Από πού και γιατί - Εθνοκάθαρση Γενοκτονία

 Η λέξη  genocide «γενοκτονία»  στην ελληνική επινοήθηκε για πρώτη φορά από τον Πολωνό δικηγόρο Raphäel Lemkin το 1944 στο βιβλίο του Axis Rule in Occupied Europe. Αποτελείται από το ελληνικό πρόθεμα genos , που σημαίνει φυλή ή φυλή, και το λατινικό επίθημα cide , που σημαίνει φόνος. Ο Lemkin ανέπτυξε τον όρο εν μέρει ως απάντηση στις ναζιστικές πολιτικές συστηματικής δολοφονίας Εβραίων κατά τη διάρκεια του

Ολοκαυτώματος, αλλά και ως απάντηση σε προηγούμενες περιπτώσεις στην ιστορία στοχευμένων ενεργειών με στόχο την καταστροφή συγκεκριμένων ομάδων ανθρώπων. Αργότερα, ο Raphäel Lemkin ηγήθηκε της εκστρατείας για την αναγνώριση και κωδικοποίηση της γενοκτονίας ως διεθνές έγκλημα. Η γενοκτονία αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά ως έγκλημα βάσει του διεθνούς δικαίου το 1946 από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ( A/RES/96-I ). Κωδικοποιήθηκε ως ανεξάρτητο έγκλημα στη Σύμβαση του 1948 για την Πρόληψη και Τιμωρία του Εγκλήματος της Γενοκτονίας(Σύμβαση Γενοκτονίας). Η Σύμβαση έχει επικυρωθεί από 149 κράτη (από τον Ιανουάριο του 2018)

Η εθνοκάθαρση δεν έχει αναγνωριστεί ως ανεξάρτητο έγκλημα σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Ο όρος εμφανίστηκε στο πλαίσιο της σύγκρουσης της δεκαετίας του 1990 στην πρώην Γιουγκοσλαβία και θεωρείται ότι προέρχεται από μια κυριολεκτική μετάφραση της σερβο-κροατικής έκφρασης «etničko čišćenje». Ωστόσο, οι ακριβείς ρίζες του όρου ή ποιος άρχισε να τον χρησιμοποιεί και γιατί είναι ακόμα αβέβαιοι.

Ως εθνοκάθαρση ορίστηκε από Επιτροπή του ΟΗΕ το 1993 η προσπάθεια δημιουργίας εθνικά ομοιογενών γεωγραφικών περιοχών μέσω βίαιου εκτοπισμού πληθυσμών που ανήκουν σε ιδιαίτερες εθνικές ομάδες. Η εθνοκάθαρση προϋποθέτει την πλήρη απομάκρυνση και των τελευταίων υπολειμμάτων της στοχευμένης ομάδας μέσω της καταστροφής πολιτισμικών στοιχείων, όπως είναι τα μνημεία, τα νεκροταφεία και οι τόποι λατρείας

Σε μια αυστηρότερη και γενικότερη μορφή της η εθνοκάθαρση είναι η εξάλειψη μιας μη επιθυμητής ομάδας σε μία κοινωνία, είτε με τη μορφή της γενοκτονίας ή της αναγκαστικής μετανάστευσης

Σύμφωνα με το το λεξικό του Μπαμπινιώτη:

Γενοκτονία: Η βάσει σχεδίου συστηματική και ολοκληρωτική εξόντωση φυλής ή έθνους.

Εθνοκάθαρση: Ο μαζικός αφανισμός ή εκδίωξη των μελών μιας εθνότητας από μια περιοχή για γεωπολιτικούς σκοπούς.

ΑΠΟ ΠΟΥ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ* - Pητορική μίσους (Hate speech)

Το διαδίκτυο και ειδικότερα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης άνοιξαν νέους ορίζοντες στην αλληλεπίδραση των ανθρώπων και κατ’ επέκταση στην επικοινωνία. Ο παγκόσμιος χαρακτήρας του διαδικτύου βοηθά στην άμεση ανταλλαγή απόψεων ανθρώπων που βρίσκονται από τη μια άκρη της γης στην άλλη, η ανωνυμία όμως που προσφέρει κρύβει ποικίλους κινδύνους.

 Ένας από αυτούς είναι η διάδοση του μισαλλόδοξου λόγου, της ρητορικής μίσους, από οπαδούς ακραίων ιδεολογιών.

