Από πού και γιατί* - Γαλαξίας

Τη φωτεινή λευκάζουσα λεωφόρο που αντικρίζουμε τη νύχτα, όταν σηκώσουμε το κεφάλι μας και στρέψουμε τα μάτια μας στον ουρανό την ονόμασαν από την αρχαιότητα γαλαξία.

Η λέξη προέρχεται από το γάλα και ο σχετικός μύθος που αιτιολογεί την ετυμολογία της  είναι της Ήρας, που όταν έμαθε πως ο Ηρακλής τον οποίο  θήλαζε, ήταν νόθο παιδί του Δία, τον τράβηξε απότομα από το στήθος της και το γάλα της σκορπίστηκε στον ουρανό.  Σύμφωνα με παρεμφερή  εκδοχή, ο Ερμής έβαλε στα κρυφά τον Ηρακλή να τραφεί από τα στήθη της Ήρας που κοιμόταν,  όμως το βρέφος δάγκωσε τη θηλή της και το γάλα της Ήρας εκτινάχθηκε στο σύμπαν  σχηματίζοντας τον Γαλαξία. Ο Πλούταρχος  δίνει την ετυμολογική ερμηνεία του γαλαξία από την χροιά του: «δια δε τη λευκόχροιαν γαλαξίας ονομαζόμενος».

Άλλος μύθος θεωρεί τη «φωτεινή λεωφόρο»  δημιούργημα του Ηλίου, λόγω της καθημερινής πορείας του και σε μία παραλλαγή του, ως «την οδόν του Φαέθοντος» και της καταστροφικής διαδρομής του άρματος του ήλιου που κακώς του εμπιστεύτηκε ο πατέρας του ο Απόλλων.

 Οι Λατίνοι επηρεασμένοι από τους ελληνικούς  μύθους  αποκάλεσαν τον γαλαξία   via lactea : γαλακτική οδό, εξ ου αγγλ.: milky way. αλλά και galaxy . Κατά τον Ρωμαίο ποιητή Οβίδιο, η οδός αυτή οδηγούσε στο ανάκτορο του Διός.

Για τους Χριστιανούς ο γαλαξίας γίνεται: «το ζωνάρι της Παναγιάς», «ο Ιορδάνης ποταμός» και για τους ρωμαικαθολικούς ο δρόμος που περπάτησε  ο San Giacomo.

 Ενδιαφέρον παρουσιάζει και  ένας φιλανδικός μύθος συμφωνα με τον οποίο ο γαλαξίας είναι ο δρόμος των πουλιών λινουνράτα στα φιλανδικά. (Την ίδια λέξη χρησιμοποιούν και σήμερα). Οι Φινλανδοί  είχαν παρατηρήσει ότι τα αποδημητικά πουλιά χρησιμοποιούσαν τον Γαλαξία ως οδηγό για να ταξιδέψουν νότια, όπου πίστευαν ότι βρίσκεται το Λιντουκότο (το σπίτι των πουλιών). Η παρατήρηση αυτή επιβεβαιώθηκε επιστημονικά πολλούς αιώνες αργότερα.

 Ο Δημόκριτος  τον 5^ο  αιώνα π.Χ. ήταν ο πρώτος που ισχυρίσθηκε (χωρίς όργανα)ότι ο Γαλαξίας αποτελείται από απομακρυσμένα άστρα: «Γαλαξίας εστί πολλών και μικρών και συνεχών αστέρων, συμφωτιζομένων αλλήλοις, συναυγασμός δια την πύκνωσιν» Για να τον επιβεβαιώσει αρκετούς αιώνες αργότερα ο Γαλιλαίος

 Η λέξη γαλαξίας  αυτούσια η μεταφρασμένη πέρασε  και σε άλλες Ευρωπαϊκές γλώσσες: galaxy ή Milky way στην Αγγλική, galassia ή via lacteal στην Ιταλική, Galaxie ή voie lactee στη Γαλλική,Galaxie ή Milchstrasse  στη Γερμανική.

*Καθημερινά στο ΠΡΩΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ στις 07:55 και 17:55 http://webradio.ert.gr/

Από πού και γιατί* - Να σου πω ή να σε πω;

Είναι γνωστή η αντιπαράθεση που υπάρχει ανάμεσα στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη για αρκετούς τύπους λέξεων και εκφράσεων που χρησιμοποιούνται είτε διαφορετικά είτε παραλλαγμένα. Στη Θεσσαλονίκη όταν λένε τυρί εννοούν τη φέτα και οι Αθηναίοι τους κοροϊδεύουν, γιατί βέβαια υπάρχουν κι άλλα τυριά. Οι Θεσσαλονικείς τώρα, θεωρούν παράλογη την Αθηναϊκή ονομασία σουβλάκι για το τυλιχτό εθνικό μας Junk Food,καθώς όπως βάσιμα υποστηρίζουν το σουβλάκι είναι το υποκοριστικό της λέξης σούβλα και σε καμιά περίπτωση  δεν σημαίνει «τυλιχτό». Η παραγγελία "ένα σουβλάκι με γύρο" αν δοθεί στη Θεσσαλονίκη, το πιθανότερο είναι να μην πραγματοποιηθεί, αν δεν δοθούν περαιτέρω διευκρινήσεις.Τα ίδια ισχύουν και για το καλαμάκι που στην Αθήνα ορίζει και το σουβλάκι, εκτός από τον (συνήθως πλαστικό) σωλήνα που χρησιμοποιείται για να ρουφήξουμε υγρό σε μικρές ποσότητες. Αν ζητήσεις ένα καλαμάκι από τον σερβιτόρο, στη Θεσσαλονίκη θα σου το φέρει για να πιεις το αναψυκτικό σου. Διαφορές στα λεκτικά της γαστρονομίας υπάρχουν αρκετές και αντιμετωπίζονται με ειρωνικά αστειάκια εκατέρωθεν. Εκεί όμως που το παιχνίδι χοντραίνει είναι στην προσωπική αντωνυμία "εγώ-σύ-αυτός" Στη Θεσσαλονίκη χρησιμοποιούν την αιτιατική πτώση της, δηλαδή "σε, με, τον", ενώ στην Αθήνα τη γενική, δηλαδή "σου. μου, του". Το γνωστό «θα σε κάνω κεφτέδες»  προκαλεί θυμηδία στους νότιους που θεωρούν ότι μόνον ο τύπος που χρησιμοποιούν  είναι ο σωστός. 

