Από πού και γιατί - Δαίμων Ευδαιμονία.

 Η λέξη δαίμονας, ή δαίμων που συναντάμε στη θρησκεία, τον αποκρυφισμό, τη λογοτεχνία, τη μυθοπλασία, τη μυθολογία και τη λαογραφία, με την επικράτηση του Χριστιανισμού  ταυτίστηκε με το κακοποιό πνεύμα, με τον διάβολο, τον σατανά( satana στα εβραϊκά: ο αντίπαλος). Ο καλός άγγελος γίνεται κακό δαιμόνιο. Οι δαίμονες, πλέον, είναι τα κακά πνεύματα. Έτσι, δημιουργήθηκαν οι λέξεις: δαιμόνιος, δαιμονισμένος, δαιμονόπληκτος, δαιμονιστής, δαιμονολατρία, πανδαιμόνιο Στη θρησκευτική κουλτούρα ο δαίμων λειτουργεί ως εμπόδιο μεταξύ του θείου και του ανθρώπινου, στην ελληνική φιλοσοφία λειτουργεί ως ενδιάμεσος μεταξύ του ανθρώπου και του θείου.

  Στους αρχαίους χρόνους  ο «δαίμων» αποτελούσε εκδήλωση του θείου. Αν και συνυπήρχε με τη λέξη Θεός, εντούτοις, ο δαίμων αναφερόταν στην απρόσωπη και απροσδιόριστη δύναμη, ενώ ο θεός στην ανθρωπόμορφη θεϊκή οντότητα. Η έννοια του δαίμονος ισοδυναμούσε με την Μοίρα, την Ειμαρμένη. Ήδη ο Ηράκλειτος, ο μεγάλος Εφέσιος σοφός που έζησε γύρω στο 500 π.Χ., είχε πει ότι  ήθος ανθρώπω δαίμων, «δαίμων για τον άνθρωπο δεν είναι παρά ο χαρακτήρας του» Η λέξη δαιμόνιον σήμαινε τη θεία δύναμη, το θείο και απαντάται στον Σωκράτη ο οποίος, όπως αναφέρει ο Πλάτωνας, το ορίζει ως «το εν αυτώ οικούν πνεύμα». Ο δαίμων ετυμολογείται από το ρήμα δαίω που σημαίνει διαιρώ, μοιράζω Από την ίδια ρίζα παράγεται κι η λέξη ευδαιμονία, η ευτυχία που έχει κάποιος που έχει την εύνοια του δαίμονα.

Σύμφωνα με τουςαρχαίους η ευδαιμονία ήταν στόχος του ανθρώπου

Ο Δημόκριτος αναφερόμενος στην ευδαιμονία έλεγε: «Η ευδαιμονία δεν βρίσκεται ούτε στα κοπάδια, ούτε στο χρυσάφι, μα στη ψυχή που είναι κατοικία του Θεού». Ο Λυσίας στον «Επιτάφιο τοις Κορινθίων βοηθοίς» αναφέρει : «ο τε δαίμων ο την ημετέραν μοίραν ειληχὼς απαραίτητος» δηλαδή ο Θεός, που πήρε τη μοίρα μας στα χέρια του, δεν μας αφήνει με τίποτεΟ δε Αριστοτέλης στα Ηθικά Νικομάχεια γράφει ότι η ευδαιμονία αποτελεί το ύψιστο αγαθό στη ζωή μας και ότι, ως εκ τούτου, εν ονόματι αυτής οφείλουμε τελικά να ρυθμίζουμε τη συμπεριφορά μας. Αξίζει να σημειώσουμε ότι σήμερα στη συνείδηση των περισσότερων ανθρώπων η έννοια της ευδαιμονίας, του ύψιστου δηλαδή αγαθού, έχει χάσει την όποια σχέση της με την ψυχική ενέργεια που -κατάλληλα προσανατολισμένη-οδηγεί σ' αυτήν. Αντ' αυτού συνδέεται άμεσα με την ευτυχία που πηγάζει από την αφθονία υλικών, κυρίως, αγαθών.

Από πού και γιατί - αγαθός

  Το επίθετο αγαθός-η-ο στο αρσενικό γένος, σήμερα στην καλύτερη περίπτωση, περιγράφει αυτόν που ενεργεί με καλές και αγνές προθέσεις, και δε συνυπολογίζει τις αρνητικές παραμέτρους είτε από αφέλεια είτε από συνειδητή επιλογή. Συνηθέστερα ίσως, ορίζει απλώς τον υπερβολικά εύπιστο, τον απονήρευτο, τον έχοντα νοητική υστέρηση, τον «αγαθιάρη». Αντιθέτως το ουδέτερο «αγαθό» ορίζει αρχικά καθετί που έχει αξία υλική, πνευματική, ηθική, κάθε αξία που κατέχει κορυφαία θέση στην ατομική ή κοινωνική ζωή. Στον πληθυντικό αγαθά είναι τα προϊόντα που ικανοποιούν υλικές ανθρώπινες ανάγκες, που προσφέρονται για κατανάλωση, τα πλούτη. Η ετυμολογία της λέξης είναι αβέβαιη με πιθανότερη από το άγαν + θέω