 Η ρητορική μίσους (Hate speech) καλύπτει πολλές μορφές εκφράσεων που υποστηρίζουν, υποκινούν, προωθούν ή δικαιολογούν το μίσος, τη βία και τις διακρίσεις εναντίον ενός ατόμου ή μιας ομάδας προσώπων για διάφορους λόγους.

Θέτει σοβαρούς κινδύνους για τη συνοχή μιας δημοκρατικής κοινωνίας, την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και το κράτος δικαίου. Εάν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να οδηγήσει σε πράξεις βίας και συγκρούσεις σε ευρύτερη κλίμακα . Υπό αυτή την έννοια, η ρητορική μίσους είναι μια ακραία μορφή μισαλλοδοξίας που συμβάλλει στο έγκλημα μίσους.

Έχοντας επίγνωση της επικίνδυνης σχέσης μεταξύ ρητορικής μίσους και βίας , η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας του συμβουλίου της Ευρώπης θεωρεί ότι η ποινική απαγόρευση είναι απαραίτητη όταν η ρητορική μίσους υποκινεί δημόσια τη βία κατά ατόμων ή ομάδων ανθρώπων. Ταυτόχρονα, οι ποινικές κυρώσεις θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως μέτρο έσχατης ανάγκης και, ταυτόχρονα, πρέπει να τηρείται μια ισορροπία μεταξύ της καταπολέμησης της ρητορικής μίσους αφενός και της προστασίας της ελευθερίας του λόγου αφετέρου. Τυχόν περιορισμοί στη ρητορική μίσους δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για να φιμωθούν οι μειονότητες και να καταστείλουν την κριτική των επίσημων πολιτικών, της πολιτικής αντιπολίτευσης ή των θρησκευτικών πεποιθήσεων. Επίσης συνιστά στα κράτη να παρέχουν πρακτική υποστήριξη σε όσους στοχοποιούνται από ρητορική μίσους  θα πρέπει να γνωρίζουν τα δικαιώματά τους, να προστατεύονται μέσω διοικητικών, αστικών και ποινικών διαδικασιών και να ενθαρρύνονται να αναφέρουν τις αρχές και να λαμβάνουν νομική και ψυχολογική βοήθεια.

*Καθημερινά (ΔΕ-ΠΑΡ) στο ΠΡΩΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 91.6 - 105,8 FM 729AM

Στη σκιά

 Ταξίδεψα στη σκιά σου  και χάθηκα στο σκοτάδι

Τώρα ψηλαφώ το τίποτα κι αγγίζω τα σπλάχνα μου...

Όπως άλλωστε έχουμε ξαναπεί και ξαναγράψει «Προς γαρ το τελευταίον εκβάν, έκαστον των πριν υπαρξάντων κρίνεται»

 

Δημοσθένης. Ολυνθιακός Α.

Εκ του αποτελέσματος λοιπόν, μόνο που το αποτέλεσμα ήταν εκ των προτέρων γνωστό. Κι όποιος στη μάχη πάει για να πεθάνει… τον πόλεμο τον χάνει, και μικρή σημασία έχει, αν ήταν στρατιώτης ή στρατηγός.

Οι συλλογικές προσπάθειες απαιτούν θυσίες και υπαγορεύουν ηρωικές εξόδους από το κάστρο μας, είτε αυτό είναι το μικρό – μεγάλο «εγώ», είτε το μικρό  -

μεγάλο κόμμα, που ακόμα «σε τραβάει απ το μανίκι».

Οι συλλογικές προσπάθειες ξεκινούν με την αφαίρεση και μετά ακολουθούν οι υπόλοιπες πράξεις.

Πρώτα λοιπόν αφαιρείς την ιδιοτέλεια -το εγώ, κατόπιν προστίθεσαι στο «εμείς» και πολλαπλασιάζεις τη δύναμή σου και στο τέλος διαιρείς, μοιράζεσαι αυτό που κέρδισες μέσα απ αυτή τη διαδικασία, με όλους.