Δεν είναι όμως έτσι τα πράγματα.  Δεν υπάρχει κάποια συντακτική εξήγηση που να συνηγορεί υπέρ της μίας ή της άλλης εκδοχής, καθώς και οι δύο είναι ορθές και μπορούν επαρκώς να σταθούν στο λόγο.Όταν καταργήθηκε η δοτική πτώση, ήδη από τα χρόνια της Αλεξανδρινής Κοινής, προέκυψε η ανάγκη, αρχικά στον προφορικό λόγο, να αντικατασταθεί με μιαν άλλη. Για το «τι λέγεις μοι;» για παράδειγμα, αλλού χρησιμοποιούσαν το «τι μου λες;» και αλλού το «τι με λες;» Η αντικατάσταση της αρχαίας δοτικής έγινε πρώτα και κυρίως από την αιτιατική. Η εξέλιξη αυτή, που είναι χρονικά παλαιότερη, επικράτησε στο ιδίωμα της Κωνσταντινούπολης και στα βόρεια ελληνικά ιδιώματα. Αντίθετα, στα νότια ιδιώματα (Αθήνα, νησιά, Πελοπόννησος) επικράτησε η χρήση της γενικής πτώσης στη θέση της παλαιάς δοτικής. Οπότε προς τι το μίσος και ο αλληλοσπαραγμός, αφού ότι και σε πω, ότι και να μου πεις σωστό είναι. Βέβαια η επικρατούσα πεποίθηση πως ο τύπος της γενικής είναι ο μόνος σωστός έχει γλωσσικά αποπροσανατολίσει κάποιους, λίγους Θεσσαλονικείς, που αποδεχόμενοι αυτή την εκδοχή, αντικαθιστούν ιδίως στο δεύτερο πρόσωπο, σε κάποιες περιπτώσεις εντελώς λανθασμένα το σε με το σου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το "θα σου πάρω τηλέφωνο" που βέβαια είναι λάθος, αν δεν πρόκειται για υπόσχεση μελλοντικής δωρεάς. Κάθε τόπος έχει τη δική του ντοπιολαλιά και κάθε ντοπιολαλιά έχει τη γοητεία της και την ιστορία της, και αν το «θα σε κάνω κεφτέδες» φαίνεται στους νότιους λανθασμένο γιατί δημιουργεί παρανόηση, πώς μπορούμε να αποφύγουμε την παρανόηση όταν η αναγγελία για το μεσημεριανό γίνεται σε πολλά άτομα, και στη βόρεια και στη νότια Ελλάδα, ο πληθυντικός μας ενώνει: θα σας κάνω κεφτέδες! 😎😎😎Για σας και να είστε καλά. 

*Καθημερινά στο ΠΡΩΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ στις 07:55 και 17:55 http://webradio.ert.gr/

Εκπομπή "Αρμονία Αφανής" για τη γνώση τη σοφία και τη Μακεδονία

https://www.mixcloud.com/georgios-papazachariou/%CE%B5%CE%BA%CF%80%CE%BF%CE%BC%CF%80%CE%AE-%CE%B3%CE%B9-%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%AC-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CE%BD%CF%8E%CE%BD%CE%BF%CF%85%CE%BD-%CE%B3%CE%B9-%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%AC-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CF%87%CF%89%CF%81%CE%AF%CE%B6%CE%BF%CF%85%CE%BD-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7-%CE%BC%CE%B1%CE%BA%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%B1/

Γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Μακεδονία - Του Κωνσταντίνου Καρίκη*

