staycation

 Το καλοκαίρι του 2024 ένας ακόμη  καινούργιος εισαγόμενος όρος καθιερώθηκε στο καθημερινό μας λεξιλόγιο. Με δεδομένο το ότι οι μισοί Έλληνες δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να κάνουν κανονικές, έστω ολιγοήμερες διακοπές, οι οικοδιακοπές, το staycation, επιχειρήθηκε από τα εγχώρια μέσα να  πλασαριστεί ως trendy επιλογή.   Στην ουσία δεν είναι τίποτε άλλο από το πώς να δικαιολογήσεις την αδυναμία σου να πας κανονικές διακοπές και να καμουφλάρεις το πρόβλημα ρίχνοντας  στάχτη  στα μάτια σου 

Το staycation  σύμφωνα με το Merriam – Webster,  πρωτοεντοπίζεται στο Οχάιο  των ΗΠΑ το μακρινό 1944, σε  μια ολοσέλιδη διαφήμιση μπύρας στην εφημερίδα Cincinnati Enquirer.  Το slogan "Take a Stay-cation instead of a Va-cation, this year", εμφανιζόταν δίπλα  σε άλλες προτάσεις για το καλοκαίρι.

Η καθιέρωση όμως και διεθνοποίηση του staycation θα πραγματοποιηθεί αρχικά από τα αμερικάνικα αγγλικά κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2008 - 2010 και ακόμη ευρύτερα θα διαδοθεί παγκοσμίως το 2020 κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορωνοιού, αν και στην Ελλάδα μας άργησε, γιατί τότε κατόπιν προτάσεως του πρωθυπουργού μας, προτιμήθηκε  το  κοκούνινγκ– cocooning. 

Το «staycation» είναι cool, η εξαήμερη εργασία πενθήμερο, η ακρίβεια «εισαγόμενη» και πάει... κλαίγοντας.

Εκμετάλλευση vs Αξιοποίηση

 Η εκμετάλλευση είναι διαχρονικό δάνειο (καθαρεύουσα ἐκμετάλλευσις) από την αρχαία ελληνική, με κυριολεκτική σημασία την εξόρυξη του μετάλλου από το έδαφος.  Μεταλλευτική είναι η ανθρώπινη δραστηριότητα της εξόρυξης μεταλλευμάτων, ορυκτών και πετρωμάτων. Σήμερα συνηθέστερα η εκμετάλλευση ορίζει τη χρήση πόρων, καταστάσεων, συναισθημάτων, ανθρώπων, για οικονομικό κέρδος ή άλλο όφελος, κατά θεμιτό ή και αθέμιτο τρόπο. Για παράδειγμα, μπορεί να αφορά την εκμετάλλευση φυσικών πόρων, την εκμετάλλευση εργαζομένων ή την εκμετάλλευση ιδεών.

Η αξιοποίηση, από το άξιος + ποιώ είναι η διαδικασία ή το αποτέλεσμα του αξιοποιώ. Στο πλαίσιο της ενέργειας, η αξιοποίηση αναφέρεται συνήθως στη σύλληψη και μετατροπή φυσικών πηγών όπως ο άνεμος, η ηλιακή ενέργεια ή το νερό σε χρησιμοποιήσιμη ενέργεια. Οι εταιρείες και τα άτομα συχνά επενδύουν στην αξιοποίηση πόρων για τη βελτίωση της αποδοτικότητας, τη μείωση του κόστους και την ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Αν και οι λέξεις Εκμετάλλευση και Αξιοποίηση, εμφανίζονται ως συνώνυμες υπάρχει ειδοποιός διαφορά που πολλές φορές αγνοείται

Άλλο η εκμετάλλευση του ανθρώπινου δυναμικού κι άλλο η αξιοποίηση. Με λίγα λόγια η αξιοποίηση έχει μόνο θετικό πρόσημο ενώ η εκμετάλλευση διφορούμενο. 

Για την El Dorado η εκμετάλλευση στις Σκουριές είναι ¨αξιοποίηση", για τη Χαλκιδική και το ευρύτερο περιβάλλον, μη αναστρέψιμη καταστροφή.

 