Έχοντας τολμήσει την «ηρωική έξοδο» είσαι ήδη κερδισμένος σε αρετή. Η αυταπάρνηση λειτουργεί λυτρωτικά, απελευθερώνει από τα δεσμά της ψευδαίσθησης της υπερτιμημένης ατομικότητάς μας. Μετατρέπει τον ανταγωνισμό σε συνεργασία, το φθόνο σε ά-φθονία, την απληστία σε πλησμονή.

Τα προσερχόμενα όλοι, λίγο - πολύ, τα αφουγκραζόμαστε. Τουλάχιστον εμείς που συναντηθήκαμε στις συνελεύσεις, στους δρόμους, στη δουλειά μας, που θέλουμε και απαιτούμε, με αξιοπρέπεια να διατηρήσουμε.

Έχουμε κι άλλα κοινά, κάποτε σιγοτραγουδήσαμε το «imagine», κάποιοι πιστεύουν πως «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός», οι περισσότεροι συμφωνούμε, πως αυτός ο κόσμος στένεψε απότομα και μας πνίγει…

«… Ω! ν' απαλύνει ξάφνω στην αφή μας

το δέρμα της σιωπής που μας στενεύει,

να λησμονήσουμε, θεοί, το κρίμα

που όλο πληθαίνει κι όλο μας βαραίνει,

να βγούμε από τη γνώση κι απ' την πείνα!

Μ α ζ ε ύ ο ν τ α ς τον πόνο της πληγής μας

να βγούμε από τον πόνο της πληγής μας,

μαζεύοντας την πίκρα του κορμιού μας

να β γ ο ύ μ ε από την πίκρα του κορμιού μας,

ρ ό δ α ν' α ν θ ί σ ο υ ν στο αίμα της πληγής μας.

Ό λ α να γίνουνε ξ α ν ά σαν πρώτα

στα δάχτυλα στα μάτια και στα χείλια,

ν' α φ ή σ ο υ μ ε τη γερασμένη αρρώστια

πουκάμισο που αφήσανε τα φίδια

κίτρινο μες στα πράσινα τριφύλλια…»

Στέρνα Γ. Σεφέρης

Γιώργος Παπαζαχαρίου

Από πού και γιατί* - ενθουσιασμός

 Στη γραμμή της ελάχιστης αντίστασης του ενθουσιασμού θα ταξιδέψουμε σήμερα. Θέλει ιδιαίτερη προσοχή όμως, γιατί κάθε ενθουσιώδες  ταξίδι που ξεπερνάει αυτό το όριο, δεν έχει θετική κατάληξη. Ο ενθουσιασμός είναι μέθη της πεποίθησης για τον Λαμαρτίνο. Καμιά αρετή δεν είναι ωραία αν δεν ενθουσιάζει υποστήριζε ο  Σέλλεϋ. Αλλά σύμφωνα με τον Πασκάλ, μόνο ο ενθουσιασμός που ρυθμίζεται από τη λογική είναι πραγματική δημιουργική δύναμη. Στο Λεξικό της Κοινής Ελληνικής στο λήμμα ενθουσιασμός διαβάζουμε:

1. έξαρση συναισθήματος ευαρέσκειας, ευχαρίστησης, χαράς, ικανοποίησης κτλ., η κατάσταση εκείνου που κυριαρχείται από ένα τέτοιο συναίσθημα και το εκδηλώνει με τρόπο έντονο και διάθεση για δράση και τολμηρές πράξεις, και 2. η κατάσταση εκείνου που κυριαρχείται από θεϊκή δύναμη, έμπνευση· η έξαρση των ψυχικών, πνευματικών και σωματικών δυνάμεων εκείνου που κυριαρχείται ή εμπνέεται από το θείο.

Και πράγματι ανατρέχοντας στην ετυμολογία της λέξης βλέπουμε πως τα συστατικά της είναι η πρόθεση εν, το ουσιαστικό θεός που με συναίρεση γίνεται θους, ένθεος - ένθουσ και η παραγωγική κατάληξη -ισμός που έγινε χάριν ευφωνίας -ιασμός. Ο Ενθουσιασμός δηλαδή για τους αρχαίους Έλληνες, ήταν η κατάσταση κατά την οποία ερχόμαστε σε επαφή με το θείο, το θεϊκό μέσα μας. Στα Αγγλικά Λεξικά διαβάζουμε ότι η λέξη enthusiasm παράγεται από την ελληνική λέξη Θεϊσμός = Theism, from the Greek word Θεός = God, εν = in and suffix – ism. Σχεδόν όλες οι άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες υιοθέτησαν τη λέξη και προφέρουν χωρίς το Θ, το οποίο έγινε μόνο Τ ή Ντ.