Η αρχαία ελληνική λέξη «ἀγαθὸν» συμπεριλαμβάνει ένα σύνολο εννοιών στο οποίο περιέχονται όλες διανοητικές, πνευματικές και ηθικές αρετές. Στην «Πολιτεία» του Πλάτωνα το μέγιστον μάθημα, η ύψιστη γνώση είναι η θέαση του αγαθού.

 Στην αρχαιότητα «ἀγαθὸς» ήταν ο γενναίος, ο ευγενής, ο καλός, ο ενάρετος. Οι  σημασιολογικές αποχρώσεις του επιθέτου αυτού στα αρχαία ελληνικά φανερώνονται και στα τέσσερα διαφορετικά παραθετικά που είχε: αμείνων-άριστος, δηλ. ανδρείος, βελτίων-βέλτιστος, όταν σήμαινε επιδέξιος, κρείττων-κράτιστος, όταν σήμαινε ισχυρός και λώων-λώστος, όταν είχε την έννοια επιθυμητός. Το ό,τι το επίθετο «αγαθός», ωστόσο, έχει καταλήξει από εύσημη σε κακόσημη λέξη στα νέα ελληνικά, προδίδει την κατάρρευση των αξιών ενός ολόκληρου πολιτισμού που ταυτίζει τον αθώο με τον ανόητο κι επομένως τον πονηρό με τον εύστροφο.

Από πού και γιατί - Αλήτης

Έχουμε αναφερθεί αρκετές φορές απ' αυτό το βήμα σε λέξεις που με τα χρόνια οι έννοιές τους αλλάζουν κατά τον ίδιο τρόπο που αλλάζουν στο παιχνίδι που παίζαμε μικροί το σπασμένο τηλέφωνο. Η λέξη αλήτης από το ρήμα αλάομαι αλώμαι περιφέρομαι - περιπλανώμαι, αρχικά περιέγραφε τον εξόριστο, τον εκτοπισμένο, αυτόν που περιπλανιέται μακριά από την πατρίδα του. Στην Οδύσσεια συναντάμε τη λέξη και με την έννοια του επαίτη.

Στο Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής ως αλήτης ορίζεται το περιθωριακό άτομο συνήθως χωρίς εργασία, που περιφέρεται στους δρόμους ή σε ύποπτους χώρους, για να εξασφαλίσει τα απαραίτητα για τη συντήρησή του, αλλά και κάθε άτομο με κακή διαγωγή και απρεπή συμπεριφορά, ανεξάρτητα από την οικονομική ή κοινωνική του κατάσταση. Εκτός όμως από την κυρίαρχη αρνητική σημασία που έχει αποκτήσει η λέξη, ο αλήτης έχει αντιμετωπιστεί εντελώς διαφορετικά από τη λαϊκή κουλτούρα κυρίως μέσα από τραγούδια που τον απενοχοποιούν άλλοτε υμνώντας τον κι άλλοτε συμπονώντας τον. Ο αλήτης είναι μοναχικό ον. Ζει κοντά στην ελευθερία, γεμάτος

με όλα κι άδειος απ' όλα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Αλήτης που μας τραγούδησε η Βίκυ Μοσχολιού σε μουσική Γιώργου Ζαμπέτα και στίχους Αλέκου Καγιάντα

...Όμως τι φταίει αν γεννήθηκε φτωχός

Τι φταίει αυτός αν της ζωής

Αν της ζωής είναι ρημάδι

Αλήτη δίχως αγάπη

Με δίχως μάνα και δίχως σπίτι

Αλήτη μεσ τη μανία του βοριά

Μικρό σπουργίτι

Αλήτη...    

Συνώνυμο του αλήτη ο αλιτήριος. Οι δυο λέξεις συνδέονται σημασιολογικά, αλλά όχι ετυμολογικά. . Ο αλιτήριος (το λι με γιώτα)  σήμαινε στα αρχαία ελληνικά «αμαρτωλός» (από το ρήμα αλιταίνω= αμαρτάνω, αδικώ). Εξ' ου και η ορθογραφική διαφορά ανάμεσα στις δύο λέξεις. Ομόηχες του αλήτη ο αλύτης το λυ με ύψιλον κι αλίτης το λι με γιώτα. Ο Αλύτης με υ Προέρχεται από το ρήμα αλύω που σημαίνει «είμαι εκτός εαυτού». Σύμφωνα με τον Μπαμπινιώτη αλύτας σημαίνει ραβδοφόρος και προέρχεται από τη γοτθική λέξη walus που σημαίνει ράβδος. Αλύτης ήταν μέλος του σώματος ραβδοφόρων και μαστιγοφόρων με αστυνομικά καθήκοντα, εκτελεστικό όργανο των ελλανοδικών, που επέβλεπε και επέβαλε την τάξη κατά τη διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων. Επικεφαλής τους ήταν ο αλυτάρχης.

