Το όνομα Αίολος στην Ελληνική μυθολογία μας παραπέμπει κυρίως σε δύο μορφές, στον γιο του Ποσειδώνα και πατέρα των 12 ανέμων που τους κρατούσε μέσα στον ασκό του και τους άφηνε μετά από εντολή του Δία, και στον Αίολο της Θεσσαλίας, γενάρχη των Αιολέων. Από αυτόν κατάγονταν οι Αιολείς, που μαζί με τους Ίωνες, τους Αχαιούς και τους Δωριείς, θεωρούνται οι τέσσερεις προγονικές φυλές που συναποτέλεσαν τον κύριο κορμό των Ελλήνων. Ο Ασκός που κρατούσε τους ανέμους μας είναι γνωστός απ' την Οδύσσεια κι έχει περάσει στο καθημερινό μας λεξιλόγιο για να περιγράψει την άστοχη κίνηση από την οποία προέκυψαν πολλές καταστροφές. Στο ταξίδι προς την Ιθάκη ο Οδυσσέας με τους συντρόφους πέρασε από την Αιολία, όπου ο Αίολος τον φιλοξένησε και τον βοήθησε να συνεχίσει το ταξίδι του. αυτός Έκλεισε όλους τους ανέμους σε ένα ασκί και άφησε μόνο τον ούριο Ζέφυρο να πνέει ευνοϊκά. Με τη βοήθεια του Ζέφυρου ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του έφτασαν πολύ κοντά στην Ιθάκη. Αλλά κάποια στιγμή που ο Οδυσσέας αποκοιμήθηκε, οι σύντροφοί του άνοιξαν το ασκί, νομίζοντας ότι έχει χρυσάφι, και άφησαν ελεύθερους όλους τους ανέμους. Η θύελλα που έστειλε τον Οδυσσέα πίσω στο νησί του Αιόλου, ο οποίος όμως δεν δέχτηκε να τον βοηθήσει και πάλι, τιμωρώντας τον για την ασέβεια των συντρόφων του.Η απληστία και η περιέργεια των συντρόφων που νόμισαν ότι ο Αίολος του είχε δώσει μαλάματα, χρυσάφι και ασήμι και άλλους θησαυρούς, τους οδήγησε στο καταστροφικό άνοιγμα του ασκού του Αιόλου. Έτσι λοιπόν για όποιον δρα με τρόπο που προκαλεί ανεξέλεγκτες συνέπειες, λέμε Άνοιξε τον ασκό του Αιόλου και με την ίδια περίπου συχνότητα, συναντάμε στον καθημερινό λόγο και την πληθυντική εκδοχή, δηλαδή τους ασκούς του Αιόλου που κάποιοι τον θεωρούν πιο παραστατικό για να τονίσουν το μέγεθος της συμφοράς. Οι γνώμες των ειδικών διίστανται για το πια εκδοχή είναι πιο δόκιμη, με τους περισσότερους όμως να καταλήγουν πως καμμιά από τις δύο δεν είναι λάθος. Το θέμα είναι είτε τον ασκό έιτε τους ασκούς, όπως και το κουτί της Πανδώρας να μη τα ανοίγουμε. Το κοκτέιλ απληστίας και περιεργείας, έχει τις περισσότερες φορές τραγικές συνέπειες.
τοις ἐγρηγορόσιν ένα και κοινόν κόσμον είναι, των δε κοιμωμένων έκαστον εις ίδιον αποστρέφεσθαι.
