*Από πού και γιατί - φύρδην μίγδην

 Είναι όλα φύρδην μίγδην, καρέκλες, βιβλία, βάζα, πιάτα, χαρτιά τρόφιμα...  σκέψεις, πληροφορίες

 Για να δώσουμε έμφαση στην περιγραφή μιας ακαταστασίας, μιας ανακατωσούρας, χρησιμοποιούμε συχνά την  έκφραση “Φύρδην μίγδην”. Και οι δύο λέξεις είναι αρχαία συνώνυμα επιρρήματα που έχουν την κατάληξη –δην.  Στα νέα ελληνικά  αυτές οι δυο λέξεις χρησιμοποιούνται μόνο σε αυτή τη φράση, και μόνο μαζί, ενώ στην αρχαιότητα δεν ήταν ποτέ ζευγαρωμένες.  Το επίρρημα φύρδην που είναι αρχαιότερο  προέρχεται από ρήμα φύρω που σημαίνει ανακατεύω. Το μίγδην είναι ελληνιστικό και προέρχεται από το ρήμα μείγνυμι, αναμειγνύω ανακατεύω.

 Το πότε ακριβώς καθιερώθηκε στη νεότερη γλώσσα μας η φράση φύρδην μίγδην δεν το γνωρίζουμε,  ένα σύγγραμμα του 1865 του Θεόδωρου Γενναίου. Κολοκοτρώνη,  εγγονού του ήρωα της επανάστασης, που είχε τίτλο «Κουλουβάχατα ή αι φύρδην μίγδην σημεριναί ιδέαι>> επισημοποίησε την έκφραση, αν δεν ήταν αυτό που την πρωτοεισήγαγε, Δηλαδή χρωστάμε αν όχι τη γέννηση πάντως τη διάδοση της έκφρασης όπως και της λέξης «κουλουβάχατα», που έχει αραβική προέλευση (kulluwahad = όλα ένα).

«Είναι περίεργον», έγραφε ο  στις πρώτες σελίδες αυτής της μπροσούρας, αναφερόμενος στις «ιδέες άνευ πεποιθήσεων», «πώς κατώρθωσαν πολλοί να ήναι Οθωνισταί μέχρι της 10. Οκτωβρίου [του 1862, οπότε και καταλύθηκε η δυναστεία του Όθωνα], επαναστάται εν όσω διήρκει η επανάστασις, και έπειτα αίφνης σήμερον να μισήσουν την επανάστασιν εις βαθμόν που φοβούμαι να μη πάθουν οι καϋμένοι».  

Το σύγγραμμα αρχικά παρέμεινε άγνωστο στους πολλούς, γιατί όταν τυπώθηκε οι

μυστικές υπηρεσίες - την εποχή εκείνη - έσπευσαν να το αγοράσουν και φυσικά να το εξαφανίσουν. Όμως μπορεί να μην πρόλαβαν να το διαβάσουν πολλοί, αλλά, η πληροφορία της απόσυρσής του, έκανε ακόμη γνωστότερο τον τίτλο του με αποτέλεσμα τόσο το "κουλουβάχατα" όσο και το "φύρδην μίγδην" να ενταχθούν γρηγορότερα στο καθημερινό μας λεξιλόγιο μιας  και περιέγραφαν με ακρίβεια την κατάσταση που επικρατούσε στην ιδεολογικοπολιτική αρένα.

*Από πού και γιατί. Καθημερινά στο πρώτο πρόγραμμα 07:55 - 18:55

. Βία

Η βία θα μας απασχολήσει σήμερα. Όχι για να την  καταδικάσουμε απ' όπου  κι αν προέρχεται, όπως στερεοτυπικά ακούμε όλο και συχνότερα τελευταία, αλλά απλώς για να διερευνήσουμε την ετυμολογική και κυρίως τη μυθολογική - ιστορική περιπέτεια της λέξης και της έννοιας. 