Πραγματικά, δεν θυμάμαι εδώ και πολλά πολλά χρόνια να έχω νιώσει τόσο χαρούμενος, να προσδοκώ με τόση αγωνία κάτι, και ναι, να έχω φανατιστεί με ένα σκοπό τόσο πολύ.
Γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Μακεδονία. Από οικογένειες Ελληνόφωνων και Προσφύγων. Το μενού ήταν στα Ελληνικά by default. Ποτέ δεν μπορούσα να φανταστώ, ο,τι δεν ήταν πάντα, δεν ήταν παντού έτσι. Ποτέ δεν μπορούσα να φανταστώ ο,τι αν ξύσεις πίσω από την φκιασιδωμένη επιφάνεια μιας πατικωμένης με εθνική πούδρα εθνικής ομοιομορφίας θα βρεις έντονα τα σημάδια μιας τρομακτικής στην αρχή, αλλά τόσο γοητευτικής Ετερότητας. Γλώσσα, Τραγούδια, Εθνικό αίσθημα ακόμη -όχι σε όλους- που ήταν ταμπού. Χρειάστηκε να μεγαλώσω, να φύγω από τη γενέθλια πόλη για να αντιληφθώ οτι γύρω μου μεγάλωναν γενιές και γενιές ανθρώπων που δεν είχαν το δικαίωμα να μιλήσουν όπως οι παππούδες τους, να σκεφτούν όπως οι παππούδες τους, να τραγουδήσουν και να χορέψουν όπως οι παππούδες τους, κάτι που εγώ ποτέ μου δεν στερήθηκα. Ντόπιοι και παρακείμενοι σωβινισμοί, να μην ξέρεις πραγματικά ποιον να δείξεις ως τον χειρότερο, εκκλησίες που έχτιζαν εθνικά παραμύθια και μάζευαν οπαδούς της εκάστοτε Εθνικής Ιδεολογίας, ήρωες, σφαγείς, Κομιτατζήδες, Μακεδονομάχοι και στη μέση άνθρωποι που βρέθηκαν να λιώνουν κάτω από το βάρβαρο γουδοχέρι του εθνικισμού. «Τυχεροί», αν οι ραφτάδες των συνόρων τους έριξαν στη σωστή πλευρά, «Άτυχοι» αν η γλώσσα πρόδιδε την ετερότητά τους.
Μια προεθνοτική Μακεδονία που αντί να γίνει ένα απέραντο πανηγύρι ειρήνης και διαφορετικότητας έγινε ένα θέατρο καταπίεσης και υποχρεωτικής προσαρμογής στην Εθνική μονοχρωμία.
Μεγαλωμένος σε εποχές σχετικής ευμάρειας, με τα πάθη εξορισμένα στο τρίτο υπόγειο της ντόπιας συνείδησης άργησα να αντιληφθώ όλο αυτό που συνέβαινε μόλις έβγαινες από τα σύνορα της πόλης. Πολύ περισσότερο αυτό που γινόταν πιο μακριά, στη Δύση, προς τα σύνορα με Γιουγκοσλαβία και Αλβανία. Μια κατεβασμένη μπάρα πολύ κάτω από τα σύνορα με τη Βουλγαρία, μια επίσκεψη σε χωριό φιλικής οικογένειας για γιορτή στην εξοχή, για την οποία είχε απαιτηθεί ειδική άδεια «επειδή εκεί δεν πας έτσι απλά»,κάτι σκόρπιες κουβέντες για τον θυρωρό μας που ήταν «Βουλγαρόφωνος», τα μόνα χνάρια της ετερότητας που κατάφεραν να σπάσουν το φράγμα της σιωπής.
Και μετά, ήρθε το Νέο Μακεδονικό: Η Απειλή «μας κλέβουν το όνομα, αδέλφια», ο φόβος, η Εθνική Πανστρατιά, η Αριστερά που πάτησε την Μπανανόφλουδα και βρεθήκαμε όλοι μαζί να τραγουδάμε «Μακεδονία Ξακουστή».
Οι πρώτες κουβέντες με φίλους όταν το θέμα άρχισε να καταλιαγιάζει, η πρώτη αμφισβήτηση «και γιατί μας απειλούν;», «ντάξει μαλάκες είναι αλλά δεν βοηθάμε κι εμείς» και η χειμερία νάρκη. Τα χαμένα χρόνια που οι γείτονες βυθίστηκαν στην αρχαιοπρεπή τους πρέζα, και η Ακροδεξιά που κρυφά-κρυφά συνέχιζε να δηλητηριάζει τον κόσμο, να στήνει το μύθο της νέας απειλής.
«Μας παίρνουν τη Γη, μας αδέλφια, θέλουν να φτάσουν Θεσσαλονίκη αυτοί οι Γύφτοι.»
Κι ένα πρωί ξυπνήσαμε μεθυσμένοι, αλλά χρίς να υπάρχει πια απειλή. Τα πάθη είχαν καταλαγιάσει. Η Βουλγαρία δεν διεκδικούσε. Η πΓΔΜ ζητούσε να μην τους λέμε Σκόπια, την ώρα που οι Σκοπιανοί (από το Νέο Σκοπό με τους γαμιστερότερους κουραμπιέδες που μπορείς να φας στη Γη) δεν ήθελαν -λέει- να τους λένε πια Σκοπιανούς, αλλά Σκοπινούς για να μην τους μπερδεύουν με τα καθάρματα που επιβουλεύονται τη Μακεδονία μας.
Για πότε κρύφτηκαν οι Γκρουέφσκιδες, για πότε ο Κοτζιάς σάρωσε όλα τα αρχεία του ΥΠΕΞ, για πότε ο Τσίπρας αποφάσισε να λύσει το Γόρδιο Δεσμό και να στήσει μια πολύμήχανη Γεωπολιτική Φάμπρικα στα Βαλκάνια, για πότε βρήκε «αγοραστές» για το πρότζεκτ του σε Βρυξέλλες και Ουάσινγκτον, ούτε που κατάλαβα.
Το μονο που κατάλαβα, ήταν οτι οι πλάκες τελείωσαν, καιρός για δουλειά σοβαρή και διάβασμα.
Το πρώτο βιβλίο, ένα σοκ. «Μα καλά, είναι δυνατόν, όλα αυτά δίπλα μας; Και να μη μας έχει πει ποτέ κανένας τίποτα;» Το δεύτερο, ακόμα μεγαλύτερο «Έτσι λοιπόν, έστησαν το αντικομμουνιστικό παραμύθι στην Ελλάδα. Αλλά κι αυτό το ΚΚΕ, τις έκανε τις μαλακίες του, ωστόσο...».
Και μετά το τρίτο...και ένα ακόμη. Και μετά Οι επίσημες διαπραγματεύσεις. Και μετά η φρίκη: Φίλοι, γνωστοί, αδέλφια σχεδόν, που ξαφνικά μέσα σε μια νύχτα έγιναν ΧΡΥΣΑΥΓΙΤΕΣ με πολιτικά, που άρχισαν να γράφουν Εθνικιστικές αρλούμπες, που ανακάλυψαν απειλές, προδοσίες, συμμάχησαν με ό,τι πιο σιχαμένο υπήρξε και υπάρχει, ότι πιο πολύ σιχαινόταν οι ίδιοι, μόνο και μόνο για «μην περάσει το ξεπούλημα.»
Τα συλλαλητήρια. Οι Ναζί που ντύθηκαν πατριώτες και ξεσπάθωσαν ξανά. Το κύμα λαϊκής δυσαρέσκειας. Ο φόβος «Θα κολώσει ο Τσίπρας, δεν το σηκώνει η Βόρεια Ελλάδα αυτό.» Και οι ενδείξεις οτι πάει για ναυάγιο και για μια ακόμη περίοδο λήθης και κάτω απ'το χαλί.
Και μετά, η ελπίδα. Η παράκρουση στα σόσιαλ όσων έβλεπαν να έρχεται. Οι τελικές πιρουέτες, το μαρτύριο της σταγόνας, η ενεργή στήριξη Παυλόπουλου, η Επιτυχία, το τηλεφώνημα που έλυσε το Γόρδιο Δεσμό.
Η Νίκη.
Τα γαμωσταυρίδια του Εθνικού Κορμού για τη Φάμπρικα που κλείνει οριστικά.
Η ελπίδα πως το όραμα του Ρήγα μπορεί τελικά να μην χρειαστεί να περιμένει άλλα 200 χρόνια. Οι μπίζνες της Τουρκίας που χαλάνε, η Ευρώπη που βάζει πόδι κι εδώ, στα χαλασμένα από τις διαφορετικές γλώσσες, χωράφια της Μακεδονίας.
Μελετώντας ακροθιγώς στην ιστορικότητά του το Μακεδονικό αντιλαμβάνομαι οτι αυτό που γίνεται σήμερα, δεν είναι απλά μια εκκρεμότητα, μια διπλpωατική διένεξη που κλείνει με αμοιβαία επωφελή τρόπο. Μπορεί, αν όλα πάνε καλά, να είναι η ρήξη με ένα παρελθόν εκατέρωθεν διώξεων και άρνησης της ετερότητας. Μπορεί να είμαστε μπροστά στην εποχή που θα σημάνει το τέλος της αμφισβήτησης της διαφορετικότητας. Μπορεί να ζούμε την αρχή της πολύχρωμης Μακεδονίας, που εκατό και πλέον χρόνια μετά την απελευθέρωσή της από το ζυγό της παραπαίουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, απελευθερώνεται και από τα σιχαμένα δεσμά του Καθυστερημένου Βαλκανικού Εθνικισμού, κάθε προέλευσης, και ελπίζει σε ένα μέλλον με Ανάπτυξη, Ευημερία, Προκοπή, και χωρίς άλλους Ανθρώπους χωμένους βίαια κάτω από τα χαλιά της Εθνικής Ομοιομορφίας που αδίστακτα έστρωναν όλα αυτά τα χρόνια τα Εθνικά Κέντρα πάνω στο ομορφότερο περιβόλι των Βαλκανίων.

