Δευτέρα 19 Μαΐου 2025

 Σε αντίθεση με την κοινή πεποίθηση ακόμη και μεταξύ των μορφωμένων, ο Χάξλεϋ και ο Όργουελ δεν προφήτευσαν το ίδιο πράγμα. Ο Όργουελ προειδοποιεί ότι θα μας νικήσει μια εξωτερικά επιβαλλόμενη καταπίεση. Αλλά στο όραμα του Huxley, κανένας Μεγάλος Αδελφός δεν απαιτείται να στερήσει από τους ανθρώπους την αυτονομία, την ωριμότητα και την ιστορία τους. Όπως το είδε ο ίδιος, οι άνθρωποι θα αγαπήσουν την καταπίεσή τους, θα λατρέψουν τις τεχνολογίες που αναιρούν τις ικανότητές τους να σκέφτονται.



Αυτό που φοβόταν ο Όργουελ ήταν εκείνοι που θα απαγόρευαν τα βιβλία. Αυτό που φοβόταν ο Χάξλεϋ ήταν ότι δεν θα υπήρχε λόγος να απαγορευτεί ένα βιβλίο, γιατί δεν θα υπήρχε κανείς που θα ήθελε να το διαβάσει. Ο Όργουελ φοβόταν εκείνους που θα μας στερούσαν πληροφορίες. Ο Χάξλεϋ φοβόταν εκείνους που θα μας έδιναν τόσα πολλά που θα καταλήγαμε στην παθητικότητα και τον εγωισμό. Ο Όργουελ φοβόταν ότι η αλήθεια θα μας κρυβόταν. Ο Χάξλεϋ φοβόταν ότι η αλήθεια θα πνιγόταν σε μια θάλασσα ασημαντότητας. Ο Όργουελ φοβόταν ότι θα γίνουμε μια αιχμάλωτη κουλτούρα. Ο Χάξλεϋ φοβόταν ότι θα γινόμασταν μια ασήμαντη κουλτούρα, απασχολημένη με κάποιο ισοδύναμο των συναισθημάτων, του όργιου και του φυγόκεντρου αλήτη. Όπως παρατήρησε ο Huxley στο Brave New World Revisited, οι φιλελεύθεροι πολίτες και οι ορθολογιστές που είναι πάντα σε εγρήγορση για να αντιταχθούν στην τυραννία «απέτυχαν να λάβουν υπόψη τη σχεδόν άπειρη όρεξη του ανθρώπου για περισπασμούς». Το 1984, πρόσθεσε ο Orwell, οι άνθρωποι ελέγχονται προκαλώντας πόνο. Στο Brave New World, ελέγχονται από την πρόκληση ευχαρίστησης. Εν ολίγοις, ο Όργουελ φοβόταν ότι αυτό που φοβόμαστε θα μας καταστρέψει. Ο Χάξλεϋ φοβόταν ότι αυτό που επιθυμούμε θα μας καταστρέψει


Ουράνιο τόξο


Σκάλωσε στη ρυτίδα
ένα δάκρυ

και μια ηλιαχτίδα
στου ματιού σου την άκρη,

ουράνιο τόξο.

Δευτέρα 14 Απριλίου 2025

Αι

 Το ρομπότ περπάτησε.

Το ρομπότ ξεχωρίζει τις προτεραιότητες.

Το ρομπότ αντιδρά στο αναπάντεχο...

Το ρομπότ δρα αναπάντεχα!

Μέγας ΗΣΟΥΝ άνθρωπε...

Γ. Π.1984


Δευτέρα 31 Μαρτίου 2025

Ισορροπούμε


Ισορροπούμε στο κενό,                   

 'κει που τελειώνει η εισπνοή,              

στης εκπνοής την άκρη.                    

 Τραβάει ο πόθος απ' τη μια,              

η αποστροφή στην άλλη.

Κι είναι η αγάπη το σκοινί,                

 μία χορδή φωνητική ακίνητη μεσ' τη σιωπή

κι όποιος μιλήσει θα χαθεί

θα πέσει ο ακροβάτης.

Πατάμε πάνω στη σιωπή

σε μια χορδή φωνητική

Ισορροπούμε. 

Κυριακή 5 Ιανουαρίου 2025

Ένα χρόνο συνταξιούχος

 Φορτοεκφορτώτης στην ΗΒΗ, Διανομέας της εφημερίδας ΕΞΠΡΕΣ στη Δυτική Αττική, Δόκιμος Πλοίαρχος, Ανθυποπλοίαρχος, ΣΕΑ Μάχιμος, Αξιωματικός Ν.Κ στο Α/Γ ΛΕΣΒΟΣ, Κυβερνήτης του Παράκτιου Περιπολικού ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ, Υποπλοίαρχος, Ραδιοφωνικός παραγωγός λόγου, Μουσικός Παραγωγός, Περιπλανώμενος στη Νέα Υόρκη, Κειμενογράφος, Στιχουργός, Διαφημιστής, Δημοσιογράφος, Υπεύθυνος του γραφείου τύπου στο Υπουργείο Ναυτιλίας, Διευθυντής των 19 Περιφερειακών σταθμών της ΕΡΤ, Συνταξιούχος.

Πέμπτη 3 Οκτωβρίου 2024

ΚΟΠΗΚΕ ΤΟ ΡΕΥΜΑ

 Έπρεπε να κοπεί το ρεύμα για να πιάσω το μολύβι.                                Ο κόσμος -τι λέξη!- καταρρέει.                                                               Η οργή, φαρμάκι που ξεχειλίζει, λασπώνει τη χωματένια ακινησία.      Βάλτος, κραυγές, σιωπές και ψέματα prime time, και πρωινάδικα.

Στην Αλεξάνδρεια η βροντερή ψευτιά του παλατιού σκέπασε τη βοή των προσερχομένων.