Το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας αναφέρει πως η βία έχει αρχαία ινδοευρωπαϊκή ρίζα κβίγια , που συνδέεται με το σανσκριτικό j(i)ya, γίβα που σημαίνει «κυριαρχία". Ή εικόνα της ρίζας αυτής μοιάζει ιδιαίτερα, με την εικόνα μιας επίσης ινδοευρωπαϊκής και επίσης δισύλλαβης ρίζας από την οποία πιθανολογείται η καταγωγή της λέξης «βίος». Ομόρριζο με τη βία είναι το ρήμα «βινώ», που σημαίνει «συνουσιάζομαι»... Στην Οδύσσεια, ο Όμηρος λέει: «επήν υμέων γε βίας αφελώμεθα χαλκώ» (αφού σας αφαιρέσωμεν την ρώμην, ήτοι την ζωήν). «Είναι πράγματι μεθυστικός ο πειρασμός να αρπαχτούμε από την ομοιότητα ήχου και εικόνας και να συσχετίσουμε μέχρι γάμου τη βία και τον βίο, τη βία σαν μαμή όχι μόνο της επανάστασης, σύμφωνα με τον τίτλο που της έχει απονεμηθεί αρμοδίως, αλλά της ίδιας της ζωής· της ζωής εν γένει, με αρχή της το βιαιότατο Μπιγκ Μπαγκ, τη Μεγάλη Εκρηξη, αλλά και της ατομικής ζωής, όπου μια μικρή, πάντως αρκετά βίαιη έκρηξη μας ξεκεφαλώνει και μας φέρνει στο φως». αναφέρει σε παλαιότερη επιφυλλίδα ο Παντελής Μπουκάλας.  Στην ελληνική μυθολογία η Βία είναι η προσωποποίηση της αφηρημένης έννοιας της δύναμης. Η Βία, το Κράτος, ο Ζήλος και η Νίκη αναφέρονται από τον Ησίοδο στη Θεογονία του ως αδέλφια, τέκνα της στυγερής Στυγός και του Πάλλαντα. Στο Προμηθέα Δεσμώτη του Αισχύλου, το Κράτος και η Βία, πάντα εκτελεστικά όργανα των αποφάσεων του Δία, φέρνουν αλυσοδεμένο τον τιμωρημένο, επαναστάτη ενάντια στους θεούς, Προμηθέα και παρακινούν τον Ήφαιστο να καρφώσει τις αλυσίδες του στο βράχο. Τα δύο αυτά πρόσωπα εκφράζουν την έννοια της δύναμης των εκτελεστικών οργάνων απέναντι στην ευγένεια και τη δικαιοσύνη. Αν ζούσε σήμερα ο Προμηθέας, ίσως το ξανασκεφτόταν. Οι άνθρωποι χρησιμοποίησαν αυτή την ευεργετική ενέργεια για να δημιουργήσουν όπλα μαζικής καταστροφής, αιματηρούς πολέμους και σφαγές και η βία από τη μυθολογία πέρασε στην Ιστορία και έγινε αποκλειστικό προνόμιο της κρατικής εξουσίας.

Η Βία στον Προμηθέα Δεσμώτη είναι βουβή. Το Κράτος μιλά, παρακινεί και πράττει. Σε πολλές παραστάσεις του έργου ένας και μόνο ηθοποιός έπαιζε το διπλό ρόλο Κράτους-Βίας, ως τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Σύμφωνα με τους ερμηνευτές του Αισχύλου, η Βία σιωπά γιατί δεν χρειάζεται να μιλήσει. Μόνο ασκείται ή ασκεί.

Για τον Ησίοδο ,στη Θεογονία του, ο Δίας όρκισε τη Βία και τα αδέρφια της -με πρώτο και πιο σημαντικό το Κράτος- να είναι για πάντα οι συνοδοί του, όταν αυτός επιβάλει την εξουσία του. 

 Σύμφωνα με τον Ηράκλειτο: «πόλεμος πατήρ πάντων» και σύμφωνα με τους μαρξιστές,  η βία είναι μαμή της ιστορίας. Οι επαναστάσεις είναι τοκετοί ενός νέου θαυμαστού κόσμου. Επαναστάσεις έγιναν πολλές αλλά θαυμαστός καινούργιος κόσμος δεν υπήρξε ποτέ. Ο παραλληλισμός αποδείχτηκε αδόκιμος,  τόσο στη διάρκεια του αιματοκυλισμένου εικοστού αιώνα όσο και στις μέρες μας που συνεχώς κλιμακώνεται. 

Η βία είναι μαμή μόνο της βίας, μάχαιραν έδωσες μάχαιραν θα λάβεις. Παρ όλα αυτά η βία αποτελεί χωρίς αμφιβολία αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής. Δεν λείπει ποτέ σε καμία εκδήλωση της. Σε γάμους και πανηγύρια πέφτουν πιστολιές, όταν αγκαλιάζουμε κάποιον που αγαπάμε τον σφίγγουμε μέχρι πνιγμονής αγνοώντας τις αντιδράσεις του και όποιος αγαπά παιδεύει η και δέρνει. Τι είναι λοιπόν αυτό πού κάνει ορισμένες μορφές βίας αποκρουστικές και καταδικαστέες; Γιατί οι φίλαθλοι ανέχονται τη βία στα γήπεδα όταν ασκείται εναντίων των αντιπάλων; Οδηγούμαστε στη σκέψη ότι στη κοινωνία μας υπάρχει δικαιολογημένη και αδικαιολόγητη βία. Όταν δεινοπαθεί αυτός που θεωρείται κακός ελάχιστοι διαμαρτύρονται και συνήθως πνίγονται οι φωνές τους. Ποιος όμως κρίνει πότε η βία δικαιολογείται και πότε όχι; Δύσκολη ερώτηση. Εκείνο που θέλουμε να τονίσουμε είναι ότι η καταδίκη η μη της βίας είναι σχετική, εξαρτάται από τις συνθήκες και εξαρτάται κυρίως από την ηθική κρίση του κάθε πολίτη. Η ηθική κρίση του κάθε πολίτη είναι μεταβαλλόμενη, είναι ρευστή, αλλάζει στην πορεία του χρόνου.