*Ο Κωνσταντίνος Καρίκης είναι δημοσιογράφος στην ΕΡΤ

Από πού και γιατί - Αμαζόνες

Οι Αμαζόνες ήταν μυθικός λαός κυνηγών και πολεμιστριών που κατάγονταν από τον θεό του πολέμου, Άρη, και τη νύμφη Αρμονία, ή κατά άλλη εκδοχή τη θεά Αθηνά. Το όνομά τους προέρχεται κατά μία εκδοχή από το στερητικό άλφα και τη λέξη μαζός που σημαίνει στήθος, επειδή ακρωτηρίαζαν ή συνέθλιβαν το δεξί στήθος τους για να διευκολύνουν το χειρισμό του τόξου. Αλλά το πρόθεμα -α στα αρχαία ελληνικά μπορεί να είναι και αθροιστικό, οπότε Αμαζών θα μπορούσε να σημαίνει «με μεγάλους μαστούς». Αυτό όμως δεν είναι και τόσο σίγουρο επειδή οι εξηγήσεις αυτές απαντούν στην ύστερη αρχαιότητα.  Δεν πάει καιρός που γνωστός τηλεοπτικός αστέρας -πλασιέ βιβλίων- διαλαλούσε περήφανος και ανενδοιαστα πως Έλληνες ήταν οι πρώτοι που έφτασαν στην Αμερική " και  η απόδειξη είναι ότι, ο ποταμός Αμαζόνιος οφείλει το όνομα του στις Αμαζόνες που ως γνωστόν ήταν Ελληνίδες". Πολλά τέτοια παρετυμολογικά σκουπίδια προσφέρονται από τηλεοπτικές κυρίως εκπομπές και απευθύνονται σε αφελείς που γοητεύονται από την αυτοπεποίθηση των ημιμαθών. Ας δούμε όμως την πλέον πιθανή προέλευση της ονοματοδοσίας του Αμαζονίου:

Το 1541 ο Ισπανός εξερευνητής Francisco di Orellana, αποκόπηκε από την αποστολή το Gonzalo Pizzaro και χάθηκε στον μεγάλο ποταμό (τον οποίο οι Ευρωπαίοι κονκισταδόρες, ακόμα, δεν τον είχαν ονομάσει  ). Τότε δέχτηκε επίθεση από εξαγριωμένες γυναίκες που   υπερασπίστηκαν τη γή τους με πάθος και σθένος που παρέπεμπε την παράδοση των αρχαίων Αμαζόνων. Από τότε, και εξαιτίας αυτών των  γυναικών, ο ποταμός ονομάζεται Rio Amazonas,  Ποταμός των Αμαζόνων, ή απλώς Αμαζόνιος 

Κάποιοι άλλοι θεωρούν ότι δεν πρέπει να υποτιμήσουμε τις λέξεις των ιθαγενών amazonassa, amacunu ( ήχος του νερού) και amassonas ( αυτός που επιτίθεται στα πλοία) που, σε συνδυασμό και λόγω της συνήχησης με τις Αμαζόνες, έδωσαν το όνομα στον ποταμό.

Από πού και γιατί. Συνδικαλισμός - Εργατοπατέρες

Συνδικαλισμός είναι η οργάνωση των εργαζομένων σε σωματεία (συνδικάτα) με σκοπό τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας, των αμοιβών, της ασφάλισης, καθώς και το σύνολο των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την οργάνωση αυτή. Η λέξη είναι αντιδάνειο από την γαλλική syndicalisme παράγωγο του syndique που αρχικά, τον 13ο αιώνα, προσδιόριζε τον υπερασπιστή μιας εκκλησιαστικής κοινότητας και στη συνέχεια η σημασία της επεκτάθηκε συμπεριλαμβάνοντας όλους τους εκπροσώπους υπερασπιστές των συμφερόντων ομάδας εργαζομένων.