Ενδιαφέρον έχει η κινέζικη προσέγγιση, στο πανάρχαιο βιβλίο των αλλαγών το Ι τσινγκ που είναι κατά τον Κομφούκιο ένας οδηγός συμπεριφοράς για τον ανώτερο άνθρωπο. Στο 16ο από τα 64 κεφάλαια ο ενθουσιασμός περιγράφεται σαν τον διεγέρτη κεραυνό που ξεπροβάλλει μέσα από τη δεκτική γη αντιβουίζοντας. Το δέος που δημιουργεί το άκουσμα της βροντής σε όλους τους ανθρώπους, ενέπνευσε τους σοφούς και άρχισαν να παράγουν ήχους για να δημιουργούν συναισθήματα. 

Έτσι οι αρχαίοι βασιλιάδες έκαναν μουσική

για να τιμήσουν την υπέρτατη αξία,

Και την πρόσφεραν με λαμπρότητα

στην Υπέρτατη Θεότητα,

προσκαλώντας τους προγόνους τους να παραβρεθούν. 

Χρησιμοποίησαν δηλαδή στις τελετές τη μουσική σαν γέφυρα μεταξύ ορατού κόσμου και αοράτου, όπως ο χορός είναι το ορατό αποτέλεσμα του αόρατου ήχου.

*Καθημερινά (ΔΕ-ΠΑΡ) 07:55 -18:55 στο Πρώτο Πρόγραμμα 105,8 και 91,6 στα FM και 729 ΑΜ

Ίχνη στο χιόνι

 Ίχνη στο χιόνι, ήλιος τα λιώνει,

αυτός ο έρωτας πάει τελειώνει.

Ίχνη στην άμμο, σβήνουν στο κύμα,

μένει μια ανάμνηση κι ένα...

τι κρίμα!

γι αυτό που έφυγε και δε γυρνάει,

κάπου στο βάθος κάτι
πονάει,

μ' αν το κοιτάξεις με ηρεμία,

όλα αλλάζουνε με τη μία.

Γίνεται ο πόνος αργαλειός,

χαρά υφαίνει....

κι ακόμα και στο χωρισμό

δεν είμαστε χαμένοι...

κι όλοι νιώθουμε όμορφα,

φίλοι γνωστοί και ξένοι

*Από πού και γιατί - Ιστορία

 

Για την ιστορία θα μιλήσουμε σήμερα. Η ιστορία δεν είναι απλή αφήγηση τετελεσμένων γεγονότων, αλλά συστηματική μελέτη του παρελθόντος εστιασμένη κυρίως στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Η μελέτη των γεγονότων περιλαμβάνει την καταγραφή τους, αλλά και τα αίτια που οδήγησαν σε αυτά, όπως και τους γενικούς νόμους της ιστορικής εξέλιξης.  Όστις ιστορεί, κατά τον Αδαμάντιο Κοραή και τα κατορθώματα και τα αμαρτήματα με τόσην ακρίβειαν, ώστε μήτε τα πρώτα να μεγαλύνει μήτε τα δεύτερα να σμικρύνει ή να σιωπά παντάπασιν είναι πράγμα δυσκολότατον δια την έμφυτον εις όλους μας φιλαυτίαν. Ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος σημειώνει, ότι η ιστορία δεν πρέπει ν΄ αναμειγνύεται με τον μύθο: «Η ιστορία κάθε έθνους σύγκειται ή από μύθους ή από γεγονότα τα οποία έχουν κάποιαν υπόσταση αλήθειας,

συνυφάνθησαν όμως τόσο με το μύθο, ώστε η διάκριση της ιστορίας από αυτά αποβαίνει αδύνατος».  Ετυμολογικά η λέξη παράγεται από το ουσιαστικό ίστωρ, το οποίο και αυτό με τη σειρά του προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ρήμα οίδα, που σημαίνει γνωρίζω. Άρα Ίστωρ ήταν αυτός που κατείχε καλά ένα θέμα- γεγονός, το κατέγραφε ως μαρτυρία, το αρχειοθετούσε, το έγραφε και κατ’ επέκταση το διατηρούσε αναλλοίωτο στη σφαίρα της μνημοσύνης.