Σοβινισμός

  Οι πολυσυζητημένοι κι αμφιλεγόμενοι Ολυμπιακοί Αγώνες στο Παρίσι το 2024, έφεραν στο νου μου, παρατηρώντας τις αντιδράσεις του κοινού, αλλά και πολλές από τις επιλογές των διοργανωτών, τον όρο σοβινισμός. Σύμφωνα με το ΛΚΝ ως σοβινισμός ορίζεται ο άκρατος εθνικισμός, η υπερβολική μέχρι φανατισμού προσήλωση στην ιδέα της πατρίδας, που συνοδεύεται από μίσος και περιφρόνηση για τους άλλους λαούς και που συχνά εκδηλώνεται με επιθετικότητα εναντίον τους. Ο γαλλικός όρος  chauvinisme που διεθνοποιήθηκε προήλθε από τον Nicolas Chauvin/Νικολά Σωβέν, έναν στρατιώτη του Ναπολέοντα Α΄ Βοναπάρτη κατά τη διάρκεια της Πρώτης Γαλλικής Αυτοκρατορίας, εξαιτίας του φανατικού του ζήλου για τον αυτοκράτορά. Ο όρος εισήλθε σε δημόσια χρήση εξαιτίας μιας ιδιαίτερα επιτυχημένης σατιρικής απεικόνισης του Σωβεν στο Γαλλικό θεατρικό έργο La Cocarde Tricolore (Η Τρίχρωμη Κονκάρδα), που παρουσιάστηκε το 1831. Σ' αυτό ο ήρωας Σωβέν (Chauvin) είχε το ίδιο πάθος με το συνονόματο αξιωματικό. Η καταγωγή του και η πρώιμη χρήση του δείχνουν πως επινοήθηκε αποκλειστικά  για την περιγραφή του εθνικισμού και πατριωτισμού. Ο Σωβέν στρατολογήθηκε στην ηλικία των 18, και είχε τραυματιστεί 17 φορές, γεγονός που οδήγησε στην σοβαρή παραμόρφωσή του και στον ακρωτηριασμό του. Για την πίστη του και την αφοσίωσή του, ο Ναπολέοντας του απένειμε το Ξίφος της Τιμής και επίδομα 200 φράγκων. Ο παθιασμένος εθνικισμός και η αφοσίωση του στον Ναπολέοντα του απέφεραν μόνο περίγελω και γελοιοποίηση στην μετα-Ναπολεόντεια Γαλλία.

Σήμερα ο όρος σωβινισμός χρησιμοποιείται  και ως αναφορά στον ρατσισμό ή τον σεξισμό. Η φράση αντρικός σωβινισμός πρωτοεμφανίστηκε τη δεκαετία του `60 με την άνοδο του φεμινισμού και χρησιμοποιείται για την περιγραφή της πίστης στην αντρική ανωτερότητα. Κοινή είναι και η μειωτική φράση "Αντρικό σοβινιστικό γουρούνι" ως μειωτική για έναν άντρα που θεωρείται πως έχει σεξιστική συμπεριφορά έναντι των  γυναικών. . .

Επίσης, στη σύγχρονη χρήση του, ο όρος σοβινιστής χρησιμοποιείται συχνά μειωτικά  για να χαρακτηρίσει τον παράλογο και ανίκανο να δεχτεί την πραγματικότητα αν αυτή δεν είναι σύμφωνη με τις πεποιθήσεις του.

Ουδείς εκών κακός

 

Η φράση "ουδείς εκών κακός" (παράφραση του ρητού: «ἐπί γε τὰ κακὰ οὐδεὶς ἑκὼν ἔρχεται οὐδὲ ἐπὶ ἃ οἴεται κακὰ εἶναι, οὐδ” ἔστι τοῦτο, ὡς ἔοικεν, ἐν ἀνθρώπου φύσει, ἐπὶ ἃ οἴεται κακὰ εἶναι ἐθέλειν ἰέναι ἀντὶ τῶν ἀγαθῶν»),  που αποδίδεται στον Σωκράτη από τον Πλάτωνα στον Πρωταγόρα (358d) και του ρητού "οὐ γὰρ ἑκὼν ἁμαρτάνει" που αποδίδεται στον Σωκράτη από τον Πλάτωνα στην Πολιτεία (IX, 589c)) ερμηνεύεται απερίσκεπτα  ότι ο Σωκράτης λέει ότι αυτός που κάνει μία κακή πράξη δεν έχει την επίγνωση της πράξης του. 

Ο Αριστοτέλης σχολιάζει: «Λέει ο Σωκράτης: Έστω ότι ερωτάται ο οποιοσδήποτε άνθρωπος τι θα προτιμούσε από τα δύο, να είναι δίκαιος ή άδικος. Κανένας δε θα διάλεγε την αδικία. Το ίδιο συμβαίνει τόσο στην περίπτωση της ανδρείας και δειλίας όσο και σε όλες τις υπόλοιπες αρετές. Είναι, έτσι, φανερό ότι όσοι τυχόν είναι άνθρωποι κακοί, δεν είναι με τη θέλησή τους κακοί» (1187a 9.7 και 9.8). Αν όμως γίνει αποδεκτή μια τέτοια άποψη, τότε θα πρέπει να ισχύει και το αντίστροφο: «Άρα και όσοι είναι καλοί, δεν είναι με τη θέλησή τους καλοί» (1187a 9.8). Με άλλα λόγια, εφόσον η φύση καθιστά από θέση αρχής τον άνθρωπο καλό –και μόνο η άγνοια μπορεί να φέρει το αντίθετο– τότε το καλό και το κακό στερούνται επιλογής και ματαιώνονται, ως φυσική αναγκαιότητα που ακυρώνει τη βούληση.