Ο αλίτης με ι  γνωστός και ως ορυκτό αλάτι είναι ορυκτό χλωριούχο νάτριο. Το όνομά του προέρχεται από την ομηρική λέξη "αλς" θάλασσα από την οποία λαμβάνεται.

Από πού και γιατί - Θερινό ηλιοστάσιο

Χθες Τετάρτη 21 Ιουνίου, στις 17:57 ώρα Ελλάδας πραγματοποιήθηκε το θερινό ηλιοστάσιο, ο ήλιος στη φαινομενική του περιφορά γύρω απ' τη γη, έφτασε στο μέγιστο ύψος του στον ουρανό (23μοίρες και 27') στο βόρειο ημισφαίριο.  Το θερινό ηλιοστάσιο  είναι η μεγαλύτερη μέρα του χρόνου στο βόρειο ημισφαίριο και ταυτόχρονα σηματοδοτεί την έναρξη του καλοκαιριού. Η λέξη ηλιοστάσιο προέρχεται από το «ήλιος» και το «στέκομαι»/«στάση» επειδή κοντά στα ηλιοστάσια (λίγες ημέρες πριν ή μετά) ο Ήλιος φαίνεται να επιβραδύνει τη φαινομενική κίνησή του προς τα βόρεια ή προς τα νότια , μέχρι που την ημέρα του ηλιοστασίου αυτή η κίνηση μηδενίζεται και αντιστρέφεται, τρέπεται προς τα νότια, εξού και το λιοτρόπι, από το ήλιος και τρέπω, όπως σωστά το λέει ο λαός.

Η ημέρα του θερινού ηλιοστασίου γιορτάζεται από αρχαιοτάτων χρόνων με τιμές στον φωτοδότη και ζωοδότη Ήλιο. Οι σύγχρονοι παγανιστές τιμούν ιδιαίτερα το θερινό ηλιοστάσιο με επίκεντρο το μεγαλιθικό μνημείο του Στόουνχετζ στην Αγγλία. Στην Αρχαία Αίγυπτο, το θερινό ηλιοστάσιο καθώς προηγείτο της εμφάνισης του άστρου του Σείριου, το οποίο οι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι ήταν υπεύθυνο για την ετήσια πλημμύρα του Νείλου στον οποίο βασίζονταν για τις καλλιέργειες το ημερολόγιο ορίστηκε έτσι ώστε η αρχή του έτους να συμπίπτει με την εμφάνιση του Σείριου, αμέσως μετά το ηλιοστάσιο. Στην Αρχαία Ελλάδα, η γιορτή του ηλιοστασίου  είχε νότες κοινωνικής ισότητας

Η ελληνική γιορτή της Κρόνιας (για τους Ρωμαίους Σατουρνάλια), που τιμούσε τον Κρόνο, τον θεό της γεωργίας,  συνέπιπτε με το ηλιοστάσιο. Το πανηγύρι ξεχώριζε από άλλες ετήσιες γιορτές αφού σκλάβοι και ελεύθεροι άνδρες συμμετείχαν στις γιορτές ως ίσοι. Με την επικράτηση του Χριστιανισμού στον ελληνικό χώρο το ηλιοστάσι  συνδυάστηκε  με τις φωτιές τ’ Αϊ Γιαννιού και τον Κλήδονα, την παραμονή του Γενεθλίου του Ιωάννου του Προδρόμου (23 Ιουνίου), έθιμο σύμφωνα με το οποίο αποκαλύπτεται στις άγαμες κοπέλες η ταυτότητα του μελλοντικού τους συζύγου. Η λέξη «ο κλήδονας» προέρχεται από την αρχαία λέξη «η κληδών». Κληδών ονομαζόταν ο προγνωστικός ήχος, το μαντικό σημάδι και κατ’ επέκταση το άκουσμα του οιωνισμού ή προφητείας, ο συνδυασμός τυχαίων και ασυνάρτητων λέξεων ή πράξεων κατά τη διάρκεια μαντικής τελετής στον οποίο αποδιδόταν προφητική σημασία.