Στα γήπεδα, στον καναπέ, στης μάχης τα πεδία... διαφημιστικό διάλειμμα: ακουστικά, σαμπουάν, φίλτρα νερού, ασφάλεια ζωής... ΓΚΟΟΟΟΛ!!! Μπακασέτας... διακόπτουμε                                        για την πυρηνική έκρηξη.

Σειρήνες... σιωπή...
κατσαρίδες... 


  

Τετάρτη 11 Σεπτεμβρίου 2024

Κολωνάκι - Κατσικάδικα - Σκομπία

  Οι επεκτάσεις των υφιστάμενων αστικών κέντρων για την κάλυψη των αυξημένων οικιστικών αναγκών που έχουν προκύψει από την αστυφιλία, αποτελούν ένα σύνηθες φαινόμενο.  Στα όρια των υφισταμένων πόλεων δημιουργούνται νέες αστικές περιοχές, συνήθως αυθαίρετες στην αρχή, που στη συνέχεια εντάσσονται στο σχέδιο πόλης. Διαχρονικά το φαινόμενο της  αστικής διάχυσης έλαβε μεγάλες διαστάσεις  στην Αθήνα τον Πειραιά και τα πέριξ, όπου έχει συγκεντρωθεί-στριμωχτεί, σχεδόν ο μισός πληθυσμός της χώρας.

Το Κολωνάκι κατά την οθωμανική περίοδο, ήταν ακατοίκητη περιοχή στα ανατολικά περίχωρα της πόλης και ονομαζόταν Κατσικάδικα, γιατί υπήρχαν στάνες που συνόρευαν με πλαγιές του Λυκαβηττού, όπου οι κτηνοτρόφοι έβοσκαν τις κατσίκες τους. Οι Αθηναίοι του Μεσαίωνα, για να ξορκίσουν  επιδημίες ή άλλες συμφορές συνήθιζαν να κάνουν λιτανείες με θυσίες νεαρών ζώων. Στα σημεία που κατέληγαν αυτές οι λιτανείες ολοκλήρωναν την ιεροτελεστία και έστηναν το «κολωνάκι». Το Κολωνάκι ονομάστηκε έτσι λόγω ενός παλιού μαρμάρινου στύλου ύψους 2 μέτρων και διαμέτρου 30 εκατοστών που βρέθηκε στην περιοχή και αναστηλώθηκε στην δεξιά σκάλα της Δεξαμενής.  Μετά τη δημιουργία του σύγχρονου ελληνικού κράτους, λόγω της τοποθεσίας της στην καρδιά της Αθήνας, σε απόσταση αναπνοής από τα τότε Βασιλικά Ανάκτορα (τη σημερινή Βουλή των Ελλήνων), η συνοικία εξελίχθηκε και μέχρι σήμερα συνεχίζει να θεωρείται μία από τις πιο ακριβές συνοικίες του Δήμου Αθηναίων. Στα Δεκεμβριανά το Κολωνάκι αποτέλεσε τη βάση των στρατιωτικών δυνάμεων των Βρετανών και της κυβέρνησης του Γεωργίου Παπανδρέου που διοικούσε ο Βρετανός στρατηγός Ρόναλντ Σκόμπι, με αποτέλεσμα να το αντιπαθήσουν οι ΕΑΜίτες και γενικότερα οι αριστεροί, που για πολλά χρόνια έκτοτε αποκαλούσαν το Κολωνάκι Σκομπία. Η μεγάλη κοινωνική διαφορά που παρουσίαζαν μεταξύ τους οι σχετικά ομόηχες συνοικίες Κολωνός και Κολωνάκι έγινε αφορμή για πολλές ανέκδοτες προπολεμικές ιστορίες που χάρισαν και σχετικό τίτλο ελληνικής ταινίας Λαός και Κολωνάκι (αντί του Κολωνός και Κολωνάκι).


Δευτέρα 9 Σεπτεμβρίου 2024

Ξένιος Ζευς - Ξένιος Δεν-Δίας

   Ο Δίας, ή Ζεύς σύμφωνα με την αρχαία ελληνική θεογονία, ήταν ο «Πατέρας των θεών και των ανθρώπων». Ένα από τα πολλά προσωνύμιά του ήταν το "Ξένιος", λόγω της προστασίας  που παρείχε στους ξένους, εξόριστους, πρόσφυγες και μετανάστες που ζητούσαν άσυλο.                                                                                   
                                  
  

Η φιλοξενία αποτελούσε σημαντικό θεσμό στην Ελλάδα. Με τον όρο «φιλοξενία» εννοούμε την υποδοχή και την ενδελεχή περιποίηση του επισκέπτη στην οικία του οικοδεσπότη. Ετυμολογικά προέρχεται από τις λέξεις φιλώ, που σημαίνει αγαπώ, και ξένος. Μάλιστα, η φιλοξενία ήταν μια ιερή πράξη που συνοδευόταν από μία ολόκληρη διαδικασία φροντίδας των επισκεπτών. Στην Ομηρική Εποχή, το εθιμοτυπικό της φιλοξενίας  ίσχυε για όλους τους κατοίκους των πόλεων-κρατών της Ελλάδας. Συνεπώς, ο Ξένιος Δίας συνδέεται με την ελληνική φιλοξενία και ήταν εκείνος που εγκαθίδρυσε και σφράγισε την αγάπη των ανθρώπων για τον συνάνθρωπό τους, μέσα από έναν θεσμό.
.                                                  

  
Στις μέρες μας ο Ξένιος Ζευς ή Ξένιος Δίας, είναι εταιρική ονομασία δεκάδων τουριστικών επιχειρήσεων και ενός φορέα Ψυχικής Υγείας & Κοινωνικής Μέριμνας. 