 Το «καταδικάζω τη βία απ’ όπου κι αν προέρχεται», είναι η αγαπημένη κουβέντα διάφορων σοβαροφανών, που καταπίνουν την κάμηλον των ισχυρών και διυλίζουν τον κώνωπα των αδυνάτων. Σημαίνει ότι καταδικάζω τόσο τη βία των ναζί όσο και της Εθνικής Αντίστασης, σημαίνει ότι καταδικάζω τη βία του βιαστή όσο και τη βία που ασκεί εναντίον του το θύμα του για να υπερασπίσει τον εαυτό του – όταν μπορεί να το κάνει.

Εαρινή ισημερία

 

Με τα μάτια κλειστά απέναντι απ' το laptop ακούω τις φυσαλίδες του φραπέ να σκάνε στο ποτήρι.

Μια καμπάνα μακριά καλεί το ποίμνιο κι ένας γλάρος το ταίρι του.

Φαγούρα στο δεξί ρουθούνι εσωτερικά. Κυριακή πρωί, πρώτη μέρα της άνοιξης, παγκόσμια μέρα  της ποίησης.

Παιδεία ευτυχούσι μεν εστί κόσμος, ατυχούσι δε καταφύγιον. *Από πού και γιατί.

 Παιδεία ευτυχούσι μεν εστί κόσμος, ατυχούσι δε καταφύγιον.

–	Η παιδεία είναι στολίδι γι’ αυτούς που ευτυχούν και καταφύγιο γι’ αυτούς που δυστυχούν, κατά τον Ισοκράτη. και  για Σωκράτη εύφορη γη, που προσφέρει τα πάντα .

Η παιδεία, καθάπερ ευδαίμων χώρα, πάντα τ’ αγαθά φέρει.–

.

Εκεί που ανοίγει ένα σχολείο, κλείνει μια φυλακή

 Με αυτή τη διατύπωση είναι γνωστό στα ελληνικά το απόσπασμα από το λόγο που ο Βίκτωρ Ουγκώ εκφώνησε το 1847 στη «Βουλή των Ομοτίμων» της Γαλλίας, της οποίας ήταν μέλος.

Η έκφραση στο πρωτότυπο είναι «Celui qui ouvre une porte d'école, ferme une prison» (Όποιος ανοίγει την πόρτα του σχολείου, κλείνει μια φυλακή

 Στην Ελλάδα σήμερα η παιδεία ιδιωτικοποιείται οι συγχωνεύσεις και καταργήσεις σχολείων συνεχίζονται την ίδια στιγμή που δημιουργούνται  νέες φυλακές, με ακόμη περισσότερη αυστηρότητα και ποινική καταστολή και με την λογική των Συμπράξεων Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ).  Χτίζουν φυλακές και γκρεμίζουν σχολεία.

Η παιδεία ήταν πάντα στο στόχαστρο των αυταρχικών κυβερνήσεων.

Το σύνθημα «Προίκα στη παιδεία, όχι στη Σοφία» ακουγόταν στην Αθήνα στις φοιτητικές κινητοποιήσεις το 1962, εποχή που η κυβέρνηση Κ. Καραμανλή (υπουργός Παιδείας Γρ. Κασιμάτης), εν όψει του γάμου της με τον γιο του έκπτωτου βασιλιά της Ισπανίας, προίκιζε πλουσιοπάροχα την πριγκίπισσα Σοφία, κόρη του τότε βασιλέα Παύλου και της Φρειδερίκης, ενώ ταυτόχρονα αρνιόταν πεισματικά κάθε αύξηση των δαπανών για την Παιδεία.

Λέγεται πως εμπνευστής του συνθήματος αυτού ήταν ο νεαρός τότε Ανδρέας Λεντάκης, Γραμματέας του Συλλόγου Εργαζομένων Φοιτητών και στέλεχος της νεολαίας της ΕΔΑ. Είναι η εποχή που οι δημοκρατικοί φοιτητές έχουν ως σύνθημά τους το «1-1-4» και την υπεράσπιση και τήρηση του Συντάγματος και το «15%», δηλαδή την απαίτηση του λαϊκού κινήματος να ανέλθουν τα κονδύλια του κρατικού προϋπολογισμού για την Παιδεία στο ύψος του 15%.