Η Ιστορία λοιπόν είναι η συστηματική προσπάθεια ερμηνείας και αφήγησης τετελεσμένων γεγονότων με απώτερο στόχο την αναδόμηση του ιστορικού παρελθόντος, ούτως ώστε να δράσει ως  καθοδηγητής του παρόντος  και διορατικός ιχνηλάτης του μέλλοντος.

Στον κόσμο της μυθολογίας η προστάτιδα μούσα της Ιστορίας ήταν η Κλειώ. Ήταν η κόρη του Δία και της Μνημοσύνης και σύμφωνα με την ετυμολογική προέλευση του ονόματος της το κλέος, η δόξα και η κλεις, το κλειδί έχουν άμεση σχέση με την Κλειώ και την ιστορία.

Η καταγραφή των ένδοξων πράξεων του παρελθόντος έδινε το κλειδί για την εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων για τα μέλλοντα να συμβούν, έργο παιδευτικό κυρίως. Εξ ου και η φράση του Ησίοδου «τα τ’ εόντα προ τ’ εόντα τα τ’ εσόμενα» που συμπυκνώνει την ουσία της ιστορικής γνώσης.

*Από πού και γιατί. Καθημερινά στο πρώτο πρόγραμμα 07:55 - 18:55

*Από πού και γιατί - φύρδην μίγδην

 Είναι όλα φύρδην μίγδην, καρέκλες, βιβλία, βάζα, πιάτα, χαρτιά τρόφιμα...  σκέψεις, πληροφορίες

 Για να δώσουμε έμφαση στην περιγραφή μιας ακαταστασίας, μιας ανακατωσούρας, χρησιμοποιούμε συχνά την  έκφραση “Φύρδην μίγδην”. Και οι δύο λέξεις είναι αρχαία συνώνυμα επιρρήματα που έχουν την κατάληξη –δην.  Στα νέα ελληνικά  αυτές οι δυο λέξεις χρησιμοποιούνται μόνο σε αυτή τη φράση, και μόνο μαζί, ενώ στην αρχαιότητα δεν ήταν ποτέ ζευγαρωμένες.  Το επίρρημα φύρδην που είναι αρχαιότερο  προέρχεται από ρήμα φύρω που σημαίνει ανακατεύω. Το μίγδην είναι ελληνιστικό και προέρχεται από το ρήμα μείγνυμι, αναμειγνύω ανακατεύω.

 Το πότε ακριβώς καθιερώθηκε στη νεότερη γλώσσα μας η φράση φύρδην μίγδην δεν το γνωρίζουμε,  ένα σύγγραμμα του 1865 του Θεόδωρου Γενναίου. Κολοκοτρώνη,  εγγονού του ήρωα της επανάστασης, που είχε τίτλο «Κουλουβάχατα ή αι φύρδην μίγδην σημεριναί ιδέαι>> επισημοποίησε την έκφραση, αν δεν ήταν αυτό που την πρωτοεισήγαγε, Δηλαδή χρωστάμε αν όχι τη γέννηση πάντως τη διάδοση της έκφρασης όπως και της λέξης «κουλουβάχατα», που έχει αραβική προέλευση (kulluwahad = όλα ένα).

«Είναι περίεργον», έγραφε ο  στις πρώτες σελίδες αυτής της μπροσούρας, αναφερόμενος στις «ιδέες άνευ πεποιθήσεων», «πώς κατώρθωσαν πολλοί να ήναι Οθωνισταί μέχρι της 10. Οκτωβρίου [του 1862, οπότε και καταλύθηκε η δυναστεία του Όθωνα], επαναστάται εν όσω διήρκει η επανάστασις, και έπειτα αίφνης σήμερον να μισήσουν την επανάστασιν εις βαθμόν που φοβούμαι να μη πάθουν οι καϋμένοι».  