Αν και ο όρος «Ξένιος Ζευς» παραπέμπει σε φιλοξενία, τον Αύγουστο του 2012, οξύμωρα, παραπλανητικά και ρατσιστικά, ο «Ξένιος Ζευς» μετετράπει σε επιχείρηση «σκούπα» επικών διαστάσεων με σκοπό την καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης.                                         Υπουργός τότε Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του Πολίτη ήταν ο  Ν. Δένδιας.         Θεωρώ πως θα ήταν δόκιμο στο πογκρόμ, που διήρκησε περισσότερο από ένα χρόνο και καταγγέλθηκε, από πολλές ανθρωπιστικές οργανώσεις, να είχε δοθεί ο κωδικός "Ξένιος Δεν-Δίας"





Κυριακή 8 Σεπτεμβρίου 2024

ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς

 Ο Όμηρος κατά τον Πλάτωνα, ήταν εκείνος ο οποίος "τὴν Ἑλλάδα πεπαίδευκεν" (εκπαίδευσε την Ελλάδα). Πολλές λέξεις και φράσεις των ομηρικών επών, της Ιλιάδας και της Οδύσσειας,  έχουν επιβιώσει μέχρι τις μέρες μας και χρησιμοποιούνται στον γραπτό ή προφορικό λόγο της νεοελληνικής γλώσσας.


Επί ξυροῦ ακμής, λέμε για να χαρακτηρίσουμε, λόγια και μεταφορικά, μια οριακή - επικίνδυνη κατάσταση. Ξυρός < αρχαία ελληνική ξυρόν  (ξυράφι) < ξύω.  Ακμή η άκρη, η κόψη< (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική ἀκμή. στην κόψη του ξυραφιού, σε κρισιμότατο σημείο.

 Τη φράση πρωτοσυναντάμε τον 8ο αιώνα στην Ιλιάδα, στίχ. 173 (173-174):Ραψωδία Κ της Ιλιάδας:  Ο Αγαμέμνονας και ο Μενέλαος απογοητευμένοι και προβληματισμένοι από τις ήττες που υπέστησαν οι Αχαιοί την προηγούμενη ημέρα, με αποτέλεσμα οι Τρώες να έχουν αναθαρρήσει και να περνούν το βράδυ έξω από τα τείχη της πόλης τους, δεν μπορούν να κοιμηθούν. Ανήσυχοι ξυπνούν τους άλλους στρατηγούς, και ο Νέστορας τον Διομήδη λέγοντάς του μεταξύ των άλλων (στ. 172-174): "νῦν γὰρ δὴ πάντεσσιν ἐπὶ ξυροῦ ἵσταται ἀκμῆς | ἢ μάλα λυγρὸς ὄλεθρος Ἀχαιοῖς ἠὲ βιῶναι". "ότι από τρίχα κρέμεται στην ώρα που μιλούμε | όλ᾽ οι Αχαιοί ν᾽ αφανισθούν ή νά ᾽βρουν σωτηρία".

Τρεις αιώνες αργότερα, η φράση εμφανίζεται στις ιστορίες του Ηροδότου: "Ἐπὶ ξυροῦ γὰρ ἀκμῆς ἔχεται ἡμῖν τὰ πρήγματα, ἄνδρες Ἴωνες, ἢ εἶναι ἐλευθέροισι ἢ δούλοισι, καὶ τούτοισι ὡς δρηπέτῃσι"·   "Άνδρες Ίωνες, η υπόθεσή μας βρίσκεται στην κόψη του ξυραφιού, να ζήσουμε ελεύθεροι ή δούλοι, και μάλιστα δούλοι που τους έπιασαν να δραπετεύουν"

Τον 5ο π. Χ. αιώνα, Σιμωνίδης ο Κείος έγραψε για το μνημείο-κενοτάφιο των Κορινθίων που έπεσαν στη Σαλαμίνα:                Ἀκμᾶς ἑστακυῖαν ἐπὶ ξυροῦ Ἑλλάδα πᾶσαν ταῖς αὑτῶν ψυχαῖς κείμεθα ῥυσάμενοι".

Σε μετάφραση :  Εδώ κείμεθα, έχοντας σώσει την Ελλάδα ολόκληρη με τη ζωή μας, όταν στου ξυραφιού στεκότανε την κόψη.

 


     



=

Τετάρτη 4 Σεπτεμβρίου 2024

ακινητοφοβία - απουσιοφοβία

       Nomophobia (συντομογραφία του "no mobile phobia") είναι μια λέξη για το φόβο ή το άγχος που προκαλείται από το να μην έχεις κινητό τηλέφωνο που λειτουργεί.  Έχει θεωρηθεί σύμπτωμα ή σύνδρομο προβληματικής χρήσης ψηφιακών μέσων στην ψυχική υγεία, οι ορισμοί των οποίων δεν είναι τυποποιημένοι για τεχνικούς και γενετικούς λόγους.          FoMO (Fear Of Missing Out) ή στα ελληνικά, φόβος μην χάσεις αυτό που συμβαίνει αντιπροσωπεύει την τάση που έχουν γεννήσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και κυρίως το Facebook. Η λέξη FοMO με λίγα λόγια χαρακτηρίζει μια "διάχυτη αίσθηση ότι οι άλλοι μπορεί να ζουν μια ικανοποιητική εμπειρία από την οποία το άτομο είναι απόν. 

          Στην ελληνική εκδοχή, για τους δύο αυτούς όρους θα πρότεινα: ακινητοφοβία [α(στερητικό)+κινητό+φοβία] για το τοnomophobia, και απουσιοφοβία για το FoMO.

     


  Οι Shambare, Rugimbana &; Zhowa (2012) ισχυρίστηκαν ότι τα κινητά τηλέφωνα είναι «ίσως ο μεγαλύτερος εθισμός μετά τα ναρκωτικά του 21ου αιώνα» και ότι οι φοιτητές μπορούν να περνούν έως και εννέα ώρες κάθε μέρα στα τηλέφωνά τους, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση από τέτοιες τεχνολογίες ως κινητήρια δύναμη της σύγχρονης ζωής και παράδειγμα «παράδοξου της τεχνολογίας που είναι τόσο απελευθερωτική όσο και υποδουλωτική. Σήμερα, οι νεότερες έρευνες  αποδεικνύουν πως η υποδουλωτική επιρροή έχει επεκταθεί σ' όλες τις ηλικιακές ομάδες.

