνησε μέχρι να ανακαλύψουμε και να λατρέψουμε τον καινούργιο Θεό. Oh Lord, won't you buy me a Mercedes Benz ? τραγούδησε η Janis Joplin σηματοδοτώντας με αυτό το spiritual, την καθιέρωση της νέας «πνευματικότητας». Αυτή η «πνευματικότητα» μας οδήγησε στο πουθενά που βρεθήκαμε, η μάλλον χαθήκαμε, σήμερα. Μπήκαμε στο Λαβύρινθο χωρίς μίτο, αγνοώντας τους βασικούς συμβολισμούς του μύθου, αλλά και την ψυχαναλυτική του διάσταση. Ο μίτος είναι η συνείδησή μας. Η συνείδηση που μας υπενθυμίζει, όσο την ακολουθούμε, το σκοπό, τις αξίες, την αποστολή μας. Ο Μινώταυρος κατοικεί εντός, καραδοκεί εντός, δρα ανεξέλεγκτα, από τα μέσα και καθορίζει τη στάση μας. Ο Μινώταυρος-τα πάθη μας, τρέφεται με την άγνοιά μας και την α-συνείδητη συμπεριφορά μας. «Γίνε η αλλαγή που ποθείς να δεις στον κόσμο», μας ψιθύρισε ο Γκάντι. Σήμερα ο ψίθυρος είναι εκκωφαντικός για κάποιους, ενώ «εις την οδόν έξω ουδέν ακούουν οι λαοί». Αυτοί οι «κάποιοι» που ο ποιητής τους χαρακτηρίζει σοφούς έχουν τολμήσει το ταξίδι προς τα μέσα, κι έχουν αντιμετωπίσει το Μινώταυρο, τα πάθη τους, τα κίνητρά τους. Τώρα με οδηγό τη συνείδησή τους, κατευθύνονται προς τα έξω στο φως. Οι άλλοι στην καλύτερη περίπτωση, παίζουν κρυφτούλι με τον Μινώταυρό τους και προσμένουν τη στιγμή που θα τον «φτύσουν» για να τα «φυλάξει» και να την κοπανίσουν. Χωρίς το μίτο, χωρίς συνείδηση είναι χαμένοι. Γ.Π.