Από πού και γιατί - φιλότιμο

Σε όλες τις γλώσσες του κόσμου υπάρχουν λέξεις που δεν μεταφράζονται, δεν αποδίδονται μονολεκτικά. Στην Ελληνική κλασσικό  και γνωστό σε όλους παράδειγμα είναι η λέξη "φιλότιμο" η ιδιαίτερη, αυξημένη ευαισθησία, ως στοιχείο του χαρακτήρα κάποιου σε σχέση με την προσωπική τιμή, την αξιοπρέπειά του και γενικότερα με την εικόνα που σχηματίζουν οι άλλοι (η κοινωνία, το περιβάλλον) γι΄ αυτόν. Η λέξη είναι ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου φιλότιμος, και είναι σχεδόν αδύνατο να μεταφραστεί επαρκώς, γιατί περιγράφει ένα σύνθετο πλέγμα αρετών, που μόνο περιφραστικά αποδίδεται . Το φιλότιμο είναι διαχρονικό δάνειο από το φιλότιμον της κοινής ελληνιστικής  και ετυμολογείται από το αρχαίο ρήμα φιλέω και το ουσιαστικό τιμή.

Αρχικά δεν είχε την θετική έννοια που απέκτησε με την πάροδο του χρόνου Στην Πολιτεία του Πλάτωνα χρησιμοποιείται ειρωνικά «για αυτόν που αγαπά τη  διάκριση, τον φιλόδοξο» ενώ ο Δημοσθένης τη χρησιμοποιεί για τον «άσωτο» ή «άπληστο» άνθρωπο. Με το ξεκίνημα όμως της χριστιανικής εποχής, η λέξη  αποκτά σταθερά θετική έννοια και η εμφάνισή της στις επιστολές τπυ Παύλου, προς Ρωμαίους, Κορινθίους και Θεσσαλονικείς, εδραίωσε τη σημασία που έχει στη σύγχρονη ελληνική. Στην προς Ρωμαίους  χρησιμοποιεί το ρήμα φιλοτιμέομαι ,για να κηρύξει τα καλά νέα του Ευαγγελίου σε ανθρώπους που δεν το έχουν ακούσει.Στην προς Κορινθίους 5:9 , το χρησιμοποιεί για να περιγράψει τον «κόπο» του με την έννοια του έργου και των προσπαθειών της ζωής του.Στο 1ο Θεσσαλονικείς 4:11 το χρησιμοποιεί για να περιγράψει το είδος της φιλοδοξίας που πρέπει να έχουν οι πιστοί για να κάνουν τη ζωή τους με φιλότιμο : - μια ζωή υπεράνω μομφής, την οποία η κοινότητά τους εκτιμά για την καλοσύνη τους.

Το Μάρτιο του 2010 ο τότε Πρόεδρος των Η.Π.Α. Μπάρακ Ομπάμα σε εκδήλωση για την ημέρα της Ελληνικής ανεξαρτησίας, τόνισε την ελληνική έννοια του Φιλότιμου λέγοντας τα εξής: "...κυριολεκτικά, ορίζει την «αγάπη της τιμής». Αλλά πρακτικά, το Φιλότιμο σημαίνει πολλά περισσότερα. Είναι η αίσθηση της αγάπης για την οικογένεια, την κοινότητα και τη χώρα. Είναι η αίσθηση της αρχοντιάς και της ηθικής που κατοχυρώνεται στην ελληνική μυθολογία. Και είναι η αίσθηση του σωστού και του λάθους και το καθήκον να κάνουμε αυτό που είναι σωστό. Ενώ η αγγλική γλώσσα δεν προσφέρει άμεση μετάφραση του Philotimo , οι Αμερικανοί πολίτες υποστηρίζουν αυτή τη βασική ιδέα κάθε φορά που προσφέρονται εθελοντικά στην τοπική τους κοινότητα, σκάβουν βαθιά στις τσέπες τους για να κάνουν δωρεές σε φιλανθρωπικούς σκοπούς ή γενικά κάνουν κάθε προσπάθεια για να βελτιώσουν τη ζωή του γείτονά τους.

Άτομο vs Άνθρωπος

 Στη χημεία και τη φυσική, το άτομο διαχρονικό δάνειο από την αρχαία ελληνική  (ετυμ. = άτμητο < α στερητ. + τέμνω) είναι το μικρότερο σωματίδιο ενός χημικού στοιχείου το οποίο  παραμένει αμετάβλητο κατά την εξέλιξη της χημικής αντίδρασης Η λέξη άτομο αρχικά, σύμφωνα με τους αρχαίους Έλληνες ατομικούς φιλοσόφους Δημόκριτο και Επίκουρο, εννοούσε το μικρότερο δυνατό άτμητο σωματίδιο. Στη νέα ελληνική η λέξη άτομο (σημασιολογικό δάνειο από τη γαλλική individuel), ορίζει τον μεμονωμένο άνθρωπο, τον άνθρωπο ως μονάδα. Η έννοια άνθρωπος και άτομο δεν είναι επ' ουδενί ταυτόσημες. Ο όρος άτομο  είναι αριθμός, ποσότητα, μετρήσιμο μέγεθος  και τίθεται απρόσωπα γιατί απλώς «μετράμε κεφάλια». Ακόμα λογίζεται ως μονάδα όταν κάνουμε κοινωνιολογικές αναφορές και ποσοτικές συγκρίσεις δηλαδή αντιπαραβάλλοντας το άτομο ως μονάδα με το σύνολο δηλαδή την κοινωνία για λόγους μεθοδολογικούς, ερευνητικούς, όπως γίνεται για παράδειγμα στις στατιστικές. «Στα 100 άτομα που ερωτήθηκαν, οι περισσότεροι από τους μισούς απάντησαν ότι …κοκ». 