Τρίτη 29 Μαρτίου 2022
Από πού και γιατί - Αίολος
Από πού και γιατί - Χημεία
Με τη χημεία θα ασχοληθούμε σήμερα. Η Χημεία είναι η θεμελιώδης, Φυσική επιστήμη, η οποία ερευνά και μελετά τα χημικά στοιχεία και τις χημικές ενώσεις που αποτελούνται από άτομα, μόρια και ιόντα, επίσης τη σύνθεση, τη δομή, τις ιδιότητες, και τη συμπεριφορά τους, καθώς και τις αλλαγές που υφίστανται κατά τη διάρκεια αντιδράσεων με άλλες ουσίες. Λεξιλογικά η χημεία παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον. Στο Ετυμολογικό Λεξικό Χημικών Όρων στο λήμμα Χημεία με ήτα έψιλον γιώτα διαβάζουμε πως: "Η χημεία εικάζεται ότι προέρχεται από την αρχαία αιγυπτιακή λέξη κεμ (= μαύρος), διότι ως τέχνη και επιστήμη συνδέθηκε με την Αίγυπτο, που ονομαζόταν Μαύρη Γη. Υπέρ της εκδοχής αυτής συνηγορεί ο Ζώσιμος ο Πανοπολίτης, σύμφωνα με τον οποίο ο πρώτος των τεχνών λεγόταν Χημεύ(ς) (στην αιγυπτιακή γραφή: «Chêmi»)". Ο Νίκος Σαραντάκος στο ιστολόγιό του "οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία", χωρίς να απορρίπτει αυτήν την εκδοχή την οποία και αναφέρει, θεωρεί επικρατέστερη την άποψη ότι η ρίζα της λέξης βρίσκεται στη λ. χυμός ή χύμα με ύψιλον. Πράγματι στα πρωτοβυζαντινά κείμενα βρίσκουμε τη γραφή χυμεία με ύψιλον καθώς οι πρώτες ενασχολήσεις αφορούσαν τη φαρμακευτική χρήση των χυμών των προσμείξεών τους και των αφεψημάτων. Στη συνέχεια οι Αλεξανδρινοί αλχημιστές ονόμασαν kimiya την φιλοσοφική λίθο που αναζητούσαν κι επίσης kimiya, την τέχνη της αναζήτησής της. Με το άρθρο αλ η λέξη πέρασε στα λατινικά ως alchimia, και από εκεί στις νεότερες ευρωπαϊκές γλώσσες (alchemy, alchimie, κτλ.) απ’ όπου επέστρεψε μετά απ' όλες αυτές τις περιπέτειες και στα ελληνικά ως αντιδάνειο. Η λέξη αλχημεία με την πάροδο του χρόνου έχασε την αίγλη της. Σήμερα, ιδιαίτερα στον πληθυντικό χρησιμοποιείται με την αρνητική σημασία της δόλιας ενέργειας ή συμπεριφοράς για την επιτυχία κάποιου σκοπού, (έκανε κάτι αλχημείες, ούτε που τις κατάλαβα, και κατάφερε να πάρει τη δουλειά), αλλά και για την παραπλάνηση με στόχο παραπληροφόρηση (Η αντιπολίτευση καταγγέλλει ότι η Κυβέρνηση ότι με «με στατιστικές αλχημείες» προσπαθεί να εμφανίσει την ανεργία μειωμένη. Η σημερινή ονομασία “Χημεία”, “Chemistry”, καθώς και η πρώτη αναφορά σαν ξεχωριστή επιστήμη που την διαχωρίζει από την
Αλχημεία και τους αλχημιστές εμφανίστηκε πρώτη φορά το 1661 με την δημοσίευση του επιστημονικού βιβλίου “The Sceptical Chymist” από τον Robert Boyle ο οποίος θεωρείται ως ο ιδρυτής της σύγχρονης χημείας.
Από πού και γιατί - Βόμβα
Δυστυχώς τον τελευταίο καιρό ακούμε καθημερινά, όλο και πιο συχνά από τις ειδήσεις για βομβαρδισμούς, καταστροφές και θύματα μεταξύ των οποίων, άμαχοι και παιδιά. Από το 1914 που ξέσπασε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, ο πρώτος βιομηχανοποιημένος μαζικός πόλεμος, δόθηκε το έναυσμα για τον πιο φονικό αιώνα στην Παγκόσμια Ιστορία.