Το ταξίδι της λέξης ξεκίνησε από την αρχαία Ελλάδα, από τον σύνδικο τον συνήγορο υπεράσπισης του δημοσίου συμφέροντος, τον δημόσιο επίτροπο. Οι σύνδικοι εκπροσωπούσαν και υπεράσπιζαν το δημόσιο και οι συνήγοροι τους ιδιώτες. Στην ελληνική νομική ορολογία σήμερα, ο σύνδικος είναι το πρόσωπο που διορίζεται από το δικαστήριο σε περίπτωση πτώχευσης και έχει ως καθήκον να διαχειρισθεί την πτωχευτική διαδικασία. Από την Ελληνική ο συνδικος πέρασε στη Λατινική ως syndicus. Syndicus ονομαζόταν ο αξιωματούχος μιας πόλης που την εκπροσωπούσε υπερασπίζοντας και προωθώντας τα συμφέροντά της. 

Από τον σύνδικο λοιπόν, στον syndicus και από τον syndicus, στον syndique και το syndicalisme και η λέξη με τα παράγωγά της επέστρεψε στην Ελληνική ως συνδικαλιστής, συνδικαλισμός, συνδικάτο συνδικαλιστικός κ.λ.π. Η δράση των συνδικαλιστών με τη μορφή που τους ξέρουμε σήμερα ως υπερασπιστές δηλαδή των δικαιωμάτων και των συμφερόντων των εργαζομένων, ξεκίνησε από τον 16ο αιώνα και σταδιακά απέκτησαν κύρος και έχαιραν της γενικότερης εκτίμησης. 

Αντίθετα, σήμερα τους επαγγελματίες συνδικαλιστές που έχουν ως κύριο στόχο τη διατήρηση  με κάθε τρόπο της ηγετικής θέσης τους στα συνδικαλιστικά όργανα, τους αποκαλούμε εργατοπατέρες, από το γεγονός ότι φροντίζουν να δημιουργούν επιλεκτικά και ιδιοτελώς πελατειακές σχέσεις με τους εργαζομένους. Ο όρος εργατοπατέρας εμφανίζεται πρώτη φορά στη διάρκεια του μεσοπολέμου και συγκεκριμένα στις αρχές τις δεκαετίας του 20.

 Στον εορτασμό της Πρωτομαγιάς του 1919 έγινε η πρώτη διάσπαση της ΓΣΕΕ που είχε ιδρυθεί ένα χρόνο νωρίτερα τον Οκτώβρη του 18 με τη συμμετοχή 214 σωματείων που αντιπροσώπευαν 65.000 εργαζόμενους. Την περίοδο που ακολούθησε μετά την διάσπαση, υπήρξαν πολλές διαμάχες στο εσωτερικό του οργάνου, που ήταν αποτέλεσμα των πολιτικών παρεμβάσεων της εκάστοτε εξουσίας.Σε περιόδους “κοινωνικής ειρήνης”, ο διαμεσολαβητικός ρόλος των εργατοπατέρων αρκείται σε ρουσφέτια, σφετερισμό κρατικής εξουσίας και αύξηση των καταθέσεών τους.Σε περιόδους κρίσης και επιβολής  μέτρων υποτίμησης της εργασίας από το κράτος, λειτουργούν ως απορροφητές των κραδασμών, ώστε η δυναμική της δίκαιας οργής και αγανάκτησης να διοχετευθεί κατάλληλα, να αναλωθεί σε μάταιες μεθόδους και μορφές αγώνα, και η όλη φάση να λήξει όσο το δυνατόν πιο ανώδυνα και εύκολα.-

Από πού και γιατί - Τάξις, taxi, ταρίφα

 

Η αρχαία ελληνική λέξη τάξις προσδιόριζε τον κατ᾿ αναλογίαν καθορισμό φόϱου, βάσει της πεϱιουσίας.

Έτσι από το φόρο που πλήρωνε ο κάθε πολίτης καθοριζόταν και η εισοδηματική τάξη στην οποία ανήκε.  Από τον 7ο π.Χ. αιώνα  ο Σόλων είχε διαιρέσει τους ελεύθερους Αθηναίους σε τέσσερις εισοδηματικές τάξεις: τους πεντακοσιομέδιμνους, τους ιππείς, τους ζευγίτες  και τους θήτες, ανάλογα με το εισόδημα του καθενός. Η κατάταξη αυτή αποτύπωνε ως έναν βαθμό τη στρατιωτική οργάνωση των Αθηναίων. Από τη λέξη τάξις και η λέξη ταξίδι. «Ταξίδιον» ήταν το μικρό εκστρατευτικό σώμα.