 Αν το άτομο είναι ο άνθρωπος τότε με την ίδια λογική θα λέγαμε ότι κι ο ατομικισμός είναι ανθρωπισμός. Άνθρωπος  σημαίνει πρόσωπο, ηθική και πνευματική οντότητα. Ο άνθρωπος είναι όρος της ηθικής φιλοσοφίας ενώ το άτομο είναι όρος της κοινωνιολογίας. Οι αρχαίοι Έλληνες δε χρησιμοποιούσαν τον όρο άτομο αλλά τον όρο άνθρωπος για να δηλώσουν την αξία της φύσης του. «Ὡς χαρίεν ἔστ’ ἄνθρωπος, ἄν ἄνθρωπος ᾖ». Πόσο όμορφος είναι ο άνθρωπος, αν είναι άνθρωπος, σύμφωνα με τον Μένανδρο. Ο άνθρωπος πρέπει να αντιληφθεί την ύπαρξή του ως συνύπαρξη κι όχι σαν δήθεν αυθύπαρκτη μονάδα αποκομμένη από το περιβάλλον της, όπως δυστυχώς συμβαίνει με το άτομο. Με μια απλή φράση: ο άνθρωπος δεν υπάρχει απλώς, αλλά συνυπάρχει κυρίως. Ο άνθρωπος είναι συνάνθρωπος, αλλιώτικα καταντά απάνθρωπος. Ο ανθρώπινος άνθρωπος δεν είναι ατομικός αλλά κοινωνικός: δεν αποτελεί ύπαρξη αλλά συνύπαρξη, δεν είμαστε ανεξάρτητοι αλλά αλληλεξαρτώμενοι, και όπως εύστοχα επισήμανε ο Οδυσσέας Ελύτης, «Το καίριο στη ζωή αυτή κείται πέραν του ατόμου».

Από πού και γιατί - Αριθμολογία

 
Η Αριθμολογία από το αριθμός + λόγος είναι ενδογενές δάνειο από την γαλλική arithmologie, δημιούργημα του Γάλλου φυσικού και μαθηματικού  Αντρέ Αμπέρ - του θεμελιωτή της θεωρίας της ηλεκτροδυναμικής.  Στον όρο αριθμολογία ο Αμπέρ συμπεριέλαβε την έννοια της επιστήμης των αριθμών, την Αριθμητική και την Άλγεβρα.

 Σήμερα ως αριθμολογία ορίζεται οποιοδήποτε από τα πολλά παραδοσιακά συστήματα ή πίστεις στη μυστικιστική ή εσωτερική σχέση μεταξύ των αριθμών και των φυσικών αντικειμένων ή όντων και συνδέεται συχνά με το παραφυσικό, όπως η αστρολογία και παρόμοιες μαντικές τέχνες. Η αριθμολογία με συστήματα όπως η ισοψηφία ήταν δημοφιλής ανάμεσα στους πρώτους μαθηματικούς, όπως ο Πυθαγόρας, αλλά δεν θεωρούνται πλέον τμήμα των μαθηματικών και ορίζονται ως ψευδομαθηματικά από τους περισσότερους  σύγχρονους επιστήμονες.

Κατά τον Πυθαγόρα:

 Τα πάντα στη φύση είναι ομοιώματα των αριθμών. Τα στοιχεία των αριθμών είναι στοιχεία των όντων. Οι αριθμοί είναι η ουσία των πραγμάτων. Ολόκληρος ο ουρανός είναι Αρμονία και Αριθμός.

Τα όσα γνωρίζουμε για τον Πυθαγόρα και την θεωρία των αριθμών, τα οφείλουμε κυρίως στον Αριστοτέλη και στο έργο του Μετά τα Φυσικά.

Στη σχολή του ο Πυθαγόρας δίδαξε προφορικά και η διδασκαλία του κρατιόταν με όρκο, απόλυτα μυστική. Συγγράμματα δεν άφησε. Και αφ' ότου πέθανε, για έναν σχεδόν αιώνα, δεν γράφτηκε τίποτα για τη ζωή του και το έργο του. Από τότε μέχρι και σήμερα, μυστήριο και θρύλος περιβάλλει την προσωπικότητά του.