Έκτοτε μέχρι σήμερα δεν έχουν υπάρξει παρά μόνο μικρά διαλείμματα, χωρίς βομβαρδισμούς. Η Σμύρνη Το Περλ Χάμπορ, η Δρέσδη, η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, η Κορέα, το Βιετνάμ, το Αφγανιστάν, η πάλαι ποτέ Γιουγκοσλαβία, το Ιράκ η Δαμασκός, η Παλαιστίνη, η Λιβύη έχουν κατά καιρούς μετατραπεί σε πεδία βολής θανατηφόρων βομβών με τις γνωστές τραγικές συνέπειες. Στις μέρες μας εκτός από την Ουκρανία, βόμβες πέφτουν και στην Υεμένη και στη Συρία και στην Παλαιστίνη και μέχρι την εσπευσμένη αποχώρησή τους από το Αφγανιστάν, τον Αύγουστο του 21, οι Αμερικανοί πρόλαβαν να ρίξουν δεκάδες χιλιάδες βόμβες.Λεξιλογώντας
τώρα, η βόμβα είναι λόγια υπερδιόρθωση της ιταλικής λέξης μπόμπα που προέρχεται από την λατινική λέξη bombous, της οποίας η ρίζα είναι η ελληνική ηχομιμητική λέξη βόμβος. Η βόμβα λοιπόν, είναι ένα ακόμα αντιδάνειο. Δώσαμε στους Λατίνους τον βόμβο, και πήραμε πίσω βόμβες και βομβαρδισμούς. Στην σύγχρονη εποχή, ο ήχος των βομβαρδισμών δεν έχει καμία απολύτως σχέση με το βουητό που παράγουν τα έντομα. Αν και αυτό που προηγείται των εναέριων βομβαρδισμών από τις υπερπτήσεις των βομβαρδιστικών πριν να καταλήξει στον ολέθριο, καταστροφικό και θανατηφόρο πάταγο της έκρηξης είναι ένας μακάβριος βόμβος. Μεταφορικά τέλος, να επισημάνουμε πως δεν βομβαρδιζόμαστε μονο από βόμβες, αλλά και από την τηλεόραση με διαφημίσεις και από όλα τα μέσα ενημέρωσης με τεράστιες ποσότητες πληροφοριών, που λόγω του ογκου και της ταχύτητας με την οποία μεταδίδονται αδυνατούμε τις περισσότερες φορές να διακρίνουμε κατά πόσο είναι αληθείς και να ελέγξουμε την ακρίβειά τους.
Από πού και γιατί - Ύβρις
Για να περιγράψουμε την κακοβουλία, την αυθάδεια από αίσθηση δύναμης, την προσβλητική ενέργεια, την παραβίαση, την βεβήλωση, την καταπάτηση η πιο δόκιμη λέξη είναι η "Ύβρις". Διαχρονικό δάνειο από την Αρχαία Ελληνική η "Ύβρις" επιβιώνει στο λεξιλόγιο μας ως λόγιος τύπος της βρισιάς αλλά και με την αρχική της σημασία αρκετές φορές χρησιμοποιείται και στην εποχή μας, σε πιο προσεγμένο επίπεδο λόγου, με την αρχαιοελληνική σημασία της για να χαρακτηρίσει ανάλογες αλαζονικές συμπεριφορές συνανθρώπων μας, δηλαδή της αλαζονείας, της περιφρόνησης του μέτρου. Για την ετυμολογία της λέξης οι περισσότεροι γλωσσολόγοι συμφωνούν πως ή Ύβρις συντίθεται από το επίθετο βριαρός / βαρύς /ισχυρός, εύρωστος, ρωμαλέος και την πρόθεση υπέρ. Υπάρχει και η άποψη πως το πρώτο συνθετικό είναι η λέξη υς με ύψιλον, το αγριογούρουνο.