      Nomopobia και FoMO θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν ως υποκατηγορίες μιας γενικότερης ψυχικής διαταραχής που μας προέκυψε από την ψηφιακή διακυβέρνηση-υποδούλσή μας

Ναυτική ορολογία

 Το ναυτικό επάγγελμα είναι ιδιόμορφο και μοναδικό, εξ ίσου ιδιόμορφη και μοναδική είναι η ορολογία που χρησιμοποιούν οι ναυτικοί, η οποία θα ήταν περισσότερο απόμακρη αν δεν ερχόμασταν σε επαφή με κάποιους όρους που γνωρίσαμε από τη μελοποιημένη ποίηση του μαρκόνη ποιητή Νίκου Καββαδία.



Μαρκόνης ήταν μέχρι πριν λίγα χρόνια ο ασυρματιστής του πλοίου, ειδικότητα που κατάργησε η τεχνολογία στον τομέα της επικοινωνίας.

Η λέξη προέρχεται από το επώνυμο τού Ιταλού εφευρέτη τού ασύρματου τηλεγράφου Gullielmo.Marconi.


Οι περισσότερες από τις ναυτικές λέξεις προέρχονται από την Ιταλική με απώτερη καταγωγή τη λατινική και εισήχθησαν στο ελληνικό λεξιλόγιο από την εποχή της Βενετσιάνικης κυριαρχίας στη Μεσόγειο. Αρκετές είναι και οι αγγλικής προέλευσης που προήλθαν από
παραφθαρμένη ελληνοποίηση αγγλικών ναυτικών όρων, όπως βατσιμάνης από το αγγλ. watchman : αυτός που επιτηρεί, που κάνει βάρδια και ντοκουμάνης, από το : αγγλ. donkey man ο αρχιθερμαστής, λοστρόμος της μηχανής.Επίσης η προπέλλα, από την αγγλ. propeller : περιστρεφόμενος από τη μηχανή έλικας στα ύφαλα για την προώθηση του πλοίου.


Η λέξη λοστρόμος ο πρώτος υπαξιωματικός του πληρώματος, ο ναύκληρος των εμπορικών πλοίων, προέρχεται από παραφθορά της ιταλικής σύνθετης λέξης nostromo που θεωρείται και αυτό απότοκο του ενετικού "nostr(o) (u)omo" που σήμαινε «ο άνθρωπός μας», δηλαδή ο πρώτος στην ιεραρχία του πληρώματος των παλαιών ιστιοφόρων. Η λέξη βαρδιόλα, η σκοπιά από συστραμμένο πανί ή ξυλοκατασκευή για την προφύλαξη από τις κακές καιρικές συνθήκες αλλά και τα φτερά στα πλαϊνά της γέφυρας και παλαιότερα η σκοπιά στο κατάρτι για την παρατήρηση του ορίζοντα προέρχεται κι αυτή από παραφθορά της ιταλ. Guardiola. Από την επίσης ιταλική λέξη μπάρκο που ονομαζόταν ένας τύπος παλιού ιστιοφόρου το μπάρκο ή μπαρκάρισμα η ναυτολόγηση δηλαδή, αλλά και ο ρηματικός τύπος μπαρκάρω - ξεμπαρκάρω και ο ξέμπαρκος ο άνεργος ναυτικός


Από την τουρκική ο μπουλμές, τουρκ. bolme το ξύλινο εσωτερικό χώρισμα του πλοίου, όπως και ο γεμιτζής, στην τουρκ. yemici : ο παλιός ναύτης, ο θαλασσόλυκος / ειρωνικά ο άναυτος που κομπορρημονεί.


Κλείνουμε με το επίρρημα απίκου που χρησιμοποιείται και ευρύτερα για να περιγράψει την ετοιμότητα και προέρχεται ιταλ. a picco που σημαίνει καθέτως, Στη ναυτική ορολογία απίκου ή απίκο, είναι η θέση της άγκυρας την ώρα που πρόκειται να αποσπασθεί από το βυθό. 

Απλά μαθηματικά

  Οι συλλογικές προσπάθειες απαιτούν θυσίες και υπαγορεύουν ηρωικές εξόδους από το κάστρο μας, είτε αυτό είναι το μικρό – μεγάλο «εγώ», είτε το μικρό  - μεγάλο κόμμα, που ακόμα «σε τραβάει απ' το μανίκι».

Οι συλλογικές προσπάθειες ξεκινούν με την αφαίρεση και μετά ακολουθούν οι υπόλοιπες πράξεις.

Πρώτα λοιπόν αφαιρείς την ιδιοτέλεια -το «εγώ»,


 κατόπιν προστίθεσαι στο «εμείς» και πολλαπλασιάζεις τη δύναμή σου και στο τέλος διαιρείς, μοιράζεσαι αυτό που κέρδισες μέσα απ' αυτή τη διαδικασία, με όλους.

Έχοντας τολμήσει την «ηρωική έξοδο» είσαι ήδη κερδισμένος σε αρετή. Η αυταπάρνηση λειτουργεί λυτρωτικά, απελευθερώνει από τα δεσμά της ψευδαίσθησης της υπερτιμημένης ατομικότητάς μας. Μετατρέπει τον ανταγωνισμό σε συνεργασία, το φθόνο σε ά-φθονία, την απληστία σε πλησμονή.

Τα προσερχόμενα όλοι, λίγο - πολύ, τα αφουγκραζόμαστε. Τουλάχιστον εμείς που συναντηθήκαμε στις συνελεύσεις, στους δρόμους, στη δουλειά μας, που θέλουμε και απαιτούμε, με αξιοπρέπεια να διατηρήσουμε.

Έχουμε κι άλλα κοινά, κάποτε σιγοτραγουδήσαμε το «imagine», κάποιοι πιστεύουν πως «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός», οι περισσότεροι συμφωνούμε, πως αυτός ο κόσμος στένεψε απότομα και μας πνίγει…


Δευτέρα 2 Σεπτεμβρίου 2024

Χαοτικές κηλιδώσεις

"...Και άλλαζαν την καθιερωμένη σημασία των λέξεων, ώστε να ταιριάζει με τις πράξεις τους..."