Αιτήματα διαχρονικά που εν πολλοίς παραμένουν σε όσους οραματίζονται  να χτίσουν μια υγιή κοινωνία, καθώς όπως  έλεγε κι ο Κοραής που την θεωρούσε θεμέλιο, Πολιτεία που δεν έχει σαν βάση της την παιδεία, είναι οικοδομή πάνω στην άμμο.» 

Ο όρος Παιδεία στην ευρύτερή του έννοια δεν περιορίζεται μόνο στο σχολείο, αλλά είναι απόρροια  συνδυασμένης επιρροής κοινωνικών και

πολιτιστικών παραγόντων. Εκτός από το σχολείο, η οικογένεια,

τα μέσα ενημέρωσης και ψυχαγωγίας, το ευρύτερο περιβάλλον με τις επικρατούσες

αξίες και αντιλήψεις, η πολιτιστική ατμόσφαιρα μιας κοινωνίας, επιδρούν στην

πνευματική ανάπτυξη και στη διαμόρφωση  του ήθους και της προσωπικότητας του

ατόμου. Και ολοκληρώνουμε τη σύντομη αναφορά μας στην παιδεία με την γνωστότατη λαϊκή παροιμιακή φράση: «άνθρωπος αγράμματος, ξύλο απελέκητο».

*Από πού και γιατί. Καθημερινά στο πρώτο πρόγραμμα 07:55 - 19:55

Από πού και γιατί* Τετάρτη και Παρασκευή τα νύχια σου μην κόψεις...

 

• Οι τακτικοί ακροατές του Πρώτου προγράμματος πιθανόν να θυμούνται τον σουρεαλιστικό τίτλο της νυχτερινής εκπομπής "χωρίς νυχοκόπτη" που παρουσίαζα μέχρι πριν  κάτι μήνες κάθε Τετάρτη και Παρασκευή. Ο τίτλος μου προέκυψε όταν η διεύθυνση προγράμματος μου ανακοίνωσε πως η εκπομπή θα μεταδίδεται τις συγκεκριμένες μέρες. Αμέσως μούρθε στο νου η ατάκα της γιαγιάς Θεοχαρίας: “Τετάρτη και Παρασκευή τα νύχια σου μην κόψεις την Κυριακή να μην λουστείς, αν θέλεις να προκόψεις”. Το πρώτο  σκέλος  της ευρύτατα διαδεδομένης παλαιότερα πρόληψης, ταίριαζε δισήμαντα με αυτό που ήθελα: Να προσδιορίζει χιουμοριστικά, σκωπτικά, αυτοσαρκαστικά και σουρεαλιστικά, όχι μόνον τις μέρες μετάδοσης, αλλά και το ύφος της εκπομπής που με τα νύχια θα έξυνε, την ιλουστρασιόν επιφάνεια της κυρίαρχης αφήγησης για την πραγματικότητα, που κάποτε πλασάρεται ως κανονικότητα κι ενίοτε ως αναγκαστικότητα. Έτσι από το “Τετάρτη και Παρασκευή τα νύχια σου μην κόψεις" μ' αυτούς τους περίεργους συνειρμούς, επινοήθηκε ο τίτλος  "χωρίς νυχοκόπτη". Τώρα θα μου πείτε, αν η εκπομπή μεταδιδόταν Κυριακή θα την έλεγες "χωρίς σαμπουάν"; -Μάλλον όχι, θα προτιμούσα το χωρίς σαπούνι. Το γιατί θα εξηγηθεί στη συνέχεια.  “Τετάρτη και Παρασκευή λοιπόν, τα νύχια σου μην κόψεις, την Κυριακή να μην λουστείς, αν θέλεις να προκόψεις”. Γιατί όμως το έλεγαν (και το έκαναν) αυτό παλιά – και έφτασε ως τις μέρες μας; Σίγουρα πρόκειται για μια πρόληψη, με θρησκευτικό υπόβαθρο.
• 
  Η Τετάρτη και η Παρασκευή είναι, κατά την Ορθόδοξη Εκκλησία, ημέρες νηστείας και οι οικιακές εργασίες διακόπτονται από το απόγευμα της προηγούμενης μέρας – όπως συμβαίνει και στις παραμονές των γιορτών. Και επειδή κατά τη διάρκεια της νηστείας  δεν πρέπει κανείς να αποβάλλει από πάνω του έστω και το ελάχιστο έτσι, υπήρχε η πρόληψη να μην κόβονται αυτές τις δύο μέρες τα νύχια. Την Κυριακή, ως ημέρα απόλυτης αργίας, δεν κάνουμε καμία δουλειά, ούτε καν προσωπική καθαριότητα ή καλλωπισμό. Να επισημάνουμε κλείνοντας πως παλιότερα η λέξη  λούσιμο δεν περιοριζόταν στα μαλλιά περιλάμβανε και τον καθαρισμό του σώματος.