Η αντίληψη σχετικά με την ύβρη και τις συνέπειές της παρουσιάζεται στην αρχαιότερή της μορφή, με το σχήμα ὓβρις→ἂτη→νέμεσις→τίσις οι αρχαίοι πίστευαν πως η «ὕβρις» προκαλούσε την επέμβαση των θεών, και κυρίως του Δία, που έστελνε στον υβριστή την «ἄτην» δηλαδή το θόλωμα, την τύφλωση του νου. Αυτή με τη σειρά της οδηγούσε τον υβριστή σε νέες ύβρεις, ώσπου να διαπράξει μια πολύ μεγάλη α-νοησία,να υποπέσει σε ένα πολύ σοβαρό σφάλμα, το οποίο προκαλούσε την «νέμεσιν» την οργή και εκδίκηση δηλαδή των θεών, που επέφερε την «τίσιν», δηλ. την τιμωρία και τη συντριβή/καταστροφή του.Ο Ντέιβιντ Όουεν γιατρός Νευρολόγος και πολιτικός, που είχε διατελέσει υπουργός εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας, στο βιβλίο του με τίτλο “Ασθενείς ηγέτες στην εξουσία. Πόσο οι αρρώστιες επηρέασαν τους πολιτικούς τα τελευταία 100 χρόνια”, καταγράφει μαζί με άλλες νοσηρότητες, μια διαταραχή της συμπεριφοράς ορισμένων πολιτικών , που περιγράφεται ως το “σύνδρομο της ύβρεως”. Το σύνδρομο αυτό αποκτά μεγάλη σημασία, αφού οι ηγέτες οι οποίοι πάσχουν από αυτό ,επηρεάζουν τις τύχες των λαών τους, αλλά και άλλων λαών , πολλές φορές καθοριστικά. Σύμφωνα με τον Όουεν, ο ηγέτης που έχει το σύνδρομο της ύβρεως:
-Θεωρεί τους πολίτες απλώς ένα πεδίο πού ασκεί την εξουσία του.
.- Επιλέγει ενέργειες και δράσεις που ευνοούν την εικόνα του αυτή στον Λαό.
-Ταυτίζει τον εαυτό του με το κράτος ή ακόμα και με το έθνος!
-Στις δημόσιες ομιλίες του μιλάει σαν μεσσίας, εκθειάζοντας τις ενέργειές του .
-Αγνοεί τις υποδείξεις και τις παρατηρήσεις του περιβάλλοντός του, αφού πιστεύει ότι έχει το αλάθητο και το προνόμιο να γνωρίζει μόνο αυτός την αλήθεια.
- Έχει υπερβολική αυτοπεποίθηση. Και τελικά χάνει την επαφή με την πραγματικότητα.
Παρασκευή 18 Φεβρουαρίου 2022
Πέμπτη 17 Φεβρουαρίου 2022
Από πού και γιατί* - Νερό
Νερό
Πέμπτη 10 Φεβρουαρίου 2022
*Από πού και γιατί - Η Προμηθεϊκή θέση
Στο στόμα του Προμηθέα θέτει ο Αισχύλος τα εξής:
ἀλλ᾽ αὐτὰ σιγῶ· καὶ γὰρ εἰδυίαισιν ἂν
ὑμῖν λέγοιμι· τἀν βροτοῖς δὲ πήματα
ἀκούσαθ᾽, ὥς σφας νηπίους ὄντας τὸ πρὶν
ἔννους ἔθηκα καὶ φρενῶν ἐπηβόλους...» (436 – 444)
Σάββατο 29 Ιανουαρίου 2022
Από πού και γιατί* Μια λέξη και όλα σώζονται. Μια λέξη και όλα χάνονται.
Η λέξη από το αρχαίο Λέγω είναι η κύρια μονάδα της γλώσσας από άποψη συντακτική, γραμματική και σημασιολογική. ·Ως επιστημονικό αντικείμενο η λέξη δεν είναι εξίσου εύκολα αναγνωρίσιμη και αναλύσιμη. Αποτελεί αντικείμενο μελέτης της μορφολογίας ως προς την εσωτερική δομή της, της λεξικολογίας ως προς τη σημασία της, αλλά και της λεξικογραφίας ως προς τις πρακτικές πλευρές που αφορούν τη σύνταξη λεξικών. Ο όρος λέξη μπορεί να αναφέρεται είτε
σε ομιλούμενη είτε σε γραπτή λέξη, ή μερικές φορές σε κάποιο αφηρημένο νόημα. Οι ομιλούμενες λέξεις κατασκευάζονται από μονάδες που ονομάζονται φωνήματα, ενώ οι γραπτές λέξεις από σύμβολα που ονομάζονται γραφήματα, όπως είναι τα γράμματα του Ελληνικού αλφάβητου.