-----------

Θουκυδίδου Ιστορίαι, Γ, 82

 "Το φαινόμενο των χαοτικών κηλιδώσεων επιτάχυνε την εξάπλωση της καταστροφικής φωτιάς στην Αττική", δήλωσε μιλώντας στην ΕΡΤ. ο πυρομετεωρολόγος Θόδωρος Γιάνναρος. Έτσι βρέθηκε ο ένοχος. Η εσκεμμένη ασάφεια, για μια ακόμη φορά, να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα επιχείρησε, και ως ένα βαθμό τα κατάφερε. 

Η λέξη κηλίδωση παράγεται από το ρήμα  της αρχαίας ελληνικής «κηλιδώ»,  κι αυτό προέρχεται από το ουσιαστικό «κηλίς

  Στο Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής  LIDDELL & SCOTT κηλίς[ῑ], -ῖδος, ἡ, είναι1. κηλίδα, λεκές, βεβήλωση, κηλίδωση, ατίμωση, ιδίως, λέγεται για το αίμα, σε Τραγ. 2. μεταφ., ψεγάδι, ατέλεια, ελάττωμα, ατίμωση, σε Σοφ., Ξεν.

     Στη σύγχρονη  γλώσσα, μέχρι  πρότινος, η κηλίδωση είχε μόνο τη  μεταφορική σημασία της ηθικής σπίλωσης.  Οι καύτρες και οι σπίθες με τη βοήθεια του  "στρατηγού άνεμου" έγιναν χαοτικές κηλιδώσεις. Για τα κενά στην Πυροσβεστική που ξεπερνούσαν τις 4000 θέσεις, καμιά κηλίδωση. Δοκιμασμένη τακτική, βάζουμε ένα νεολογισμό, έναν παράξενο όρο και στρέφουμε αλλού  την προσοχή. Έτσι λοιπόν, εκτός από την ωχρά κηλίδα που είναι πάθηση του ματιού, την ηλιακή κηλίδα που είναι ορατή ως μικρή η μεγαλύτερη σκοτεινή κυκλική επιφάνεια, στον ήλιο, την πετρελαιοκηλίδα, που είναι ρύπανση, στο εξής έχουμε και την χαοτική κηλίδωση για τις καύτρες και τις σπίθες από... τα "επιθετικά πεύκα"

«ωχρά κηλίδα» 


Παρασκευή 23 Αυγούστου 2024

staycation

 Το καλοκαίρι του 2024 ένας ακόμη  καινούργιος εισαγόμενος όρος καθιερώθηκε στο καθημερινό μας λεξιλόγιο. Με δεδομένο το ότι οι μισοί Έλληνες δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να κάνουν κανονικές, έστω ολιγοήμερες διακοπές, οι οικοδιακοπές, το staycation, επιχειρήθηκε από τα εγχώρια μέσα να  πλασαριστεί ως trendy επιλογή.   Στην ουσία δεν είναι τίποτε άλλο από το πώς να δικαιολογήσεις την αδυναμία σου να πας κανονικές διακοπές και να καμουφλάρεις το πρόβλημα ρίχνοντας  στάχτη  στα μάτια σου 

Το staycation  σύμφωνα με το Merriam – Webster,  πρωτοεντοπίζεται στο Οχάιο  των ΗΠΑ το μακρινό 1944, σε  μια ολοσέλιδη διαφήμιση μπύρας στην εφημερίδα Cincinnati Enquirer.  Το slogan "Take a Stay-cation instead of a Va-cation, this year", εμφανιζόταν δίπλα  σε άλλες προτάσεις για το καλοκαίρι.

Η καθιέρωση όμως και διεθνοποίηση του staycation θα πραγματοποιηθεί αρχικά από τα αμερικάνικα αγγλικά κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2008 - 2010 και ακόμη ευρύτερα θα διαδοθεί παγκοσμίως το 2020 κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορωνοιού, αν και στην Ελλάδα μας άργησε, γιατί τότε κατόπιν προτάσεως του πρωθυπουργού μας, προτιμήθηκε  το  κοκούνινγκ– cocooning. 



Το «staycation» είναι cool, η εξαήμερη εργασία πενθήμερο, η ακρίβεια «εισαγόμενη» και πάει... κλαίγοντας.



Πέμπτη 15 Αυγούστου 2024

Εκμετάλλευση vs Αξιοποίηση

 Η εκμετάλλευση είναι διαχρονικό δάνειο (καθαρεύουσα ἐκμετάλλευσις) από την αρχαία ελληνική, με κυριολεκτική σημασία την εξόρυξη του μετάλλου από το έδαφος.  Μεταλλευτική είναι η ανθρώπινη δραστηριότητα της εξόρυξης μεταλλευμάτων, ορυκτών και πετρωμάτων. Σήμερα συνηθέστερα η εκμετάλλευση ορίζει τη χρήση πόρων, καταστάσεων, συναισθημάτων, ανθρώπων, για οικονομικό κέρδος ή άλλο όφελος, κατά θεμιτό ή και αθέμιτο τρόπο. Για παράδειγμα, μπορεί να αφορά την εκμετάλλευση φυσικών πόρων, την εκμετάλλευση εργαζομένων ή την εκμετάλλευση ιδεών.