 Ο Σωκράτης υποστήριζε ότι μόνο με τη γνώση του πραγματικά καλού και του πραγματικά κακού (άποψη που συνδέεται με την ιδέα της ύπαρξης μιας αντικειμενικής αλήθειας) μπορεί να αποφεύγει κανείς το κακό, αναγνωρίζοντας τη γνώση αυτή ως αρετή. Μόνο το καλό μπορούμε να επιθυμούμε, έστω κι αν πλανιόμαστε ως προς τον ορισμό του. Αιτία του κακού δεν είναι, επομένως, η κακία αλλά η άγνοια: αυτό που ο κακός επιθυμεί είναι διαφορετικό από αυτό που κάνει. Αν είχε αληθή γνώση του καλού, όποια κι αν είναι η διαφθορά της ψυχής του, θα μετάνιωνε για τις πράξεις του.-

Το μηδέν και το άπειρο -Ο κομισάριος και ο Γιόγκι

 

Το μηδέν ήταν η μεγάλη σπαζοκεφαλιά της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας γιατί παρέμενε στο ελεατικό ερώτημα: είναι δυνατόν το μη ον, δηλαδή το μηδέν να υπάρχει; Κι όμως «πολλά τα δεινά ουδέν ανθρώπου δεινότερο έστι…». Ίσως ο άνθρωπος και τη ψυχή του να μπορεί να μηδενίζει, μηδενίζοντας τη ψυχή των άλλων. Τα Άουσβιτς των Γερμανών και τα Γκουλάγκ των Σοβιετικών, δεν τα πρόφτασε ο Σοφοκλής.

Το άπειρο είναι το χωρίς πέρας, αυτό που δεν τελειώνει, αυτό που πάει παραπέρα κι από το τέλος: δηλαδή ο νους, η σκέψη, η ονειροπόληση, ο στοχασμός, αυτό που αποκαλούμε ψυχή, εσωτερικό μας κόσμο…

Το «Μηδέν και το Άπειρο» του Άρθουρ Κέσλερ (Arthur Koestler, άλλοι τον μεταφράζουν Καίστλερ) ήταν ο τίτλος του πορνογραφικού αναγνώσματος κάθε στρατευμένου φοιτητή, το κόκκινο πανί για κάθε κόκκινο κόμμα, τα κόκκινα αναμμένα λαμπάκια έξω από τα γραφεία. Κάθε ανάγνωση από φίλο ή μέλος και μια ματωμένη καρδιά.

Για τους βιαστικούς αναγνώστες, ο Κέσλερ δημοσίευσε και ένα σύντομο εκλαϊκευμένο δοκίμιο με τις γνωστές θέσεις του για τις κόκκινες εξουσίες, κυβερνητικές ή απλώς κομματικές. Τίτλος, «Ο κομισάριος και ο Γιόγκι», εκδόσεις, τότε ΓΑΛΑΞΙΑΣ (μετά νομίζω Κάκτος), ένα πράσινο βιβλιαράκι που περιείχε όλες τις ορατές συχνότητες του χρωματικού φάσματος. Ίσως και λίγες αόρατες, οι οποίες ήταν και αυτές που μας ταξίδευαν πιο μακριά. Αρκούσε να μπορεί να συντονιστεί κανείς.

O Άρθουρ αναφέρει στο δοκίμιο:

«Στο πλαίσιο της κοινωνικής εξίσωσης το άτομο παρουσιάζεται ταυτόχρονα ως μηδέν και ως άπειρο». Και παρακάτω παρομοιάζει την ανθρώπινη συμπεριφορά ως εκκρεμές που αιωρείται στο φάσμα του ουράνιου τόξου.  Ο κομισάριος που πιστεύει πως όλα τα προβλήματα, συμπεριλαμβανομένου και του οιδιπόδειου, λύνονται με την επανάσταση, βρίσκεται στο υπέρυθρο, το θερμότερο δηλαδή και με την πιο χαμηλή συχνότητα. Ο Γιόγκι, στο άλλο άκρο του φάσματος, το υψίσυχνο και ψυχρό υπεριώδες, πιστεύει  πως όλα τα προβλήματα, συμπεριλαμβανομένου και του αποχετευτικού, λύνονται με το διαλογισμό.

Που πάει να πει, ότι ο καθένας μέσα μας  μπορεί να έχει όχι μόνο έναν ρόλο, όχι μόνο τους δύο ακραίους ρόλους, του μηδενός και του απείρου, του κομισάριου και του γιόγκι αλλά προφανώς – και κυρίως – και όλους τους ενδιάμεσους. Αν αφήσουμε κατά μέρος ιστορικούς ντετερμινισμούς, ο καθένας μας είναι ελεύθερος στη ζωή να παίξει τον Άμλετ ή την Λαίδη Μάκβεθ, είναι ελεύθερος να συντονίζεται στη συχνότητα που επιθυμεί και ακόμη παραπάνω είναι ελεύθερος να απεμπολεί την ελευθερία του. Ποτέ, όμως, δεν μπορεί να απεμπολήσει την ευθύνη της επιλογής του.

Κομισάριος είναι εκείνος που έχει πάρει εντολή από κάποιον ανώτερο να ασκήσει για παροδικό χρονικό διάστημα τα καθήκοντα ανώτερου, ώστε να εκτελεστεί μιαν αποστολή. Είναι ο εκτελεστικός απεσταλμένος με άνωθεν εντολή.

Στη Γαλλική επανάσταση του 1789, οι υπουργοί της επαναστατικής κυβέρνησης ονομάζονταν κομισάριοι, αφού η αποστολή τους ήταν η εκτέλεση της λαϊκής εντολής, για όσο χρόνο έκρινε η Εθνοσυνέλευση.