Η μετάβαση   του εκστρατευτικού σώματος από τη μία περιοχή στη άλλη μας έδωσε τη σημερινή σημασία της λέξης, που με τον καιρό έχασε τη στρατιωτική της έννοια.  Σήμερα η λέξη TAXIS επανήλθε με λατινικούς χαρακτήρες στο λεξιλόγιο μας ως διαδικτυακή υπηρεσία της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων του Υπουργείου Οικονομικών. Από το τάξις προήλθε και η μεσαιωνική λατινική λέξη taxa φόρος, εξ ου και η αγγλική tax φόρος και taxation φορολογία.  Από τη λατινική taxa και την ελληνική μέτρον προήλθε στα τέλη του 19ου αιώνα αρχικά η γερμανική taxameter για να ονομάσει μία συσκευή μέτρησης  του ναύλου που έπρεπε να καταβληθεί, τον αριθμό των ταξιδιών και τα μίλια που διασχίζονταν κατά τη διάρκεια της ημέρας.Όταν λίγα χρόνια αργότερα,  η συσκευή έγινε κοινή στο Παρίσι , οι Γάλλοι δημιούργησαν τον όρο «taximètre» Ο γαλλικός όρος αποδείχθηκε δημοφιλέστερος του γερμανικού και η σύντμηση του σε taxi καθιερώθηκε παγκόσμια για τα  επιβατικά αυτοκίνητα που είναι εφοδιασμένα με ταξίμετρο.Τότε που στην Ελλάδα υπήρχανε ακόμα τα τάλιρα, όταν το κορίτσι ήθελε θάλασσα πλήρωναν διπλή ταρίφα στον Μανώλη Τραμπαρίφα. Η ταρίφα για τα ταξί είναι το τίμημα που πληρώνουμε ως αμοιβή για ένα δρομολόγιο, το κόμιστρο. Χρησιμοποιείται μειωτικά για τις υπερβολικές αμοιβές που ζητούν όσοι ασκούν επάγγελμα που θεωρείται λειτούργημα, όπως Γιατροί, καθηγητές, παπάδες, αλλά και τις υπερβολικές ποινές που επιβάλλουν, δικαστές και στρατιωτικοί. Δύο χρονάκια είναι η ταρίφα του προέδρου, προϊδεάζουν τον πελάτη τους οι δικηγόροι που έχουν κι αυτοί τη δική τους ταρίφα, και 10 μέρες φυλακή, λένε στο στρατό, είναι η ταρίφα του επιλοχία αν σε βγάλει στην αναφορά. Η λέξη είναι δάνειο από την ιταλική tarifaκαθορισμένη-γνωστοποιημένη τιμή που έλκει την καταγωγή της από την αραβική tar’af που σημαίνει δημοσίευση από το ρήμα ‘arraf «γνωστοποιώ, δημοσιεύω πληροφορώ».  Σύμφωνα με την ετυμολογία της λέξης πάντως, θα ήταν πιο δόκιμο, να αποκαλούμε ταρίφες τους δημοσιογράφους, κι όχι τους ταξιτζήδες, όπως με υποτιμητική διάθεση καθιερώθηκε.   

*Από πού και γιατί - Μακεδονία

Από τα εννιά γεωγραφικά διαμερίσματα της Ελλάδας, η Μακεδονία, το μεγαλύτερο γεωγραφικό διαμέρισμα, με τις περισσότερες πλουτοπαραγωγικές πηγές, έχει τα τελευταία χρόνια και το πιο φορτισμένο όνομα.   

Στην Ελληνική μυθολογία συναντάμαι τρεις παραδόσεις για το όνομα της Μακεδονίας:

Από τον γιο του Αιόλου Μακεδόνα, γενάρχη των Μακεδόνων .

Από τον Μακεδόνα, τον γιο του Λυκάονα βασιλιά της Ημαθίας, πατέρα της Πίνδου και από τον Μακεδόνα τον γιο του Δία και της Θυίας, της κόρης  κόρης του Δευκαλίωνα.

Ετυμολογικά η λέξη προέρχεται από τη ρίζα μακ- μακρύς, ψηλός, μεγάλος, μακρινός, από όπου και το αρχαίο επίθετο μακεδνός που πρωτοσυναντάμε στα Ομηρικά έπη και το οποίο σύμφωνα με τον λεξικογράφο Ησύχιο της Αλεξάνδρειας είναι δωρική λέξη που σημαίνει μεγάλος ή ουράνιος. Μάκος στη δωρική είναι το μήκος.  Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, οι Μακεδόνες ήταν δωρική φυλή.

Τοπογραφικά ο όρος Μακεδονία έχει χρησιμοποιηθεί  στο πέρασμα των αιώνων για να προσδιορίσει διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές.Τα σύνορα της Μακεδονίας, κατά τη διάρκεια της παλαιότερης ιστορίας της χαρακτηρίζονται από προοδευτικά αυξανόμενη ασάφεια Ξεκίνησαν ως ένα σαφώς οροθετημένο βασίλειο, την Αρχαία Μακεδονία, το οποίο  επεκτάθηκε, καταλαμβάνοντας όλο σχεδόν τον τότε γνωστό κόσμο.

Το τέλος του αρχαίου Μακεδονικού βασιλείου επήλθε το 168 π.Χ που οι Ρωμαίοι επικράτησαν των Μακεδόνων και εκμηδένισαν πολιτικά και στρατιωτικά τη Μακεδονία, την ισχυρότερη τότε ελληνική δύναμη απέναντι στον ρωμαϊκό επεκτατισμό. Κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής κτήσης, τα όρια της επαρχίας της Μακεδονίας ήταν συχνά μεταβαλλόμενα. Το ίδιο συνέβη και κατά τη Βυζαντινή περίοδο, όπου το Θέμα Μακεδονίας μετακινήθηκε εξ ολοκλήρου ανατολικά, εξαιρώντας την πόλη της Θεσσαλονίκης. Οι Οθωμανοί δεν περιλάμβαναν το όνομα Μακεδονία στο διοικητικό τους σχήμα. Στα χρόνια του Βυζαντίου και της Τουρκοκρατίας η Μακεδονία ήταν πολυεθνική. Οι κύριες πληθυσμιακές ομάδες ήταν Ρωμιοί, Σλάβοι και Μουσουλμάνοι. Το τοπίο άλλαξε μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και τη Μικρασιατική Καταστροφή, οπότε και επήλθε μέσω ανταλλαγής πληθυσμών και πολιτικών εποικισμού εθνική ομοιογένεια στα διάφορα τμήματα της Μακεδονίας. Και ολοκληρώνουμε τη σύντομη αναφορά μας στη Μακεδονία με το «μακεδονήσιον πετροσέλινον» τον μαϊντανό που κατά τον Σαραντάκο πρόκειται για αντιδάνειο από το τουρκικό mağdanos (και αργότερα maydanoz) που είναι πιθανότατα δάνειο από το ελληνικό μακεδονήσι.