Η αξιοποίηση, από το άξιος + ποιώ είναι η διαδικασία ή το αποτέλεσμα του αξιοποιώ. Στο πλαίσιο της ενέργειας, η αξιοποίηση αναφέρεται συνήθως στη σύλληψη και μετατροπή φυσικών πηγών όπως ο άνεμος, η ηλιακή ενέργεια ή το νερό σε χρησιμοποιήσιμη ενέργεια. Οι εταιρείες και τα άτομα συχνά επενδύουν στην αξιοποίηση πόρων για τη βελτίωση της αποδοτικότητας, τη μείωση του κόστους και την ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Αν και οι λέξεις Εκμετάλλευση και Αξιοποίηση, εμφανίζονται ως συνώνυμες υπάρχει ειδοποιός διαφορά που πολλές φορές αγνοείται

Άλλο η εκμετάλλευση του ανθρώπινου δυναμικού κι άλλο η αξιοποίηση. Με λίγα λόγια η αξιοποίηση έχει μόνο θετικό πρόσημο ενώ η εκμετάλλευση διφορούμενο. 

Για την El Dorado η εκμετάλλευση στις Σκουριές είναι ¨αξιοποίηση", για τη Χαλκιδική και το ευρύτερο περιβάλλον, μη αναστρέψιμη καταστροφή.

 





Κυριακή 11 Αυγούστου 2024

Σοβινισμός

  Οι πολυσυζητημένοι κι αμφιλεγόμενοι Ολυμπιακοί Αγώνες στο Παρίσι το 2024, έφεραν στο νου μου, παρατηρώντας τις αντιδράσεις του κοινού, αλλά και πολλές από τις επιλογές των διοργανωτών, τον όρο σοβινισμός. Σύμφωνα με το ΛΚΝ ως σοβινισμός ορίζεται ο άκρατος εθνικισμός, η υπερβολική μέχρι φανατισμού προσήλωση στην ιδέα της πατρίδας, που συνοδεύεται από μίσος και περιφρόνηση για τους άλλους λαούς και που συχνά εκδηλώνεται με επιθετικότητα εναντίον τους. Ο γαλλικός όρος  chauvinisme που διεθνοποιήθηκε προήλθε από τον Nicolas Chauvin/Νικολά Σωβέν, έναν στρατιώτη του Ναπολέοντα Α΄ Βοναπάρτη κατά τη διάρκεια της Πρώτης Γαλλικής Αυτοκρατορίας, εξαιτίας του φανατικού του ζήλου για τον αυτοκράτορά. Ο όρος εισήλθε σε δημόσια χρήση εξαιτίας μιας ιδιαίτερα επιτυχημένης σατιρικής απεικόνισης του Σωβεν στο Γαλλικό θεατρικό έργο La Cocarde Tricolore (Η Τρίχρωμη Κονκάρδα), που παρουσιάστηκε το 1831. Σ' αυτό ο ήρωας Σωβέν (Chauvin) είχε το ίδιο πάθος με το συνονόματο αξιωματικό. Η καταγωγή του και η πρώιμη χρήση του δείχνουν πως επινοήθηκε αποκλειστικά  για την περιγραφή του εθνικισμού και πατριωτισμού. Ο Σωβέν στρατολογήθηκε στην ηλικία των 18, και είχε τραυματιστεί 17 φορές, γεγονός που οδήγησε στην σοβαρή παραμόρφωσή του και στον ακρωτηριασμό του. Για την πίστη του και την αφοσίωσή του, ο Ναπολέοντας του απένειμε το Ξίφος της Τιμής και επίδομα 200 φράγκων. Ο παθιασμένος εθνικισμός και η αφοσίωση του στον Ναπολέοντα του απέφεραν μόνο περίγελω και γελοιοποίηση στην μετα-Ναπολεόντεια Γαλλία.

Σήμερα ο όρος σωβινισμός χρησιμοποιείται  και ως αναφορά στον ρατσισμό ή τον σεξισμό. Η φράση αντρικός σωβινισμός πρωτοεμφανίστηκε τη δεκαετία του `60 με την άνοδο του φεμινισμού και χρησιμοποιείται για την περιγραφή της πίστης στην αντρική ανωτερότητα. Κοινή είναι και η μειωτική φράση "Αντρικό σοβινιστικό γουρούνι" ως μειωτική για έναν άντρα που θεωρείται πως έχει σεξιστική συμπεριφορά έναντι των  γυναικών. . .

Επίσης, στη σύγχρονη χρήση του, ο όρος σοβινιστής χρησιμοποιείται συχνά μειωτικά  για να χαρακτηρίσει τον παράλογο και ανίκανο να δεχτεί την πραγματικότητα αν αυτή δεν είναι σύμφωνη με τις πεποιθήσεις του.




Τετάρτη 31 Ιουλίου 2024

Ουδείς εκών κακός

 


Η φράση "ουδείς εκών κακός" (παράφραση του ρητού: 
«ἐπί γε τὰ κακὰ οὐδεὶς ἑκὼν ἔρχεται οὐδὲ ἐπὶ ἃ οἴεται κακὰ εἶναι, οὐδ” ἔστι τοῦτο, ὡς ἔοικεν, ἐν ἀνθρώπου φύσει, ἐπὶ ἃ οἴεται κακὰ εἶναι ἐθέλειν ἰέναι ἀντὶ τῶν ἀγαθῶν»),  που αποδίδεται στον Σωκράτη από τον Πλάτωνα στον Πρωταγόρα (358d) και του ρητού "οὐ γὰρ ἑκὼν ἁμαρτάνει" που αποδίδεται στον Σωκράτη από τον Πλάτωνα στην Πολιτεία (IX, 589c)) ερμηνεύεται απερίσκεπτα  ότι ο Σωκράτης λέει ότι αυτός που κάνει μία κακή πράξη δεν έχει την επίγνωση της πράξης του. 