Πολιτικός κομισάριος είναι θέση που δημιούργησε ο Λεωνίδας Τρότσκι το 1918, στο πλαίσιο του κόκκινου Στρατού, ώστε η στρατιωτική ιεραρχία να ελέγχεται από την πολιτική εξουσία. Οι κομισάριοι είχαν δικαίωμα επιβολής πειθαρχικών ποινών, μέχρι καθαίρεσης και διορισμού κατ’ ευαρέσκεια. Οι στρατιωτικές, και όχι μόνο, εκκαθαρίσεις του Στάλιν στηρίχτηκαν στους πολιτικούς κομισάριους, απεσταλμένους εντολοδόχους της εξουσίας.

Ο ρόλος τους ήταν η υπακοή στις κομματικές εντολές χωρίς «διαλογική συζήτηση» και μικροαστικές διανοουμενίστικες αντιρρήσεις. Το ατσάλινο χέρι του κόμματος πρέπει να μην τρέμει, να μη διστάζει, ο ιδιοκτήτης του να μην αμφιβάλει, να μην αναρωτιέται, να μην απορεί, να μη σκέπτεται. Η σκέψη και η δράση αλληλο-αποκλείονται.

Δράση κι απορία

Η σκέψη είναι απορία, σύμφωνα με τους αρχαίους. Ο Σωκράτης ήπιε το κώνειο χωρίς να έχει μάθει τίποτα ο φουκαράς παρ όλο που ρώταγε τον κάθε επαΐοντα. Πέθανε με τη σκέψη ότι δεν ήξερε τίποτα, έφυγε με όλες τις απορίες του άλυτες.

Η αμφιβολία σκοτώνει τον κομισάριο και όχι το κώνειο. Ο κομισάριος είναι όργανο. Εκτελεί, είναι δράση, πράττει γιατί είναι σίγουρος. Σίγουρος για το δίκαιο του Σκοπού. Για την εκπλήρωση του οποίου δεν απασχολείται ο ίδιος. Ο ίδιος, απλώς, εκτελεί εντολές, αυτός είναι ο σκοπός της ζωής του. Να λειτουργεί σωστά ο μηχανισμός (κομματικός, θρησκευτικός, κ.λπ.) να είναι περήφανος που έβαλε το μικρό του λιθαράκι στην εκπλήρωση της ιστορικής νομοτέλειας, χωρίς προσωπικές απορίες.

Ο γιόγκι είναι ο  μοναχός που επιδίδεται στο διαλογισμό. Απέχει όχι μόνο από τα κοινά, αλλά όσο μπορεί και από τις προσωπικές του ανάγκες και επιθυμίες. Βρίσκεται στο υπεριώδες ενώ ο κομισάριος στο υπέρυθρο κομμάτι του φάσματος. Η υπερδραστηριότητα του κομισάριου για την πραγματοποίηση αντιμέτωπη με την αταραξία του γιόγκι.

 

Ο γιόγκι προσηλώνει το βλέμμα και την προσοχή του στις ανεπαίσθητες κινήσεις του σώματος του, απορρίπτοντας προοδευτικά τις ανάγκες που τον συνδέουν ατομικά με τον εξωτερικά κόσμο. Στοχεύει στη σύνδεσή του με το Όλον, το Σύμπαν για να ξεφύγει από τα βάσανα της προσωπικής ζωής.

Κάπου εδώ συναντιέται με την ασκητική του κομισάριου, ερχόμενος από άλλο μονοπάτι. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι τα άκρα συναντώνται, ότι υπάρχει γέφυρα που τα συνδέει. Το ζήτημα δεν είναι απλό. Σημασία έχει και η διαδρομή, όχι μόνο ο τερματισμός.

Ο Κέσλερ προτείνει τη μέση οδό. Ένα μείγμα συμπεριφοράς. Στιγμές απόσυρσης και διαλογισμού και στιγμές δράσης.  Η ζωή κλίνεται στον ενεστώτα.

*Ο Άρθουρ Κέσλελ (1905 – 1983) γεννήθηκε και έζησε μέχρι το 1940 στη Βουδαπέστη, Βιέννη -στο Πανεπιστήμιο της οποίας φοίτησε- Παλαιστίνη, Παρίσι και Βερολίνο. Ασχολήθηκε μετά με τη δημοσιογραφία και πήγε στην Ισπανία ως ανταποκριτής της News Chronicle,,όπου και φυλακίστηκε από τις δυνάμεις του Φράνκο. Μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Γερμανίας από το 1931, αποποιήθηκε την ιδιότητα αυτή στα τέλη του 1938, μετά τις εμπειρίες που είχε και ειδικά μετά τις Δίκες της Μόσχας. Το 1940, ύστερα από πολλές περιπέτειες εγκαταστάθηκε στην Αγγλία και το 1941 εκδόθηκε το γνωστότερο βιβλίο του Darkness at Noon (ελληνικός τίτλος Το Μηδέν και το Άπειρο), Τον Μάρτιο του 1983 ο Κέσλερ -που υπέφερε από λευχαιμία και τη νόσο του Πάρκινσον και ήταν κηρυγμένος οπαδός της ευθανασίας- και η γυναίκα του Σύνθια αυτοκτόνησαν.

Αψίκορος

  "Αψίκορο" αποκαλούμε λογίως τον ευέξαπτο, τον οξύθυμο, αυτόν που "ανάβει και φορτώνει ασκαρδαμυκτί*.  Η λέξη "αψίκορος" ετυμολογείται από το άπτω και δεύτερο συνθετικό το κόρος. Η λέξη στην αρχαιότητα αναφερόταν  σ' αυτόν που χορταίνει γρήγορα,
αλλά και σ' αυτόν που αλλάζει γρήγορα ορέξεις και επιθυμίες.