  

*Καθημερινά στο ΠΡΩΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ της ΕΡΤ στις 07:55 και 17:55 http://webradio.ert.gr/

Από πού και γιατί - χωρών ονοματοδοσία

Για την προέλευση και την ετυμολογία της λέξης Ελλάς υπάρχουν πολλές απόψεις, που έχουν προκαλέσει συζητήσεις που διαρκούν μέχρι σήμερα. Η επικρατέστερη άποψη είναι ότι προέρχεται από τους Σελλούς , το ελληνικό φύλο της Ηπείρου που ήταν οι ιερείς της Δωδώνης και μέρος των οποίων μετανάστευσε στη Φθία. Στο Λεξικό του Μπαμπινιώτη, αναφέρεται και ο τύπος Έλλοπες, ο οποίος προσδιόριζε κατοίκους της Δωδώνης και της βόρειας Εύβοιας. Ο Αριστοτέλης ορίζει τη Δωδώνη ως αρχική πατρίδα των Ελλήνων. Ο Χριστιανός Ησύχιος ερμηνεύει ως εξής: Έλλοί· Έλληνες οι εν Δωδώνη και οι ιερείς».

 Άλλοι υποστηρίζουν πως το όνομα «Ελλάς»  είναι προέρχεται από τη σύνθεση της κτητικής αντωνυμίας «εός, η, ον (= ο δικός μου ο ίδιος) και της λέξης «λαός». Δηλαδή Ελλάς – Έλληνες = ο δικός μας λαός, οι δικοί μας, οι ίδιοι άνθρωποι με μας. Δημοφιλής και η άποψη που υποστηρίζει πως η ονομασία της λέξης Ελλάς προέρχεται από τη  ρίζα σελ= φως και το ουσιαστικό λας= πέτρα Δηλαδή φωτεινή πέτρα, φωτεινή χώρα.

Απλούστερα και πιο συγκεκριμένα είναι τα πράγματα με  άλλες χώρες, καθώς οι λόγοι για τους οποίους έχουν πάρει το όνομα τους είναι προφανείς. Υπάρχουν χώρες που οφείλουν το όνομά τους σε μια σημαντική προσωπικότητα, όπως οι Φιλιππίνες από τον βασιλιά Φίλιππο τον 2ο, η Αμερική από τον εξερευνητή Αμέρικο Βεσπούτσι η Βολιβία από τον ηγέτη κινημάτων ανεξαρτησίας σ τη Νότια Αμερική, Σιμόν Μπολίβαρ  κι η Κολομβία, από τον Χριστόφορο Κολόμβο. Άλλες ονομάστηκαν από τη θέση τους. Η Νορβηγία από τη λέξη Norge που σημαίνει βόρεια οδός, η Αυστραλία από τη λατινική λέξη australis που σημαίνει νότια. Από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τόπου πήραν τ' όνομά τους η Κόστα Ρίκα, που σημαίνει πλούσια ακτή αλλά κι η Σιέρα Λεόνε  που σημαίνει Οροσειρά των Λεόντων. Ίσως γιατί στα βουνά της υπήρχαν πολλά λιοντάρια, ίσως από τους ήχους των κεραυνών στα βουνά που ακούγονταν τριγύρω σαν βρυχηθμοί.Σε αρκετές περιπτώσεις η χώρα παίρνει το όνομά της από μία φυλή, μία εθνότητα  Η Γαλλία France ονομάστηκε έτσι από τους Φράγκους.Βιετνάμ σημαίνει ο λαός του Νότου. Και καθώς ο χρόνος μας πιέζει,ολοκληρώνουμε τη σημερινή μας αναφορά στη ονοματοδοσία των χωρών με τη Μάλτα που σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή,οφείλει το όνομά της από την ελληνική λέξη «μέλι», καθώς παρήγαγε αξιοσημείωτη ποσότητα μελιού εξαιρετικής ποιότητας. Οι αρχαίοι Έλληνες αποκαλούσαν το νησί «Μελίτη», στα λατινικά η ονομασία μετατράπηκε σε «Melita» και τελικά «Μάλτα». Μια άλλη θεωρία μιλά για παράγωγο της φοινικικής λέξης «Maleth» που σημαίνει «καταφύγιο» από τους πολλούς κόλπους του νησιού που προσέφεραν προστασία στα πλοία των Φοινίκων που διέσχιζαν τη Μεσόγειο. 
   

Από πού και γιατί - mea culpa, casus belli, erga omnes και dum spiro spero

Η πολιτισμική ταυτότητα των Ρωμαίων διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό από τον Ελληνικό πολιτισμό.

Αυτό που οι ιστορικοί ονομάζουν Ελληνορωμαϊκό  πολιτισμό δεν περιγράφει απλώς μια χρονική συνέχεια, αλλά την ισχυρή αλληλεπίδραση ανάμεσα σε δύο κόσμους που είχαν πολλά κοινά, αλλά και σημαντικές διαφορές.