Ο Αριστοτέλης σχολιάζει: «Λέει ο Σωκράτης: Έστω ότι ερωτάται ο οποιοσδήποτε άνθρωπος τι θα προτιμούσε από τα δύο, να είναι δίκαιος ή άδικος. Κανένας δε θα διάλεγε την αδικία. Το ίδιο συμβαίνει τόσο στην περίπτωση της ανδρείας και δειλίας όσο και σε όλες τις υπόλοιπες αρετές. Είναι, έτσι, φανερό ότι όσοι τυχόν είναι άνθρωποι κακοί, δεν είναι με τη θέλησή τους κακοί» (1187a 9.7 και 9.8). Αν όμως γίνει αποδεκτή μια τέτοια άποψη, τότε θα πρέπει να ισχύει και το αντίστροφο: «Άρα και όσοι είναι καλοί, δεν είναι με τη θέλησή τους καλοί» (1187a 9.8). Με άλλα λόγια, εφόσον η φύση καθιστά από θέση αρχής τον άνθρωπο καλό –και μόνο η άγνοια μπορεί να φέρει το αντίθετο– τότε το καλό και το κακό στερούνται επιλογής και ματαιώνονται, ως φυσική αναγκαιότητα που ακυρώνει τη βούληση.

 Ο Σωκράτης υποστήριζε ότι μόνο με τη γνώση του πραγματικά καλού και του πραγματικά κακού (άποψη που συνδέεται με την ιδέα της ύπαρξης μιας αντικειμενικής αλήθειας) μπορεί να αποφεύγει κανείς το κακό, αναγνωρίζοντας τη γνώση αυτή ως αρετή. Μόνο το καλό μπορούμε να επιθυμούμε, έστω κι αν πλανιόμαστε ως προς τον ορισμό του. Αιτία του κακού δεν είναι, επομένως, η κακία αλλά η άγνοια: αυτό που ο κακός επιθυμεί είναι διαφορετικό από αυτό που κάνει. Αν είχε αληθή γνώση του καλού, όποια κι αν είναι η διαφθορά της ψυχής του, θα μετάνιωνε για τις πράξεις του.-

Τετάρτη 24 Ιουλίου 2024

Το μηδέν και το άπειρο -Ο κομισάριος και ο Γιόγκι

 


Το μηδέν ήταν η μεγάλη σπαζοκεφαλιά της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας γιατί παρέμενε στο ελεατικό ερώτημα: είναι δυνατόν το μη ον, δηλαδή το μηδέν να υπάρχει; Κι όμως «πολλά τα δεινά ουδέν ανθρώπου δεινότερο έστι…». Ίσως ο άνθρωπος και τη ψυχή του να μπορεί να μηδενίζει, μηδενίζοντας τη ψυχή των άλλων. Τα Άουσβιτς των Γερμανών και τα Γκουλάγκ των Σοβιετικών, δεν τα πρόφτασε ο Σοφοκλής.

Το άπειρο είναι το χωρίς πέρας, αυτό που δεν τελειώνει, αυτό που πάει παραπέρα κι από το τέλος: δηλαδή ο νους, η σκέψη, η ονειροπόληση, ο στοχασμός, αυτό που αποκαλούμε ψυχή, εσωτερικό μας κόσμο…


Το «Μηδέν και το Άπειρο» του Άρθουρ Κέσλερ (Arthur Koestler, άλλοι τον μεταφράζουν Καίστλερ) ήταν ο τίτλος του πορνογραφικού αναγνώσματος κάθε στρατευμένου φοιτητή, το κόκκινο πανί για κάθε κόκκινο κόμμα, τα κόκκινα αναμμένα λαμπάκια έξω από τα γραφεία. Κάθε ανάγνωση από φίλο ή μέλος και μια ματωμένη καρδιά.



Για τους βιαστικούς αναγνώστες, ο Κέσλερ δημοσίευσε και ένα σύντομο εκλαϊκευμένο δοκίμιο με τις γνωστές θέσεις του για τις κόκκινες εξουσίες, κυβερνητικές ή απλώς κομματικές. Τίτλος, «Ο κομισάριος και ο Γιόγκι», εκδόσεις, τότε ΓΑΛΑΞΙΑΣ (μετά νομίζω Κάκτος), ένα πράσινο βιβλιαράκι που περιείχε όλες τις ορατές συχνότητες του χρωματικού φάσματος. Ίσως και λίγες αόρατες, οι οποίες ήταν και αυτές που μας ταξίδευαν πιο μακριά. Αρκούσε να μπορεί να συντονιστεί κανείς.


O Άρθουρ αναφέρει στο δοκίμιο:


«Στο πλαίσιο της κοινωνικής εξίσωσης το άτομο παρουσιάζεται ταυτόχρονα ως μηδέν και ως άπειρο». Και παρακάτω παρομοιάζει την ανθρώπινη συμπεριφορά ως εκκρεμές που αιωρείται στο φάσμα του ουράνιου τόξου.  Ο κομισάριος που πιστεύει πως όλα τα προβλήματα, συμπεριλαμβανομένου και του οιδιπόδειου, λύνονται με την επανάσταση, βρίσκεται στο υπέρυθρο, το θερμότερο δηλαδή και με την πιο χαμηλή συχνότητα. Ο Γιόγκι, στο άλλο άκρο του φάσματος, το υψίσυχνο και ψυχρό υπεριώδες, πιστεύει  πως όλα τα προβλήματα, συμπεριλαμβανομένου και του αποχετευτικού, λύνονται με το διαλογισμό.


Που πάει να πει, ότι ο καθένας μέσα μας  μπορεί να έχει όχι μόνο έναν ρόλο, όχι μόνο τους δύο ακραίους ρόλους, του μηδενός και του απείρου, του κομισάριου και του γιόγκι αλλά προφανώς – και κυρίως – και όλους τους ενδιάμεσους. Αν αφήσουμε κατά μέρος ιστορικούς ντετερμινισμούς, ο καθένας μας είναι ελεύθερος στη ζωή να παίξει τον Άμλετ ή την Λαίδη Μάκβεθ, είναι ελεύθερος να συντονίζεται στη συχνότητα που επιθυμεί και ακόμη παραπάνω είναι ελεύθερος να απεμπολεί την ελευθερία του. Ποτέ, όμως, δεν μπορεί να απεμπολήσει την ευθύνη της επιλογής του.


Κομισάριος είναι εκείνος που έχει πάρει εντολή από κάποιον ανώτερο να ασκήσει για παροδικό χρονικό διάστημα τα καθήκοντα ανώτερου, ώστε να εκτελεστεί μιαν αποστολή. Είναι ο εκτελεστικός απεσταλμένος με άνωθεν εντολή.