Ωστόσο κανείς δεν αμφισβητεί ότι ο Πυθαγόρας υπήρξε από τις οξυδερκέστερες και πλατύτερες διάνοιες της ελληνικής αρχαιότητας.

Στο σημείο αυτό είναι απαραίτητο να υπογραμμιστεί, πως η περί Αριθμών Θεωρία του Πυθαγόρα δεν έχει καμιά σχέση με τις διάφορες αφελείς προλήψεις και δεισιδαιμονίες που αναπτύχθηκαν στο πέρασμα των κατοπινών αιώνων στους διάφορους λαούς, από αμόρφωτους ανθρώπους που ταύτισαν ορισμένους αριθμούς με την έννοια του Καλού και άλλους του Κακού, ξεχωρίζοντας τους σε "γούρικους" και "γρουσούζικους". Δεν υπάρχουν "καλοί και "κακοί" αριθμοί. Δεν είναι δυνατόν να αναλύσουμε όλες τις μαθηματικές και φιλοσοφικές ιδιότητες της  περί Αριθμών Θεωρίας του Πυθαγόρα. Είναι σημαντικό όμως να τονιστεί ότι η Πυθαγόρειος Θεωρία αποτελεί ένα σπουδαίο φιλοσοφικό σύστημα, στοιχεία του οποίου χρησιμοποίησαν μερικά από τα μεγαλύτερα πνεύματα όπως ο Πορφύριος, ο Ιάμβλιχος, ο Φίλωνας, ο Άγιος Ιουστίνος, ο Χρυσόστομος και ο Πλάτωνας, σύμφωνα με τον οποίο οι ιδέες είναι αριθμοί.  

Από πού και γιατί - Ακηδία

 Για την αδιαφορία, την αμέλεια, την αμεριμνησία, την νωθρότητα, την τεμπελιά, την αφροντισιά, που συχνότατα συνοδεύουν την κατάθλιψη και κάνουν τον άνθρωπο αμελή και αδιάφορο, έχουμε διαχρονικά δανειστεί το λόγιο λήμμα ακηδία. Η ακηδία διαχρονικό δάνειο από την κοινή ελληνιστική με απώτατη ρίζα στην αρχαία ελληνική ομόηχη ακηδεία, με μόνη διαφορά στην ορθογραφία. (από το έψιλον γιώτα της κατάληξης δεία αφαιρέθηκε το έψιλον) Η λέξη συντίθεται ετυμολογικά από το στερητικό άλφα και το κῆδος (φροντίδα)από το ρήμα κήδομαι=φροντίζω

Στην Ψυχιατρική και την Ψυχολογία, η ακηδία ορίζει την (παθολογική) απουσία συναισθημάτων, την αβουλία και τις μειω
μένες επιδιώξεις, παρορμήσεις ή επιθυμίες, που ως συμπτώματα απαντούν σε διάφορες ψυχικές νόσους. Ειδικότερα, η ακηδία εκφράζει απλώς την έλλειψη διάθεσης και ευχάριστων συναισθημάτων μέχρι και την πλήρη αδιαφορία (απάθεια).

Σύμφωνα με την θεολογική θεώρηση η ακηδία προξενεί παραλυσία στο νου και την ψυχή, οκνηρία στην εκπλήρωση των εντολών του Θεού, και προπαντός μίσος για την προσευχή και την ψαλμωδία Απ’ αυτή την παράνομη μάνα γεννιούνται δύο ασεβέστατες θυγατέρες. Πρώτη είναι η μικροψυχία, όταν ο άνθρωπος βρίσκει δύσκολο τον πνευματικό αγώνα και ακατόρθωτες τις αρετές, οπότε πέφτει στην αμέλεια και δεύτερη είναι η απόγνωση, όταν, λόγω της αμέλειάς του, χάσει κάθε ελπίδα σωτηρίας. Χαρακτηρίζεται ως βαρύτατο αμάρτημα, ένα από τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα, μαζί με την υπερηφάνεια, τη φιλαργυρία, την πορνεία, την οργή, τη γαστριμαργία, τον φθόνο.

Ομόρριζες της ακηδίας ο κηδεμόνας, γιατί είναι αυτός που φροντίζει νοιάζεται και επιβλέπει, και η κηδεία  που επίσης προέρχεται από το ρήμα κήδομαι, καθώς η φροντίδα του νεκρού είναι η κηδεία του.  Στην Ιλιάδα στην ραψωδία Ω , στ. 554, ο Έκτορας κεῖται ἀκηδής, άφρόντιστος, αφού δεν είχε λάβει  τις απαραίτητες ταφικές τιμές, μετά τον θάνατό του.

 

Από πού και γιατί - Ο κύβος ερρίφθη!