              *
Πρώτο Πρόγραμμα 91,6 και 105,8 καθημερνά (Δευ-Παρ) 07.55 και 18.55 

Από πού καραντίνα

  Μια λέξη  που πολυακούστηκε  και μας ταλαιπώρησε το 2020 και εξακολουθεί να μας ταλαιπωρεί, εύχομαι όχι για πολύ καιρό ακόμα, είναι  η καραντίνα. Η λέξη προέρχεται από το παλιό ιταλικό quarantina (στα σημερινά ιταλικά quarantena), που έλκει την καταγωγή της  από το αριθμητικό quaranta, δηλ. σαράντα. 

Είναι ο περιορισμός των δραστηριοτήτων των  ανθρώπων ή της μεταφοράς αγαθών, έτσι ώστε να αποφευχθεί η εξάπλωση ασθενειών ή παρασίτων. Ή αλλιώς, η επιβεβλημένη απομόνωση.

.

Για πρώτη φορά το καθεστώς αυτό της απαγόρευσης εφαρμόστηκε στην πόλη της Ραγούζας, το σημερινό Ντουμπρόβνικ, τον 14ο αιώνα, τότε που η πανδημία της πανούκλας, ο Μαύρος Θάνατος, είχε εξολοθρεύσει το 30% του πληθυσμού της Ευρώπης. Αρχικά, η απαγόρευση ήταν για 30 μέρες, Οι αξιωματούχοι της πόλης  Ragusa, , πέρασαν νόμο που έθετε σε ισχύ το trentino, δηλαδή περίοδο 30 ημερών απομόνωσης για τα πλοία που έφταναν από περιοχές που είχαν πληγεί από την πανώλη, αλλά το 1448 η Ενετική Γερουσία την παρέτεινε σε 40 μέρες και από τότε γεννήθηκε ο όρος. Δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια γιατί επεκτάθηκε η περίοδος απομόνωσης. Λένε πως η βουβωνική πανώλη είχε κύκλο 37 ημερών  οπότε η σαρανταήμερη καραντίνα ήταν αποτελεσματικός τρόπος για να εμποδιστεί η μετάδοσή της.  Άλλοι μελετητές λένε πως ο αριθμός 40 παρέχει μια αίσθηση ασφάλειας στο συλλογικό ασυνείδητο. Υπάρχουν πολλά πολιτισμικά στοιχεία που συνδέονται με τον αριθμό 40, όπως και αναφορές από τη Βίβλο και άλλα θρησκευτικά κείμενα.  Στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη αλλά και στο Κοράνι ο αριθμός σαράντα συχνά περιγράφει μια περίοδο δοκιμασίας, προετοιμασίας ή και τιμωρίας, ή σηματοδοτεί μια αλλαγή. Τόσες ήταν οι ημέρες που νήστεψε ο Ιησούς στην έρημο της Ιουδαίας, τόσες κράτησε ο Κατακλυσμός και τόσο χρονών ήταν ο Μωάμεθ όταν έλαβε την πρώτη αποκάλυψη από τον Αρχάγγελο Γαβριήλ. Επίσης μετά το γεγονός της Ανάστασης, ο Ιησούς πέρασε ακόμα 40 ημέρες στη γη...: Παρόμοιες είναι οι ιστορίες για τη φώτιση του Βούδα μετά από 40 ημέρες διαλογισμού και νηστείας αλλά και του Μωυσή που απομονώθηκε για 40 ημέρες στο όρος Σινά

Σαράντα ημέρες θέλει το έμβρυο για να σχηματισθεί από την έναρξη της εγκυμοσύνης και 40 να σαραντίσει η λεχώνα για να βγει από το σπίτι, σύμφωνα με την ελληνική παράδοση.

Σε 40 ημέρες ο πόνος του πένθους μαλακώνει, γίνεται το πρώτο μνημόσυνο.

Από σαράντα  κύματα περάσαμε για να πετύχουμε το σκοπό μας .