Το ρήμα άπτω (=δένω, ανάβω, συνδέω, προσαρμόζω) είναι αβέβαιης ετυμολογίας με πιθανότερη προέλευση από την πρωτοινδοευρωπαϊκή ρίζα ap=αγγίζω. Το συναντάμε ως δεύτερο συνθετικό στα ρήματα: εξάπτω-εξάπτομαι, προσάπτω, συνάπτω, περιάπτω. Απτός είναι ο χειροπιαστός, αυτός που γίνεται αντιληπτός με τις αισθήσεις, κυριολεκτικά με την ομόρριζη αφή.

 

Το λήμμα κόρος συνδέεται με τον κορεσμό.  Ο κορεσμός δηλώνει την κατάσταση φυσικού ή χημικού συστήματος κατά την οποία ένα ορισμένο μέγεθος έχει αποκτήσει τη μέγιστη δυνατή τιμή.  Χρησιμοποιείται μεταφορικά για να περιγράψει την αίσθηση που ακολουθεί την πλήρη ικανοποίηση των ενστίκτων. Επίσης, μπορεί να σημαίνει βαρεμάρα ή την κούραση που προκύπτει από υπερβολική ποσότητα κάποιας δραστηριότητας. Σε υπερβολική ποσότητα, λέμε "κατά κόρον" (ad nauseam). Έτσι, αν έφαγες ή ήπιες κάτι κατά κόρον, σημαίνει πως το έκανες σε υπερβολικό βαθμό. 

  *ασκαρδαμυκτί= πολύ γρήγορα. Κυριολεκτικά= χωρίς να ανοιγολείσουν τα βλέφαρα

Ραστώνη

Για την έλλειψη δραστηριότητας, την τεμπελιά, τη ραθυμία, τη χαλάρωση, χρησιμοποιούμε συχνά τις τελευταίες δεκαετίες τη λέξη ραστώνη. Η «θερινή ραστώνη» ή η «καλοκαιρινή ραστώνη» είναι ένα από τα δημοσιογραφικά κλισέ που εύκολα επιλέγει όποιος θέλει να περιγράψει την πλήρη αδράνεια, τη χαλαρότητα που επικρατεί το καλοκαίρι και ειδικότερα τον Αύγουστο. 

Η λέξη είναι αρχαία και ετυμολογείται από τον υπερθετικό του επιθέτου  ῥᾴδιος, ῥᾳδία, ῥᾴδιον & ὁ, ἡ ῥᾴδιος, τό ῥᾴδιον (= εύκολος, πρόθυμος, απερίσκεπτος)

Συγκριτικός: ὁ, ἡ ῥᾴων, τὸ ῥᾷον

Υπερθετικός: ὁ ῥᾷστος, ἡ ῥᾴστη, τό ῥᾷστον.

 Στην αρχαιότητα, αρχικά, είχε κυρίως θετικές σημασίες. Σήμαινε την ευκολία, την απαλλαγή από κάτι δυσάρεστο, την απαλλαγή από τον πόνο. Για παράδειγμα στο πλατωνικό συμπόσιο, η ραστώνη της πόσεως, είναι η ανακούφιση από τις συνέπειες της οινοποσίας. Η λέξη πήρε επίσης και την έννοια του ελεύθερου χρόνου, αλλά σταδιακά εμφανίστηκαν και αρνητικές σημασίες, όπως της νωχέλειας και της νωθρότητας. Ο Δημοσθένης θεωρούσε ότι «η καθ’ ημέραν ραστώνη και ραθυμία» των συμπολιτών του ήταν απαράδεκτη μπροστά στη μακεδονική απειλή.

Οι αρνητικές σημασίες τελικά επικράτησαν τουλάχιστον στα περισσότερα σύγχρονα λεξικά.

  Για το πώς έγινε κλισέ πιθανότατα ευθύνεται ένα κείμενο που εμφανίστηκε στις Πανελλήνιες εξετάσεις του 2003 και έκανε αναφερόταν “στη ραστώνη της συνεχούς εναλλαγής καναλιών, (του ζάπινγκ)”. Η λέξη θεωρήθηκε άγνωστη και η επιτροπή των εξετάσεων χρειάστηκε, να δώσει διευκρίνηση για τη σημασία της Τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων, τότε, έγραφαν για “Σφαγή των υποψηφίων”, καθώς αρκετοί μαθητές δεν είχαν καταλάβει τι σήμαινε η συγκεκριμένη λέξη.

Το ότι παραμένει και η θετική σημασία της λέξης μέχρι και σήμερα αποδεικνύεται από το ότι πολλά ξενοδοχεία και ταβέρνες την έχουν επιλέξει ως όνομα για να τονίσουν τις ειδυλλιακές διακοπές και τα υπέροχα γεύματα που προσφέρουν.