Στη γλωσσολογία, η λέξη είναι το μικρότερο στοιχείο με σημασιολογικό ή πραγματολογικό περιεχόμενο (με κυριολεκτική ή πρακτική σημασία) που μπορεί να εκφωνηθεί και να σταθεί μόνο του στο λόγο. Η βαρύτητα της λέξης στη γλώσσα τεκμηριώνεται επιπλέον από το ότι εμφανίζεται νωρίς στην παιδική γλώσσα, πολύ πριν από τις προτάσεις.
Ανάγκη μεγάλων γνωμών και διανοιών ίσα και τα ρήματα τίκτειν -
Για να κατορθώσει κανείς να αποδώσει μεγάλες έννοιες, έχει ανάγκη και από τις ανάλογες λέξεις, υποστήριζε ο Αριστοφάνης.
Για το πόσο καθοριστική μπορεί να είναι μία και μόνο λέξη ο Αντρέ Μπρετόν, ο ιδρυτής και θεωρητικός του υπερρεαλισμού έγραψε: Μια λέξη και όλα σώζονται. Μια λέξη και όλα χάνονται.
Η πολυβραβευμένη αφροαμερικανίδα ποιήτρια, πεζογράφος, ακτιβίστρια και καθηγήτρια πανεπιστημίου Μάγια Αγγέλου εύστοχα είχε επισημάνει τον καθοριστικό ρόλο της ανθρώπινης φωνής στη νοηματοδότηση των λέξεων.
Οι λέξεις έλεγε σημαίνουν περισσότερα απ' ό,τι γράφεται σε ένα χαρτί. Χρειάζεται η ανθρώπινη φωνή για να τις εμποτίσει με σκιές βαθύτερου νοήματος.
Και ολοκληρώνουμε την μικρή μας περιήγηση στο ξέφωτο του δάσους των λέξεων με μια διαπίστωση του Αμερικανού συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας Φίλιπ Ντικ, που σήμερα είναι πιο επίκαιρη από ποτέ: The basic tool for the manipulation of reality is the manipulation of words. If you can control the meaning of words, you can control the people who must use the words. Το βασικό εργαλείο για τον χειρισμό της πραγματικότητας είναι ο χειρισμός των λέξεων. Αν μπορείς να ελέγξεις το νόημα των λέξεων, μπορείς να ελέγξεις τους ανθρώπους που πρέπει να χρησιμοποιούν τις λέξεις. Και κάτι ακόμα... Χίλιες λέξεις αφήνουν λιγότερα ίχνη στη μνήμη από ό,τι μία και μόνο πράξη.
Τετάρτη 12 Ιανουαρίου 2022
Από πού και γιατί*- Το κουτί της Πανδώρας
Με το κουτί της Πανδώρας θα ασχοληθούμε σήμερα. Όχι για να το ανοίξουμε, αυτό συνέβη πριν από αιώνες σύμφωνα με τη μυθολογία, αλλά για να το περιεργαστούμε και να το περιγράψουμε και φυσικά να λεξιλογίσουμε. Στις σύγχρονες γλώσσες η παροιμιώδης φράση που προέκυψε απ' το μύθο, αναφέρεται σε μια φαινομενικά ασήμαντη πράξη που μπορεί να έχει ανυπολόγιστες συνέπειες. Όταν λέμε «άνοιξε το κουτί της Πανδώρας» εννοούμε κάποιος εν γνώσει του ή εν αγνοία του ενεργοποίησε μια διαδικασία αλλεπάλληλων δεινών. Την Πανδώρα και το πιθάρι της - και όχι κουτί,
όπως θα πούμε παρακάτω- μας λέει ο Ησίοδος στο Έργα και ημέρες, την έφτιαξαν οι θεοί Η Αθηνά της έμαθε να υφαίνει και η Αφροδίτη την έκανε ποθητή, ενώ ο Δίας, έβαλε τον Ερμή να της δώσει ξεδιάντροπο μυαλό και πανούργα φύση και να της διδάξει τα ψέματα. Της δόθηκαν σαν δώρα επίσης τα χαρίσματα της Πειθούς και των Χαρίτων και ο Ερμής της έδωσε και ομιλία. Στο τέλος, λέει ο Ησίοδος, την ονόμασαν Πανδώρα επειδή κάθε θεός της έδωσε κι ένα δώρο. Ο Δίας, για να τιμωρήσει τους ανθρώπους για την κλοπή της φωτιάς από τον Προμηθέα διέταξε τον Ερμή τη χαρίσει για σύζυγο στον Επιμηθέα, τον αδελφό του Προμηθέα., προσφέροντάς του μαζί κι ένα πιθάρι δώρο ως γάμου. Αυτός δεν αναλογίστηκε τη συμβουλή του αδελφού του «να μη δεχτεί ποτέ δώρο από τον Ολύμπιο Δία και να το στείλει πίσω επειδή μπορεί να αποδεικνυόταν βλαβερό για τους ανθρώπους»...