Το καραντί που μας γνώρισε με το ομώνυμο ποίημα του ο Καββαδίας κι είναι η φουσκοθαλασσιά έχει τουρκική ετυμολογία (karantι) karıntı (δίνη· πλευρικό κύμα),  δεν έχει καμιά σχέση ούτε με την καραντίνα, όπως και το γκαραντί που σημαίνει αφενός την εγγύηση και αφετέρου το εγγυημένο και η προέλευσή του είναι γαλλική. Ολοκληρώνοντας την αναφορά μας επιτρέψτε μου να πιθανολογήσω πως η χρονιά που αφήσαμε πίσω, το 2020, θα μείνει στην ιστορία ως η χρονιά  της  καραντίνας, άλλωστε. 20+20=40.  Και βεβαία "Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή/ παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή"  Γεια σας και να είστε όλοι καλά. 

ΝΤΡΟΠΗ ΚΙ ΕΝΟΧΕΣ

 

Η Μελαγχολία σύμφωνα με τον Ιπποκράτη είναι ψυχική κατάσταση του ανθρώπου κατά την οποία ο φόβος και η απόσυρση διαρκούν για πολύ καιρό. Ο ορισμός ισχύει ακόμη και σήμερα ως έχει. Καταθλιπτικός είναι κάποιος που ζει μακριά από τον κόσμο, αποφεύγει και φοβάται την ανθρώπινη συναναστροφή. Συχνά αισθάνεται βαθειά κουρασμένος.

Είναι όλοι οι μοναχικοί άνθρωποι καταθλιπτικοί;

Το σίγουρο είναι ότι η ευφορία, πού είναι το αντίθετο της κατάθλιψης, οδηγεί σε υπερβολική μερικές φορές κοινωνική συναναστροφή. Όμως όταν έχουμε συννεφιές προτιμάμε να μένουμε μόνοι μας να κλαίμε τον πόνο μας.

Άρα ανεξάρτητα από τις βιολογικές ερμηνείες της κατάθλιψης υπάρχουν κλινικά δεδομένα πού μένουν σταθερά κι αναλλοίωτα εδώ και πολλούς αιώνες. Είναι ίσως η μόνη ψυχική νόσος για τα συμπτώματα και τη διάγνωση της οποίας συμφωνούν ο γιατροί μεταξύ τους. Ακόμη και αν τους χωρίζουν αιώνες.

Όλοι γνωρίζουν ότι η κατάθλιψη συνοδεύεται από θλίψη. Αποτελεί απορία άξιον για ποιο λόγο αγνοείται ένα άλλο συναίσθημα πιο βαθύ, πιο έντονο και πιο ανησυχητικό από την θλιψη. Πρόκειται για τη ντροπή την όποια όλοι ντρέπονται φαίνεται να ομολογήσουν.

Η ντροπή είναι κάτι διαφορετικό από τις ενοχές. Οι ενοχές προϋποθέτουν κάποιο άλλο πρόσωπο. Ο πενθών για παράδειγμα το γονέα του πιστεύει ότι δεν φέρθηκε καλά στον νεκρό όσο ζούσε. Οι ενοχές αναφέρονται στη συμπεριφορά μας απέναντι σε κάποιον άλλον.

Όποιος αισθάνεται ένοχος ζητά μία τιμωρία. Ο ντροπιασμένοςδεν ζητά την Τιμωρία, ζητά την εξαφάνιση. Η ντροπή συνιστά ισχυρό και άγριο συναίσθημα πού δεν ανακουφίζεται. Ο μελαγχολικός υποφέρει πάνω απ όλα από ντροπή.

Υπάρχουν κοινωνίες, όπως η ιαπωνική, στις οποίες η ντροπή παίζει ισχυρό ρόλο στις σχέσεις των ανθρώπων. Το ίδιο συνέβαινε στις αρχαίες ελληνικές κοινωνίες. «Αιδώς Αργείοι». Ο γνώστες της Ιλιάδος θυμούνται την αυτοκτονία του Αίαντα πάνω στο σπαθί του που μας κάνει να σκεφτόμαστε, με κάθε επιφύλαξη, το χαρα-κίρι των Γιαπωνέζων. Ο Αίαντας ενώ είχε βγει περιπολία με τον Οδυσσέα εξέλαβε τα βόδια για Τρώες και τα αποδεκάτισε. Την άλλη μέρα πού αντελήφθη το σφάλμα του δεν άντεξε την ντροπή και προτίμησε να δώσει τέλος στη ζωή του.

Σήμερα η αντίδρασή του φαντάζει υπερβολική ως ακατανόητη. Πιθανόν να έχουμε εξελιχθεί ως κοινωνία και να μην νιώθουμε πια ντροπές ως μικρά παιδιά. Είναι πια ντροπή να αισθάνεται κανείς ντροπή.

Μας αρκούν κάποιες μικροενοχές με τις οποίες τα βολεύουμε. Και δεν φτάνουμε στα άκρα.