'Αλλωστε εκτός από τον ορισμό: "Κατάσταση κατά την οποία επικρατεί πλήρης αδράνεια, έλλειψη ζωτικότητας, ή ενεργητικότητας", το Μεγάλο Ηλεκτρονικό Λεξικό Νεοελληνικής Γλώσσας, ορίζει την "ραστώνη" και ως τον βίο, τη "ζωή που είναι τρυφηλή"  (με ανέσεiς). Τώρα το κατά πόσον είναι "ηδύ το μη πράττειν" των Αρχαίων Ελλήνων ή το Dolce far niente των Ιταλών  (η γλυκύτητα του να μην κάνεις τίποτα, γλυκιά αδράνεια) εξαρτάται από το αν το έχεις επιλέξει εσύ ή στο έχουν επιβάλει.

Αυθεντικός Αφέντης

 Σύμφωνα με το λεξικό Merriam-Webster, η αγγλική λέξη της χρονιάς 2023 ήταν  το «authentic», Το «authentic» (αυθεντικός -ή -ό) ήταν η λέξη που αναζητήθηκε περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη στις ΗΠΑ στην ψηφιακή έκδοση του λεξικού αγγλικών..

Η δημοφιλία της λέξης αυξήθηκε επειδή «η διαχωριστική γραμμή μεταξύ αληθινού  και ψεύτικου γίνεται όλο και πιο θολή», επισήμανε η συντακτική ομάδα, γεγονός που επιβεβαιώνεται  από το επόμενο λήμμα με τις περισσότερες διαδικτυακές αναζητήσεις, τη λέξη «deepfake», που χρησιμοποιείται για την τεχνολογία που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη που επιτρέπει την πειστική παραποίηση ηχητικών περιγραφών και τη δημιουργία ψευδών βίντεο τα οποία αναπαράγονται στα διάφορα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

αὐθεντικός-ή, -ό (αὐθεντικός, -ή, -όν) αυθέντης
1. έγκυρος, γνήσιος
2. αυτός που ανήκει ή αναφέρεται στον αυθέντη, τον άρχοντα
Αυτος+ίημι/αυτο-έντης/αυτέντης. Το ρήμα ίημι έχει μετοχή αορίστου είς-έντος με δασεία κι έτσι προκύπτει το αυθέντης. 

Στον Οιδίποδα Τύραννο (107)  όμως του Σοφοκλέους διαβάζουμε και τη λέξη αυτοέντης, που παραπέμπει στην πρωταρχική μορφή της λέξης ‘αυθέντης’. Και στις δυο περιπτώσεις, η σημασία της λέξης  δηλώνει αυτόν που φονεύει με τα ίδια του τα χέρια, τον φονιά και τον αυτόχειρα

Κι ενώ αρχικά η λέξη ‘αυθέντης’ δήλωνε τον οποιοδήποτε φονιά, σταδιακά απέκτησε τη σημασία του γαιοκτήμονα, του αφεντικού, του Κυρίου, του δουλοκτήτη Κυρίου: του δουλοκτήτη γαιοκτήμονα που ήταν και φονιάς, καθώς δεν είχε τον παραμικρό ενδοιασμό να σκοτώσει κάποιον δούλο του με τα ίδια του τα χέρια, χωρίς βέβαια να υποστεί καμία απολύτως κύρωση.

Στο επόμενο στάδιο η λέξη αυθέντης, εκτός από τη σημασία ‘πλούσιος, κτηματίας, απόλυτος Κύριος, άρχων, απεριόριστος δυνάστης, ιδιοκτήτης απέκτησε κι αυτήν του πρωτουργού  μιας πράξης, του διοικητή μιας  επαρχίας, του ανώτερου άρχοντα.

. Η αυθεντία αρχικά δήλωνε την ισχύ την οποία αποκτά κάποιος που είναι αυθέντης, Κύριος, αλλά και την ιδιότητα και το αξίωμα του Κυρίου. Και καθώς ο Κύριος είναι ο κάτοχος της γνώσης, η λέξη αυθεντία δηλώνει πλέον τον βαθύ γνώστη μιας τέχνης ή μιας επιστήμης. Ο δε συνδυασμός Κύριος και γνώση παράγει και τη σημασία του απόλυτου κύρους μιας γνώσης ή πληροφορίας, δηλαδή παράγει τη σημασία της γνησιότητας/εγκυρότητας, της αυθεντικότητας.

Έτσι οι φονιάδες γίνανε αφέντες κι οι Αμερικάνοι κυρίαρχοι του κόσμου.

>Αξίζει τέλος να προβληματιστούμε στο κατά πόσο είχε δίκιο ο Γερμανός διανοητής Χέρμπερτ Μαρκούζε που πίστευε πως:"Η δυνατότητα να εκλέγεις ελεύθερα αφέντες δεν εξαλείφει ούτε τους αφέντες ούτε τους δούλους Η δυνατότητα να διαλέγεις ελεύθερα ανάμεσα σε μια μεγάλη ποικιλία εμπορευμάτων και υπηρεσιών, δε σημαίνει ότι είσαι ελεύθερος, όταν για να γίνεται αυτό θα πρέπει να ζεις σαν δούλος".-

Αρχή άνδρα δείκνυσι

   Εξουσία η δυνατότητα, με βάση την ισχύ, τον νόμο, που έχει κάποιος να επιβάλλει τη θέλησή του σε άλλους

  Η λέξη είναι διαχρονικό δάνειο από την αρχαία ελληνική ἐξουσία < ἐξοῦσ (α) + -ία, θηλυκό της μετοχής ἐξών του απρόσωπου ρήματος ἔξεστι <  ἔξ- + ἐστί, γ' πρόσωπο ενικού του εἰμί. Έξεστι = επιτρέπεται, είναι δυνατόν.