Το σύγγραμμα αρχικά παρέμεινε άγνωστο στους πολλούς, γιατί όταν τυπώθηκε οι

μυστικές υπηρεσίες - την εποχή εκείνη - έσπευσαν να το αγοράσουν και φυσικά να το εξαφανίσουν. Όμως μπορεί να μην πρόλαβαν να το διαβάσουν πολλοί, αλλά, η πληροφορία της απόσυρσής του, έκανε ακόμη γνωστότερο τον τίτλο του με αποτέλεσμα τόσο το "κουλουβάχατα" όσο και το "φύρδην μίγδην" να ενταχθούν γρηγορότερα στο καθημερινό μας λεξιλόγιο μιας  και περιέγραφαν με ακρίβεια την κατάσταση που επικρατούσε στην ιδεολογικοπολιτική αρένα.

*Από πού και γιατί. Καθημερινά στο πρώτο πρόγραμμα 07:55 - 18:55

. Βία

Η βία θα μας απασχολήσει σήμερα. Όχι για να την  καταδικάσουμε απ' όπου  κι αν προέρχεται, όπως στερεοτυπικά ακούμε όλο και συχνότερα τελευταία, αλλά απλώς για να διερευνήσουμε την ετυμολογική και κυρίως τη μυθολογική - ιστορική περιπέτεια της λέξης και της έννοιας. 

Το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας αναφέρει πως η βία έχει αρχαία ινδοευρωπαϊκή ρίζα κβίγια , που συνδέεται με το σανσκριτικό j(i)ya, γίβα που σημαίνει «κυριαρχία". Ή εικόνα της ρίζας αυτής μοιάζει ιδιαίτερα, με την εικόνα μιας επίσης ινδοευρωπαϊκής και επίσης δισύλλαβης ρίζας από την οποία πιθανολογείται η καταγωγή της λέξης «βίος». Ομόρριζο με τη βία είναι το ρήμα «βινώ», που σημαίνει «συνουσιάζομαι»... Στην Οδύσσεια, ο Όμηρος λέει: «επήν υμέων γε βίας αφελώμεθα χαλκώ» (αφού σας αφαιρέσωμεν την ρώμην, ήτοι την ζωήν). «Είναι πράγματι μεθυστικός ο πειρασμός να αρπαχτούμε από την ομοιότητα ήχου και εικόνας και να συσχετίσουμε μέχρι γάμου τη βία και τον βίο, τη βία σαν μαμή όχι μόνο της επανάστασης, σύμφωνα με τον τίτλο που της έχει απονεμηθεί αρμοδίως, αλλά της ίδιας της ζωής· της ζωής εν γένει, με αρχή της το βιαιότατο Μπιγκ Μπαγκ, τη Μεγάλη Εκρηξη, αλλά και της ατομικής ζωής, όπου μια μικρή, πάντως αρκετά βίαιη έκρηξη μας ξεκεφαλώνει και μας φέρνει στο φως». αναφέρει σε παλαιότερη επιφυλλίδα ο Παντελής Μπουκάλας.  Στην ελληνική μυθολογία η Βία είναι η προσωποποίηση της αφηρημένης έννοιας της δύναμης. Η Βία, το Κράτος, ο Ζήλος και η Νίκη αναφέρονται από τον Ησίοδο στη Θεογονία του ως αδέλφια, τέκνα της στυγερής Στυγός και του Πάλλαντα. Στο Προμηθέα Δεσμώτη του Αισχύλου, το Κράτος και η Βία, πάντα εκτελεστικά όργανα των αποφάσεων του Δία, φέρνουν αλυσοδεμένο τον τιμωρημένο, επαναστάτη ενάντια στους θεούς, Προμηθέα και παρακινούν τον Ήφαιστο να καρφώσει τις αλυσίδες του στο βράχο. Τα δύο αυτά πρόσωπα εκφράζουν την έννοια της δύναμης των εκτελεστικών οργάνων απέναντι στην ευγένεια και τη δικαιοσύνη. Αν ζούσε σήμερα ο Προμηθέας, ίσως το ξανασκεφτόταν. Οι άνθρωποι χρησιμοποίησαν αυτή την ευεργετική ενέργεια για να δημιουργήσουν όπλα μαζικής καταστροφής, αιματηρούς πολέμους και σφαγές και η βία από τη μυθολογία πέρασε στην Ιστορία και έγινε αποκλειστικό προνόμιο της κρατικής εξουσίας.