ήρθες ξανά

 

Ντυμένη χειμωνιάτικα ήρθες ξανά,

γιατί ήσουν μόνη ήρθες ξανά

κι έξω το χιόνι του θανατά,

μαύρο.

Θα σε δεχτώ,

χωρίς κουβέντα περισσή,

χωρίς κακία.

Δεν ωφελεί

να σου θυμίσω

πως εσύ

ήσουν η αιτία

και το μαχαίρι

και το μαχαίρωμα.

Ήρθες ξανά, καλώς ήρθες,

Πες ό,τι θες, μ’ άσε τις πίκρες στο κατακάθι του καφέ που σε κερνάω,

δε νοιώθω πια μήτε πονάω.

Κοίτα η φωτιά, μας βγάζει γλώσσες

μας κοροϊδεύει χαριτωμένα…

Γέλα κι εσύ!

Νάξερες πόσες νυχτιές ,με χέρια παγωμένα σε καρτερούσα.

Μα μη φοβάσαι – τον εαυτό σου,

το καλοκαίρι είναι μακριά ,

κι αν φύγεις τότε – βγαλ’ το παλτό σου,

θα 'χω και πάλι – λυσ' τα μαλλιά σου,

την προσμονή μου – γελά ψυχή μου,

για συντροφιά.

Gdansk December 1979

κυλώ

Μόλις μ' αγαπήσεις

θα φύγω μακριά σου
μα θάχω απ την καρδιά σου
εκείνον τον παλμό,
που όλα τα αλλάζει,
όλα τα ομορφαίνει
και όνειρα υφαίνει,
με τέμπο μαγικό.

Όχι μη με φωνάξεις,
για να με συναντήσεις
άγγιξε το σφυγμό σου

και θα φανερωθώ.

γιατί όπου και νάμαι,
μ' ό,τι και να παλεύω
μέσα σου ταξειδεύω,

στο αίμα σου κυλώ. 

Αμφιβολίες

 

...ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΜΟΥ ΒΑΣΑΝΙΖΟΥΝΕ ΠΟΛΛΕΣ

Οι στοιχειώδεις αρχές της ψυχοπαθολογίας μας εξηγούν το εξής απλό και συναρπαστικό. Οι δύο όψεις του νομίσματος της παραφροσύνης είναι η μελαγχολία και η παράνοια. Όταν προσπαθούμε να ξεφύγουμε από τη μία πέφτουμε στην άλλη και τούμπαλιν.
Μελαγχολία είναι το συναίσθημα «είναι η μοίρα μου σακατεμένη» και «δεν φταίει ο κόσμος ούτε κι εσύ». Στη μελαγχολία είμαστε ο αμνός που θυσιάζεται για να σωθεί ο κόσμος. Θυσία για ν’ απαλλαγεί απ’ τη σιχαμερή παρουσία μας. Το πρόβλημα είναι ο εαυτός μας.
Η άλλη όψη της παραφροσύνης η Παράνοια αντιστοιχεί στη γνωστή ρύση του Σαρτρ: «η Κόλαση είναι οι άλλοι». Ο ίδιος ο φιλόσοφος εξήγησε τι ήθελε να πει: « η κρίση των άλλων επηρεάζει τις σκέψεις για τον εαυτό μας». Το πρόβλημα είναι οι άλλοι.
Στη μελαγχολία φταίμε για όλα, στη παράνοια για όλα φταίνε οι άλλοι. Και στις δύο περιπτώσεις χάνουμε την ελευθερία μας. Αποποιούμαστε τις ευθύνες που μας αναλογούν. Είτε τα παίρνουμε όλα πάνω μας είτε ρίχνουμε όλα στους άλλους το ίδιο κάνει. Η αδυναμία δράσης είναι το τελικό αποτέλεσμα.
Αμφότερες οι τάσεις απαντώνται σ όλους τους ανθρώπους. Ποιος δεν έχει θύμα παρανοϊκής κρίσης νομίζοντας ότι όλοι συνομωτούν εναντίον του; Μπορούμε να σκεφτούμε ικανό αριθμό κυβερνήσεων και κομμάτων λογοδιαρρέουν πολιτικές θέσεις σε καταδιωκτική διάθεση. Σε ουκ ολίγες ιστορικές περιόδους η ανταπόκριση του λαού είναι μεγάλη.
Οι Αδόλφοι εκλέγονται δημοκρατικά και τον Ιωσήφ πολλοί νοσταλγούν, ακόμα. Το σύνδρομο καταδίωξης είναι το ισχυρότερο αντικαταθλιπτικό της ανθρωπότητας, ελάχιστοι είναι διατεθειμένοι να μην το χρησιμοποιήσουν.
Στο κάτω-κάτω αφού δεν ξέρουμε ποιος φταίει γιατί να μη λέμε ότι φταίνε οι άλλοι; Είναι σίγουρα λιγότερο επώδυνο από τις συνεχείς αυτό-κατηγορίες της μελαγχολίας.
Οι νοσηρά μελαγχολικοί και παρανοϊκοί υποστηρίζουν τις ερμηνείες τους απαλλαγμένοι από κάθε αμφιβολία. Κάθε προσπάθεια να μεταπειστούν, ν αλλάξουν γνώμη είναι ματαιοπονία.
Οι καταθλιπτικοί της καθημερινότητας διατηρούν τις αμφιβολίες τους για τις ιδέες τους. Οι παρανοϊκοί της διπλανής πόρτας δεν αμφιβάλλουν ποτέ γι αυτά που υποστηρίζουν.
Οι αμφιβολίες είναι το λίπασμα της ποίησης. Όσοι τείνουν προς τις ακλόνητες πεποιθήσεις γίνονται πολιτικοί, πνίγοντας κάθε τους αμφιβολία.
Η επιλογή είναι ελεύθερη.