ἀλλὰ γυνὴ χείρεσσι πίθου μέγα πῶμ’ ἀφελοῦσα ἐσκέδασ’, ἀνθρώποισι δ’ ἐμήσατο κήδεα λυγρά.
Από πού και γιατί* - Ευγένεια.
Η ευγένεια όπως προκύπτει από τις λέξεις που τη συνθέτουν, ευ και γένος, είναι ιστορικά συνδεδεμένη με την ανώτερη τάξη. Η σημασία της αρχαίας λέξη ευγενής που αρχικά δήλωνε τον υψηλής καταγωγής, σταδιακά επεκτάθηκε και τελικά κυριάρχησε με τη σημασία που έχει σήμερα, δηλώνοντας αυτόν «που έχει λεπτούς τρόπους, που φέρεται με αβρότητα».
γέννησε την ανάγκη για την ευγένεια. Ως ευγένεια γενικότερα ορίζεται η εφαρμογή των κανόνων καλής συμπεριφοράς και της εθιμοτυπίας, σε συγκεκριμένο όμως πολιτιστικό πλαίσιο, καθώς αυτό που θεωρείται ευγενικό σε μας, μπορεί κάποιες φορές να είναι αγενές ή απλώς εκκεντρικό σε έναν άλλο πολιτισμό. Στη Γερμανική το επίθ. höflich «ευγενικός» προέρχεται ουσιαστικό Hof «αυλή (ηγεμόνα ή ευγενούς)» Η γαλλική λέξη poli «ευγενικός» προέρχεται από το λατινικό polire «γυαλίζω» (> γαλλ. polir «γυαλίζω, ραφινάρω»). Τον 12ο αι. η λ. poli σήμαινε επίσης «κομψός», Στην αγγλική επίσης polite αρχικά σήμαινε «γυαλισμένος», τον 17ο αιώνα η λέξη poli ορίζει πλέον και τον καλλιεργημένο και μόλις έναν αιώνα αργότερα η λέξη αποκτά τη σημασία που έχει σήμερα.
Κυριακή 12 Δεκεμβρίου 2021
Από πού και γιατί - Πληροφόρηση, Παραπληροφόρηση, Αντιπληροφόρηση
Σε προηγούμενη συνάντησή μας είχαμε ορίσει την πληροφορία ως μια αλληλουχία συμβόλων που αποτυπώνουν ή μεταδίδουν κάποιο μήνυμα. Με παράγωγα της λέξης, όπως η πληροφόρηση, η παραπληροφόρηση, και η αντιπληροφόρηση θα ασχοληθούμε σήμερα.
Σε αντίθεση με την κοινή πεποίθηση ακόμη και μεταξύ των μορφωμένων, ο Χάξλεϋ και ο Όργουελ δεν προφήτευσαν το ίδιο πράγμα. Ο Όργουελ προει...
-
Σε αντίθεση με την κοινή πεποίθηση ακόμη και μεταξύ των μορφωμένων, ο Χάξλεϋ και ο Όργουελ δεν προφήτευσαν το ίδιο πράγμα. Ο Όργουελ προει...
-
Nothing is permanent. Η Απώλεια είναι μόνιμη... Η στάχτη στη βιβλιοθήκη. Ψάχνω για φωτογραφία του. Έχω πολλές. Δε βρίσκω καμία. Κάτι ...
-
ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΡΕΤΤΑΚΟΣ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ Λόγος σε συνέδριο για τη μόλυνση του περιβάλλοντος Πριν μολυνθεί η ατμόσφαιρα, κύριοι, θα πρέπει να είχε κάτ...

.jpg)
.jpg)

+(1).png)