Η  λατινική γλώσσα από γλωσσικό ιδίωμα στην περιοχή τουΛατίου, αφού πρώτα καθιερώθηκε στη Ρώμη, σταδιακά επεκτάθηκε κι έσβησε τις γειτονικές διαλέκτους που δεν διέφεραν πολύ από τα Λατινικά. Η πολιτισμική συνάντηση της Ρώμης με την Ελλάδα της προσέδωσε νέα δυναμική, λεξιλογικό πλούτο και εκφραστικές δυνατότητες, ενώ δεν έχασε ποτέ τις έμφυτες αρετές της - την ακρίβεια, την επιγραμματικότητα, την πειθαρχημένη σύνταξη. Μετά τον 3ο μ.Χ. αιώνα, στις ρωμαϊκές επαρχίες εμφανίστηκαν λατινογενή γλωσσικά ιδιώματα από όπου προέρχονται και οι περισσότερες Ευρωπαϊκές γλώσσες.  Η ιταλική, η ισπανική, η πορτογαλική, η γαλλική, η ρουμανική γλώσσα (αλλά κι άλλες, λιγότερο γνωστές, όπως η καταλανική, η προβηγκιανή, η σαρδηνική) είναι όλες τους παιδιά της λατινικής, με τον ίδιο τρόπο που η νεοελληνική γλώσσα είναι κόρη της αρχαίας ελληνικής. Ωστόσο,επηρέασε σε μεγάλο βαθμό και τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές γλώσσες, όπως τη γερμανική και την αγγλική που υιοθέτησαν πάρα πολλές λατινικές και λατινογενείς  λέξεις. Οι Ευρωπαίοι κατακτητές, Ισπανοί και Πορτογάλοι, μετέφεραν στο κεντρικό και νότιο τμήμα της αμερικανικής ηπείρου τη γλώσσα τους και δημιούργησαν, με όποιο τρόπο, αυτό που σήμερα ονομάζουμε Λατινική Αμερική. Βέβαια και στον καθημερινό λόγο, εδώ στην Ελλάδα είναι πάρα πολλές οι λατινικές εκφράσεις που έχουμε ενσωματώσει στο λεξιλόγιό μας κυρίως από τη διπλωματική γλώσσα και τις χρησιμοποιούμε αυτούσιες, όπως για παράδειγμα το "mea culpa" δικό μου λάθος.  Η φράση mea culpa  ειπώθηκε από τον Ανδρέα Παπανδρέου στις 6 Ιουνίου του 1988,  όταν σε συζήτηση στη βουλή, που έγινε με αφορμή πρόταση δυσπιστίας που είχε καταθέσει  η αντιπολίτευση, αναγκάστηκε να παραδεχτεί το λάθος του στους χειρισμούς του στο Νταβός στο θέμα της υφαλοκρηπίδας. Ο όρος«Casus Belli», αιτία πολέμου, που είναι επίσης ενσωματωμένος στο καθημερινό μας λεξιλόγιο, πρωτοακούστηκε επίσημα το 1982, αμέσως μετά την ψήφιση της Διεθνούς σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας, όταν η Άγκυρα δήλωσε πως η επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης από την Ελλάδα στα 12 μίλια συνιστά αιτία πολέμου. "casus Belli". Πιο επίκαιρο  το "erga omnes", το έναντι όλων που επιχειρούμε διπλωματικά στο θέμα της ονομασίας της Fyrom και ελπίζουμε να το πετύχουμε, γιατί η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία και dum spiro spero, εφ' όσον  αναπνέω ελπίζω. Γεια σας και νάσται καλά. 

Από που και γιατί - Τράπουλα

Με την τράπουλα  ασχοληθούμε σήμερα, η λέξη προέρχεται από την ιταλική  «trappola», που σημαίνει «δόλος»«παγίδα». Η τράπουλα, εκτός από τις καταστροφικές, τις περισσότερες φορές, συγκινήσεις, που προσέφερε και προσφέρει στους χαρτοπαίκτες, μας έχει προσφέρει και αρκετές παροιμιακές εκφράσεις που χρησιμοποιούμε συχνά στο καθημερινό μας λεξιλόγιο. ¨Παίζει μ ανοιχτά χαρτιά" αυτός που είναι ειλικρινής. ΄"Εμφανίστηκε σαν φάντης μπαστούνι" ο απρόσκλητος, "Μας πήραν πρέφα" αυτοί που κατάλαβαν τις προθέσεις μας, ¨Τα βρήκε μπαστούνια¨αυτός που συνάντησε δυσκολίες κι αδιέξοδα. 

Ο Άσσος είναι το ισχυρότερο χαρτί στα περισσότερα παιχνίδια της τράπουλας και ως εκ τούτου συγκεντρώνει και τις περισσότερες αναφορές στη γλώσσα των χαρτοπαικτών κι έχει μπει για τα καλά στη φρασεολογία μας.  Λέξη ιταλικής επίσης προέλευσης o Άσσος,  από το asso που προέρχεται από το λατινικό as,  μεταφορικά χαρακτηρίζει τον μοναδικό σε αξία, τον ανυπέρβλητο στο είδος του: ¨Είναι άσσος  στα μαθηματικά" λέμε, αλλά και "άσσος στην παραπληροφόρηση"."Τα παίζει όλα στον Άσσο" ο ριψοκίνδυνος, "Έμεινε στον Άσσο" αυτός που διακινδυνεύοντας τα έχασε όλα. " Κρατάει Άσσο στα χέρια του" και "κρύβει Άσσο στο μανίκι του"  αυτός που έχει το πλεονέκτημα. Κι ένα διδακτικό δίστιχο απ τη Γορτυνία μας προειδοποιεί: 

όποιος αγαπάει τον Άσσο

πάει σπίτι χωρίς ράσο.    

 Για παρηγοριά στον χαμένο και η πασίγνωστη πανελλήνια παροιμία "όποιος χάνει στα χαρτιά κερδίζει στην αγάπη"Λες και υπάρχει συμπαντική ζυγαριά που ισοσκελίζει τις ζημιές και τα κέρδη.  Ίσως να κερδίζει την συμπάθεια αυτών που τον κέρδισαν αλλά για την αγάπη αμφιβάλω. Βέβαια υπάρχει και ισοδύναμη παροιμιακή φράση και στην Αγγλική: "Lucky at cards, unlucky in love", τυχερός στα χαρτιά, άτυχος στον έρωτα που διαφέρει απ την στα καθ' ημάς καθιερωμένη, γιατί  εστιάζει στην αγάπη που χάνει αυτός που κερδίζει στα χαρτιά, κι όχι στην αγάπη που κερδίζει, αυτός που χάνει.

Το πώς χάνει, το πώς κερδίζει, το πώς συμπεριφέρεται κάποιος όταν παίζει χαρτιά φανερώνει πολλά από τον χαρακτήρα του. Στην Κάρπαθο το λένε με ένα συμβουλευτικό δίστιχο:

                                        "Θέλεις να μάθεις άνθρωπο,

                                              Χαρτιά παίξε μαζί του".