Από πού και γιατί - Ασφάλεια

Το ερώτημα  – η ελευθερία ή η ασφάλεια – έχει διαχρονικά απασχολήσει την ανθρώπινη σκέψη για το πια από τις δυο κατέχει την πρώτη θέση στην αξιακή κλίμακα. Είμαστε, λοιπόν, ως όντα καταδικασμένοι να αναζητούμε απεγνωσμένα την ασφάλεια για την πραγμάτωση της ελευθερίας, ή στο όνομα της ασφάλειας να θυσιάζουμε κομμάτια της ελευθερίας μας; Το δίπολο ελευθερία ή ασφάλεια επανέρχεται σε μόνιμη βάση. Απαντήσεις στο ερώτημα έχουν δοθεί πολλές και διαφορετικές Πολλοί υποστηρίζουν πως η ζωή συνιστά την πρώτιστη και απόλυτη αξία γιατί μόνο αυτή εξασφαλίζει τους όρους για τη βίωση κάθε αγαθού. Άλλοι, όμως, πιστεύουν πως η ελευθερία είναι το υπέρτατο αγαθό, γιατί μια ανελεύθερη ζωή είναι μια ζωή «αβίωτη» και χωρίς περιεχόμενο.  Χαρακτηριστικά τα, "Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή",   "ή ταν ή επί τας" και "Ελευθερία ή Θάνατος" από τη δική μας ιστορία, και πολλά άλλα παραδείγματα από την παγκόσμια, που καταμαρτυρούν τη θυσία της ίδιας της ζωής στο όνομα της ελευθερίας.

 Και για να λεξιλογίσουμε ως είθισται......

Από το στερητικό άλφα και το ρήμα σφάλλω η ασφάλεια  σημαίνει τη σταθερότητα, τη βεβαιότητα, τη σιγουριά, το αμετάβλητο. Το ρήμα σφάλλω τώρα σημαίνει κάνω λάθος.  Το αρχαίο ρήμα σήμαινε: κάνω κάποιον να πέσει, ρίχνω κάτι.  Σφαλός  ήταν ξύλινος δίσκος με δύο τρύπες όπου έκλειναν τα πόδια του κατάδικου. Ασφαλής αυτός που μένει όρθιος, θα λέγαμε.  Το ρήμα στα Λατινικά μπήκε ως fallo  έγινε  fallere με μετοχή falsus, falsa, falsum σφάλλω, απατώ. Στα Ιταλικά κατέληξε ως falso από όπου το πήρε η σημερινή μας γλώσσα και έγινε το φάλτσο, η παραφωνία.  Το σφάλλω στα Αγγλικά έμεινε σκέτο fall. From Greek σφάλλω, διαβάζουμε στα λεξικά.The verb fall came from the old German fallan from the Latin fallo (fallere), which is a soft form of the Greek verb sfallo (fall, make someone to fall, deceive, make mistake; σφάλλω). Έτσι στην αγγλική έχουμε από το fall φθινόπωρο I fall,  I fell, I have fallen, το fault με πάμπολλες σημασίες που κινούνται όλες από την πτώση έως την αποτυχία, αλλά και το fall in love=ερωτεύομαι!  Και για να κλείσουμε από κει που ξεκινήσαμε, να θυμηθούμε τα λόγια του Φρανγκλίνου Ρούσβελτ: Όσοι θυσιάζουν στοιχειώδεις ελευθερίες για λίγη ασφάλεια, δεν αξίζουν ούτε ελευθερία ούτε ασφάλεια.