  ''Αν θες να δοκιμάσεις το χαρακτήρα ενός ανθρώπου, δώσε του εξουσία'', είπε  ο Αβραάμ Λίνκολν, που κατάφερε από το αξίωμα του Προέδρου να διατηρήσει την Ένωση και να υπερασπιστεί τις Ηνωμένες Πολιτείες, στον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο (1861–1865), νικώντας την εξεγερμένη Συνομοσπονδία και μέσω της Διακήρυξης Χειραφέτησης του 1863 να πολεμήσει τη δουλεία στις ΗΠΑ.

Πολλούς αιώνες πριν βέβαια, είχε διαπιστωθεί και διατυπωθεί το ότι η εξουσία δείχνει τον χαρακτήρα: "Αρχή άνδρα δείκνυσι" υποστήριζε ο Βίας ο Πριηνεύς. "Αδύνατο να μάθεις τα φρονήματα, τη σκέψη, την ψυχή του κάθε ανθρώπου προτού πάρει στα χέρια του εξουσία", διαβάζουμε στην Αντιγόνη του Σοφοκλή. Στην πλατωνική «Πολιτεία» ο Θρασύμαχος διατείνεται κατηγορηματικά ότι «…το δίκαιο είναι ταυτόσημο με το συμφέρον του ισχυρού…». Στο "Συμπόσιο ο Αγάθων, συνιστά στον Άρχοντα να θυμάται τρία πράγματα, ότι διοικεί ανθρώπους, ότι πρέπει να διοικεί σύμφωνα με τους νόμους και ότι δεν θα διοικεί… για πάντα!.  «Τον άρχοντα τριών δει μεμνήσθαι: Πρώτον ότι ανθρώπων άρχει. Δεύτερον ότι κατά νόμους άρχει.
Τρίτον ότι ουκ αεί άρχει».

Η εξουσία είναι το υπέρτατο αφροδισιακό πίστευε ο Κίσινγκερ. Την κάννη του όπλου θεωρούσε ως πηγή της εξουσίας ο. Μάο Τσε Τούνγκ. 

Το ψάρι βρομάει από το κεφάλι, λέει ο λαός. Το κεφάλι είναι ο άρχων, ο επικεφαλής, ο εξουσιαστής,

Τέλος, τον πόλεμο ως ανθρωποθυσία στο βωμό της εξουσίας, θεωρούσε ο Αλεξέι Κρουγκλόφ, επιμελητής της συλλογής Ελληνικών Αρχαιοτήτων στο Μουσείο Ερμιτάζ. 

ΑΝΕΝΔΟΙΑΣΤΑ

Ανενδοίαστα πράττει, όποιος δεν αμφιβάλλει, δεν διστάζει δεν αμφιταλαντεύεται και δρα ανεπιφύλακτα.

 Οι ανενδοίαστοι δεν έχουν επιφυλάξεις.   Η ανενδοίαστη ιδιοτέλεια, ο αδίστακτος καιροσκοπισμός, η ιδεολογική ασυνέπεια είναι ηθικά ομοειδείς περιπτώσεις. Το επίθετο ανενδοίαστος -η -ο, διαχρονικό δάνειο από την ελληνιστική κοινή, μορφολογικά αναλύεται σε αν- στερητικό + ενδοιασ- (όπως στην αρχαία ελληνική ἐνδοιαστός < ἐνδοιάζω) +  ἐν δοιῇ=σε αμφιβολία.

 Η αμφιβολία είναι η αρχή της σοφίας, κατά τον Αριστοτέλη. Εκείνος που πιστεύει είναι ευτυχισμένος, εκείνος που αμφιβάλλει είναι σοφός, σύμφωνα με Ουγγρική παροιμία. Βέβαια οι πολιτικοί συνήθως έχουν αντίθετη άποψη: " Ο μόνος περιορισμός για να πραγματώσουμε το μέλλον μας είναι οι αμφιβολίες του σήμερα. Ας βαδίσουμε μπροστά με πίστη δυνατή και ζωντανή", υποστήριζε ο Φρανγκλίνος Ρούσβελτ. Η εξουσιαστές έχουν κάθε λόγο να φοβούνται το σκεπτικιστή, επειδή σπάνια μπορούν να επιβιώσουν όταν αντιμετωπίσουν την αμφιβολία.

"Γηράσκω αεί αναθεωρών", έγραψε ο Μανόλης Αναγνωστάκης. "Η αμφιβολία δεν είναι μια ευχάριστη κατάσταση, αλλά η βεβαιότητα είναι μία παράλογη κατάσταση", κατά τον Βολτέρο. Το να διαλέξεις όμως την αμφιβολία σαν φιλοσοφία ζωής. είναι σαν να διαλέγεις την ακινησία σαν μοναδικό μέσο μεταφοράς. Τρία πράγματα είναι καλά σε μικρές ποσότητες και βλαπτικά σε μεγάλες η ζάχαρη, το αλάτι και η αμφιβολία. Σοφία ίσως είναι ο τόπος που συναντιόνται η αμφιβολία και η σιγουριά.. Αλλά έχω τους ενδοιασμούς μου.