Η Βία στον Προμηθέα Δεσμώτη είναι βουβή. Το Κράτος μιλά, παρακινεί και πράττει. Σε πολλές παραστάσεις του έργου ένας και μόνο ηθοποιός έπαιζε το διπλό ρόλο Κράτους-Βίας, ως τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Σύμφωνα με τους ερμηνευτές του Αισχύλου, η Βία σιωπά γιατί δεν χρειάζεται να μιλήσει. Μόνο ασκείται ή ασκεί.

Για τον Ησίοδο ,στη Θεογονία του, ο Δίας όρκισε τη Βία και τα αδέρφια της -με πρώτο και πιο σημαντικό το Κράτος- να είναι για πάντα οι συνοδοί του, όταν αυτός επιβάλει την εξουσία του. 

 Σύμφωνα με τον Ηράκλειτο: «πόλεμος πατήρ πάντων» και σύμφωνα με τους μαρξιστές,  η βία είναι μαμή της ιστορίας. Οι επαναστάσεις είναι τοκετοί ενός νέου θαυμαστού κόσμου. Επαναστάσεις έγιναν πολλές αλλά θαυμαστός καινούργιος κόσμος δεν υπήρξε ποτέ. Ο παραλληλισμός αποδείχτηκε αδόκιμος,  τόσο στη διάρκεια του αιματοκυλισμένου εικοστού αιώνα όσο και στις μέρες μας που συνεχώς κλιμακώνεται. 

Η βία είναι μαμή μόνο της βίας, μάχαιραν έδωσες μάχαιραν θα λάβεις. Παρ όλα αυτά η βία αποτελεί χωρίς αμφιβολία αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής. Δεν λείπει ποτέ σε καμία εκδήλωση της. Σε γάμους και πανηγύρια πέφτουν πιστολιές, όταν αγκαλιάζουμε κάποιον που αγαπάμε τον σφίγγουμε μέχρι πνιγμονής αγνοώντας τις αντιδράσεις του και όποιος αγαπά παιδεύει η και δέρνει. Τι είναι λοιπόν αυτό πού κάνει ορισμένες μορφές βίας αποκρουστικές και καταδικαστέες; Γιατί οι φίλαθλοι ανέχονται τη βία στα γήπεδα όταν ασκείται εναντίων των αντιπάλων; Οδηγούμαστε στη σκέψη ότι στη κοινωνία μας υπάρχει δικαιολογημένη και αδικαιολόγητη βία. Όταν δεινοπαθεί αυτός που θεωρείται κακός ελάχιστοι διαμαρτύρονται και συνήθως πνίγονται οι φωνές τους. Ποιος όμως κρίνει πότε η βία δικαιολογείται και πότε όχι; Δύσκολη ερώτηση. Εκείνο που θέλουμε να τονίσουμε είναι ότι η καταδίκη η μη της βίας είναι σχετική, εξαρτάται από τις συνθήκες και εξαρτάται κυρίως από την ηθική κρίση του κάθε πολίτη. Η ηθική κρίση του κάθε πολίτη είναι μεταβαλλόμενη, είναι ρευστή, αλλάζει στην πορεία του χρόνου.

 Το «καταδικάζω τη βία απ’ όπου κι αν προέρχεται», είναι η αγαπημένη κουβέντα διάφορων σοβαροφανών, που καταπίνουν την κάμηλον των ισχυρών και διυλίζουν τον κώνωπα των αδυνάτων. Σημαίνει ότι καταδικάζω τόσο τη βία των ναζί όσο και της Εθνικής Αντίστασης, σημαίνει ότι καταδικάζω τη βία του βιαστή όσο και τη βία που ασκεί εναντίον του το θύμα του για να υπερασπίσει τον εαυτό του – όταν μπορεί να το κάνει.

Εαρινή ισημερία

 

Με τα μάτια κλειστά απέναντι απ' το laptop ακούω τις φυσαλίδες του φραπέ να σκάνε στο ποτήρι.

Μια καμπάνα μακριά καλεί το ποίμνιο κι ένας γλάρος το ταίρι του.

Φαγούρα στο δεξί ρουθούνι εσωτερικά. Κυριακή πρωί, πρώτη μέρα της άνοιξης, παγκόσμια μέρα  της ποίησης.

Παιδεία ευτυχούσι μεν εστί κόσμος, ατυχούσι δε καταφύγιον. *Από πού και γιατί.

 Παιδεία ευτυχούσι μεν εστί κόσμος, ατυχούσι δε καταφύγιον.