 Η φράση «ο κύβος ερρίφθη» , χρησιμοποιείται σήμερα όταν θέλουμε να πούμε ότι μετά από δισταγμό πάρθηκε η κρίσημη απόφαση, και αποτελεί επιβίωμα της φράσης «ανερρίφθη ο κύβος».

 Πρόκειται για μετάφραση της λατινικής φράσης «alea jacta est», που σύμφωνα με τον ιστορικό Σουητώνιο, είπε ο Ιούλιος Καίσαρας το 49 π.Χ., όταν αποφάσισε να διαβεί τον ποταμό Ρουβίκωνα και να κατευθυνθεί προς τη Ρώμη χωρίς να διαλύσει τον στρατό του, όπως απαιτούσε η ρωμαϊκή νομοθεσία προκειμένου να προστατεύεται η ρωμαϊκή δημοκρατία από στρατιωτικά πραξικοπήματα ή εμφυλίους πολέμους.

 

Ο Γάιος Ιούλιος Καίσαρας, το 60 π.Χ μαζί με τον Κράσο και τον Πομπήιο έκανε την τριανδρία και ως ύπατος πολέμησε και νίκησε τους Γαλάτες με αποτέλεσμα η Γαλατία να προσαρτηθεί στα εδάφη της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

 Έχοντας συγκεντρώσει μεγάλη αίγλη και χωρίς να εμποδίζεται από τον Κράσο, μόνο ένα εμπόδιο υψωνόταν μεταξύ του Ιουλίου Καίσαρα και της απόλυτης εξουσίας... ο Πομπήιος, ο οποίος είχε ονομαστεί μόνος ύπατος από τη Γερουσία και ήθελε να αναγκάσει τον νικητή των Γαλατών να επιστρέψει στη Ρώμη ως απλός πολίτης. Ο Καίσαρας, όμως, είχε άλλες βλέψεις.       Επιθυμούσε να εγκαταλείψει, ο Πομπήιος, το αξίωμά του ή να του αφήσουν την επαρχία και τα στρατεύματά του μέχρι τη σύγκληση της λαϊκής συνέλευσης, όπου θα ζητούσε την υπατεία. Η Γερουσία αντέδρασε και με ψήφισμα αποφάσισε να εξασφαλίσει στους υπάτους απόλυτη εξουσία εναντίον του Καίσαρα.

 Μετά από αυτή την κίνηση της συγκλήτου, ο Καίσαρας, στις 10 Ιανουαρίου του 49 π.Χ πήρε τη μεγάλη απόφαση, που θα σήμαινε κίνηση κατά της Συγκλήτου, να περάσει δηλαδή τον ποταμό Ρουβίκωνα  που αποτελούσε το βόρειο σύνορο μεταξύ της Ιταλίας και Εντεύθεν των Άλπεων Γαλατίας. Τότε αναφώνησε την ιστορική φράση « Ανερρίφθη ο κύβος!». Αξίζει να αναφερθεί ότι η φράση λέχθηκε στα ελληνικά και προέρχεται από το έργο του Μενάνδρου «Αρρηφόρος ή Αυλητρίς». Επίσης από τη διάβαση του Ρουβίκωνα προέκυψε και παροιμιακή φράση διέβην τον Ρουβίκωνα που λέγεται για τις αμετάκλητες και ίσως παράτολμες αποφάσεις μας. 

Από πού και γιατί - Σίνης ο Πιτυοκάμπτης

 Ο Σίνης ο Πιτυοκάμπτης αναφέρεται στη μυθολογία ως  ληστής, νόθος γιος του Ποσειδώνα που  έστηνε τις παγίδες του στον Ισθμό, συλλάμβανε τους περαστικούς, με την τεράστια δύναμή του λύγιζε τις κορυφές δύο κοντινών πεύκων- και έδενε σ` αυτές τα πόδια του θύματός του. Μετά άφηνε τις κορυφές και το θύμα σχιζόταν στα δύο. Σύμφωνα με μία άλλη εκδοχή λύγιζε ένα πεύκο και διέτασσε τους οδοιπόρους να το κρατήσουν λυγισμένο. Αυτοί όμως, μη έχοντας την απαραίτητη δύναμη, παρασύρονταν από το δέντρο, εκτινάσσονταν μακριά και σκοτώνονταν. Τον Σίνη τον Πιτυοκάμπτη σκότωσε ο Θησέας με τον τρόπο που αυτός σκότωνε τα θύματά του. 

Μετά τον φόνο του γιου του Ποσειδώνα, ο Θησέας τον τίμησε καθιερώνοντας τα Ίσθμια ως ταφικούς αγώνες, ώστε να εξαγνιστεί από τον φόνο και να διαφυλάξει τον ίδιο και την πόλη του από την οργή του Θεού. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, ο Θησέας καθιέρωσε τους αγώνες προς τιμή του Σκίρωνα, που επίσης είχε σκοτώσει και ο οποίος ήταν συγγενής του.