 

ΒΙΒΛΟΣ - ΒΙΒΛΙΟ

  Το βυβλίον ή βιβλίον είναι υποκοριστικό του ουσιαστικού βύβλος ή βίβλος, το οποίο στην αρχαιότητα αναφερόταν στο φυτό πάπυρος, στον φλοιό του ίδιου φυτού  εκ του οποίου παραγόταν η γραφική ύλη και συνεκδοχικά στον ίδιο, τον περιτυλιγμένο με επεξεργασμένα φύλλα παπύρου, κύλινδρο. 

Σύμφωνα με τους περισσότερους μελετητές, λέξη προέρχεται από το όνομα της φοινικικής πόλης Βύβλος, η οποία κατά την αρχαιότητα ήταν μεγάλο  ναυτιλιακό και εμπορικό κέντρο, κυρίως λόγω της εξαγωγής παπύρου. Σήμερα θεωρείται η παλαιότερη συνεχώς κατοικούμενη πόλη του κόσμου και έχει ανακηρυχθεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Στην αρχαία Ελλάδα λέξη εμφανίζεται συχνότερα από το δεύτερο μισό του 5ου αιώνα π.Χ. και σταδιακά καθιερώνεται , όπως μαρτυρείται από τα κείμενα του Αριστοφάνη, του Πρόκλου, του Πλάτωνα, του Ξενοφώντα, του Αριστοτέλη και άλλων αρχαίων συγγραφέων

 Με τον όρο Βίβλος περιγράφεται η Εβραϊκή Βίβλος του ιουδαϊσμού αλλά και ο συνδυασμός αυτής, δηλαδή της Παλαιάς Διαθήκης, που αναφέρεται στη προ Χριστού εποχή και της Καινής Διαθήκης, που αναφέρεται στην παρουσία του Χριστού, τη διδασκαλία του και στις Επιστολές και Πράξεις των Αποστόλων, του χριστιανισμού.

.  Σχεδόν όλες οι θρησκείες και τα ιερά τους βιβλία, υποστηρίζουν την κυριαρχία των γυναικών από τους άνδρες και την προωθούν ως κάτι πραγματικά επωφελές για εκείνες.

Από αρκετούς σύγχρονους μελετητές των  γραφών, η Παλαιά Διαθήκη θεωρείται ότι προάγει την πατριαρχία σε μεγαλύτερο βαθμό από τις άλλες γραφές.

Το Odin Text  ένα λογισμικό που δημιουργήθηκε προκειμένου να αναλύσει και να συγκρίνει την Παλαιά και τη Καινή Διαθήκη, καθώς και μια αγγλική έκδοση του Κορανίου από το 1957 στην μετάφραση του Ινδού λόγιου Μαουλάνα Μουχάμαντ Αλί, κατέδειξε πως εκ των τριών Γραφών, το περιεχόμενο της Παλαιάς Διαθήκης  είναι το πιο βίαιο. Οι δολοφονίες και η καταστροφή αναφέρονται λίγο περισσότερο στην Καινή Διαθήκη (2,8%) σε σχέση με το Κοράνι (2,1%). Η Παλαιά Διαθήκη όμως προηγείται εμφανώς –σχεδόν με διπλάσια ποσοστά σε σχέση με το Κοράνι― όσον αφορά τις αναφορές σε καταστροφές και δολοφονίες με ποσοστό 5,3%.

Στα οκτώ συναισθήματα, η Βίβλος συγκέντρωσε υψηλότερο σκορ στον «Θυμό» και χαμηλότερο σκορ στην «Χαρά» -σε σχέση πάντα με το Κοράνι (λεπτομέρεια: Η Παλαιά Διαθήκη αποδείχτηκε αρκετά πιο βίαιη από την Καινή Διαθήκη).

Ένα ενδιαφέρον επίσης πείραμα, έγινε στην Ολλανδία -το 2015- από την εκπομπή Dit is Normaal.  Δύο νεαροί παρουσιαστές, μετά την  επίθεση στο Bataclan.  στις 13 Νοεμβρίου στο Παρίσι και την αναζωπύρωση της ισλαμοφοβίας, με τα δημοσιεύματα  για τη «θρησκεία της βίας»,  που ταπεινώνει τις γυναίκες,  αποφάσισαν να το κάνουν θέμα. Πήραν μια Βίβλο και υπογράμμισαν κομμάτια της τα οποία αναφέρονται, στη θέση της γυναίκας που είναι να υπακούει τον άνδρα, στο ότι η γυναίκα απαγορεύεται να διδάσκει, στο ότι η αγάπη μεταξύ δύο ανδρών είναι σατανική και οι άνδρες πρέπει να πεθάνουν, ότι αν πιάσεις έναν να κλέβει πρέπει να του κόψεις το χέρι κ.λπ.  Οι δημοσιογράφοι σκέπασαν το εξώφυλλο της Βίβλου – έβαλαν του Κορανίου. Βγήκαν στον δρόμο και ρώτησαν ολλανδούς πολίτες, όλων των ηλικιών, τη γνώμη τους για αυτά τα αποσπάσματα. Όλοι ανεξαιρέτως, τα βρήκαν σκοταδιστικά και βάρβαρα και πως δεν συνάδουν με τον δυτικό πολιτισμό.