–	Η παιδεία είναι στολίδι γι’ αυτούς που ευτυχούν και καταφύγιο γι’ αυτούς που δυστυχούν, κατά τον Ισοκράτη. και  για Σωκράτη εύφορη γη, που προσφέρει τα πάντα .

Η παιδεία, καθάπερ ευδαίμων χώρα, πάντα τ’ αγαθά φέρει.–

.

Εκεί που ανοίγει ένα σχολείο, κλείνει μια φυλακή

 Με αυτή τη διατύπωση είναι γνωστό στα ελληνικά το απόσπασμα από το λόγο που ο Βίκτωρ Ουγκώ εκφώνησε το 1847 στη «Βουλή των Ομοτίμων» της Γαλλίας, της οποίας ήταν μέλος.

Η έκφραση στο πρωτότυπο είναι «Celui qui ouvre une porte d'école, ferme une prison» (Όποιος ανοίγει την πόρτα του σχολείου, κλείνει μια φυλακή

 Στην Ελλάδα σήμερα η παιδεία ιδιωτικοποιείται οι συγχωνεύσεις και καταργήσεις σχολείων συνεχίζονται την ίδια στιγμή που δημιουργούνται  νέες φυλακές, με ακόμη περισσότερη αυστηρότητα και ποινική καταστολή και με την λογική των Συμπράξεων Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ).  Χτίζουν φυλακές και γκρεμίζουν σχολεία.

Η παιδεία ήταν πάντα στο στόχαστρο των αυταρχικών κυβερνήσεων.

Το σύνθημα «Προίκα στη παιδεία, όχι στη Σοφία» ακουγόταν στην Αθήνα στις φοιτητικές κινητοποιήσεις το 1962, εποχή που η κυβέρνηση Κ. Καραμανλή (υπουργός Παιδείας Γρ. Κασιμάτης), εν όψει του γάμου της με τον γιο του έκπτωτου βασιλιά της Ισπανίας, προίκιζε πλουσιοπάροχα την πριγκίπισσα Σοφία, κόρη του τότε βασιλέα Παύλου και της Φρειδερίκης, ενώ ταυτόχρονα αρνιόταν πεισματικά κάθε αύξηση των δαπανών για την Παιδεία.

Λέγεται πως εμπνευστής του συνθήματος αυτού ήταν ο νεαρός τότε Ανδρέας Λεντάκης, Γραμματέας του Συλλόγου Εργαζομένων Φοιτητών και στέλεχος της νεολαίας της ΕΔΑ. Είναι η εποχή που οι δημοκρατικοί φοιτητές έχουν ως σύνθημά τους το «1-1-4» και την υπεράσπιση και τήρηση του Συντάγματος και το «15%», δηλαδή την απαίτηση του λαϊκού κινήματος να ανέλθουν τα κονδύλια του κρατικού προϋπολογισμού για την Παιδεία στο ύψος του 15%.

Αιτήματα διαχρονικά που εν πολλοίς παραμένουν σε όσους οραματίζονται  να χτίσουν μια υγιή κοινωνία, καθώς όπως  έλεγε κι ο Κοραής που την θεωρούσε θεμέλιο, Πολιτεία που δεν έχει σαν βάση της την παιδεία, είναι οικοδομή πάνω στην άμμο.» 

Ο όρος Παιδεία στην ευρύτερή του έννοια δεν περιορίζεται μόνο στο σχολείο, αλλά είναι απόρροια  συνδυασμένης επιρροής κοινωνικών και

πολιτιστικών παραγόντων. Εκτός από το σχολείο, η οικογένεια,

τα μέσα ενημέρωσης και ψυχαγωγίας, το ευρύτερο περιβάλλον με τις επικρατούσες

αξίες και αντιλήψεις, η πολιτιστική ατμόσφαιρα μιας κοινωνίας, επιδρούν στην

πνευματική ανάπτυξη και στη διαμόρφωση  του ήθους και της προσωπικότητας του

ατόμου. Και ολοκληρώνουμε τη σύντομη αναφορά μας στην παιδεία με την γνωστότατη λαϊκή παροιμιακή φράση: «άνθρωπος αγράμματος, ξύλο απελέκητο».

*Από πού και γιατί. Καθημερινά στο πρώτο πρόγραμμα 07:55 - 19:55