 Το Πιτυοκάμπτης προέρχεται από το πίτυς που σημαίνει πεύκο και το κάμπτω δλδ λυγίζω. Το δε Σίνης προέρχεται από το ρήμα σίνομαι που σημαίνει βλάπτω. Πιθανολογείται πως από αυτήν την ρίζα οι Άγγλοι δημιούργησαν την "αμαρτία" τους, το "sin" , καθ' ότι το να την διαπράττεις είναι κάτι που σε βλάπτει.

 Στην Ελληνική η αμαρτία σύμφωνα με την ετυμολογία της προέρχεται από το στερητικό "α" και το"είμαρται", παθητ. πρκ. του "μείρομαι"  που σημαίνει λαμβάνω το μέρος που μου ανήκει, ό,τι είναι ορισμένο από τη μοίρα° βλ. ειμαρμένη] δηλώνει το πράττειν χωριστά... σύμφωνα μ αυτήν την προσέγγιση ο άνθρωπος  αμαρτάνει διαχωρίζοντας τον εαυτό του από το όλον και επιμερίζοντας το ως προς τον ίδιο, για να λάβει ένα μέρος που δεν του ανήκει

Σωσίας - Αμφιτρύων

 Όταν κάποιος μοιάζει καταπληκτικά με κάποιον άλλον λέμε ότι είναι ο σωσίας του. Η έκφραση αυτή προέρχεται από το θεατρικό έργο Αμφιτρύων του Πλαύτου. Σ’ αυτό το έργο του ρωμαίου συγγραφέα, ο γνωστός ερωτύλος Ζευς πόθησε την γυναίκα του  Αμφιτρύωνα Αλκμήνη. Στην προσπάθειά του λοιπόν να την προσεγγίσει μεταμφιέστηκε και της παρουσιάστηκε ως Αμφιτρύωνας. Μαζί του ήταν κι ο Ερμής που είχε πάρει τη μορφή του υπηρέτη του Αμφιτρύωνα ο οποίος λεγόταν Σωσίας. Ο πραγματικός Σωσίας όμως έτυχε να είναι παρόν κατά τη διάρκεια αυτής της προσέγγισης και όταν είδε τον πανομοιότυπό του μπροστά του τα έχασε κι άρχισε να αμφιβάλλει για το ποιος είναι ποιος. Έμμετρη κωμωδία με τον ίδιο τίτλο και το ίδιο θέμα έχει γράψει και ο Μολιέρος. Πηγή έμπνευσης τόσο του Πλαύτου όσο και του Μολιέρου ήταν η μυθολογία μας. Ο Δίας λοιπόν, έχοντας πάρει τη μορφή του Αμφιτρύωνα, παραπλάνησε την Αλκμήνη και κοιμήθηκε μαζί της τρεις ολόκληρες νύκτες, ή μάλλον διέταξε τον Ήλιο να μη βγει για δύο ημέρες, τριπλασιάζοντας έτσι τη διάρκεια μιας νύκτας, ώστε να απολαύσει τον έρωτά του καλύτερα. Επιστρέφοντας ο πραγματικός σύζυγος από εκστρατεία, δεν βρήκε την Αλκμήνη όσο «θερμή» την περίμενε ύστερα από μια πολύμηνη απουσία του. Ακούγοντας μάλιστα τις εξηγήσεις της υποψιάσθηκε εύλογα απιστία και αποφάσισε να την κάψει ζωντανή. Ο Δίας όμως έσβησε με μία καταρρακτώδη βροχή την πυρά και ο Αμφιτρύωνας πείσθηκε τελικώς για ό,τι πραγματικά είχε γίνει, ύστερα και από σχετικές διαβεβαιώσεις του μάντη Τειρεσία. Μετά από εννέα μήνες η Αλκμήνη γέννησε τον Ηρακλή και τον Ιφικλή.

Από τη φράση "Le véritable Amphitryon est l'Amphitryon où l'on dîne" («Ο πραγματικός
Αμφιτρύων είναι ο Αμφιτρύων όπου δειπνούμε»>) που υπάρχει στο έργο του Μολιέρου, η λέξη «αμφιτρύων» στη γαλλική γλώσσα έγινε συνώνυμη του καλού οικοδεσπότη, όρος που ως αντιδάνειο ήρθε και στη νέα ελληνική, όπου «αμφιτρύων» σημαίνει και τον γενναιόδωρο οικοδεσπότη που μας φιλοξενεί και μας προσφέρει πλουσιοπάροχο γεύμα με την προϋπόθεση βέβαια οι φιλοξενούμενοι να μην έχουν τις κακές συνήθειες του Δία.