Στη Γαλλική επανάσταση του 1789, οι υπουργοί της επαναστατικής κυβέρνησης ονομάζονταν κομισάριοι, αφού η αποστολή τους ήταν η εκτέλεση της λαϊκής εντολής, για όσο χρόνο έκρινε η Εθνοσυνέλευση.

Πολιτικός κομισάριος είναι θέση που δημιούργησε ο Λεωνίδας Τρότσκι το 1918, στο πλαίσιο του κόκκινου Στρατού, ώστε η στρατιωτική ιεραρχία να ελέγχεται από την πολιτική εξουσία. Οι κομισάριοι είχαν δικαίωμα επιβολής πειθαρχικών ποινών, μέχρι καθαίρεσης και διορισμού κατ’ ευαρέσκεια. Οι στρατιωτικές, και όχι μόνο, εκκαθαρίσεις του Στάλιν στηρίχτηκαν στους πολιτικούς κομισάριους, απεσταλμένους εντολοδόχους της εξουσίας.

Ο ρόλος τους ήταν η υπακοή στις κομματικές εντολές χωρίς «διαλογική συζήτηση» και μικροαστικές διανοουμενίστικες αντιρρήσεις. Το ατσάλινο χέρι του κόμματος πρέπει να μην τρέμει, να μη διστάζει, ο ιδιοκτήτης του να μην αμφιβάλει, να μην αναρωτιέται, να μην απορεί, να μη σκέπτεται. Η σκέψη και η δράση αλληλο-αποκλείονται.


Δράση κι απορία


Η σκέψη είναι απορία, σύμφωνα με τους αρχαίους. Ο Σωκράτης ήπιε το κώνειο χωρίς να έχει μάθει τίποτα ο φουκαράς παρ όλο που ρώταγε τον κάθε επαΐοντα. Πέθανε με τη σκέψη ότι δεν ήξερε τίποτα, έφυγε με όλες τις απορίες του άλυτες.

Η αμφιβολία σκοτώνει τον κομισάριο και όχι το κώνειο. Ο κομισάριος είναι όργανο. Εκτελεί, είναι δράση, πράττει γιατί είναι σίγουρος. Σίγουρος για το δίκαιο του Σκοπού. Για την εκπλήρωση του οποίου δεν απασχολείται ο ίδιος. Ο ίδιος, απλώς, εκτελεί εντολές, αυτός είναι ο σκοπός της ζωής του. Να λειτουργεί σωστά ο μηχανισμός (κομματικός, θρησκευτικός, κ.λπ.) να είναι περήφανος που έβαλε το μικρό του λιθαράκι στην εκπλήρωση της ιστορικής νομοτέλειας, χωρίς προσωπικές απορίες.

Ο γιόγκι είναι ο  μοναχός που επιδίδεται στο διαλογισμό. Απέχει όχι μόνο από τα κοινά, αλλά όσο μπορεί και από τις προσωπικές του ανάγκες και επιθυμίες. Βρίσκεται στο υπεριώδες ενώ ο κομισάριος στο υπέρυθρο κομμάτι του φάσματος. Η υπερδραστηριότητα του κομισάριου για την πραγματοποίηση αντιμέτωπη με την αταραξία του γιόγκι.

Ο γιόγκι προσηλώνει το βλέμμα και την προσοχή του στις ανεπαίσθητες κινήσεις του σώματος του, απορρίπτοντας προοδευτικά τις ανάγκες που τον συνδέουν ατομικά με τον εξωτερικά κόσμο. Στοχεύει στη σύνδεσή του με το Όλον, το Σύμπαν για να ξεφύγει από τα βάσανα της προσωπικής ζωής.

Κάπου εδώ συναντιέται με την ασκητική του κομισάριου, ερχόμενος από άλλο μονοπάτι. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι τα άκρα συναντώνται, ότι υπάρχει γέφυρα που τα συνδέει. Το ζήτημα δεν είναι απλό. Σημασία έχει και η διαδρομή, όχι μόνο ο τερματισμός.

Ο Κέσλερ προτείνει τη μέση οδό. Ένα μείγμα συμπεριφοράς. Στιγμές απόσυρσης και διαλογισμού και στιγμές δράσης.  Η ζωή κλίνεται στον ενεστώτα.


*Ο Άρθουρ Κέσλελ (1905 – 1983) γεννήθηκε και έζησε μέχρι το 1940 στη Βουδαπέστη, Βιέννη -στο Πανεπιστήμιο της οποίας φοίτησε- Παλαιστίνη, Παρίσι και Βερολίνο. Ασχολήθηκε μετά με τη δημοσιογραφία και πήγε στην Ισπανία ως ανταποκριτής της News Chronicle,,όπου και φυλακίστηκε από τις δυνάμεις του Φράνκο. Μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Γερμανίας από το 1931, αποποιήθηκε την ιδιότητα αυτή στα τέλη του 1938, μετά τις εμπειρίες που είχε και ειδικά μετά τις Δίκες της Μόσχας. Το 1940, ύστερα από πολλές περιπέτειες εγκαταστάθηκε στην Αγγλία και το 1941 εκδόθηκε το γνωστότερο βιβλίο του Darkness at Noon (ελληνικός τίτλος Το Μηδέν και το Άπειρο), Τον Μάρτιο του 1983 ο Κέσλερ -που υπέφερε από λευχαιμία και τη νόσο του Πάρκινσον και ήταν κηρυγμένος οπαδός της ευθανασίας- και η γυναίκα του Σύνθια αυτοκτόνησαν.


Τρίτη 23 Ιουλίου 2024

Αψίκορος

  "Αψίκορο" αποκαλούμε λογίως τον ευέξαπτο, τον οξύθυμο, αυτόν που "ανάβει και φορτώνει ασκαρδαμυκτί*.  Η λέξη "αψίκορος" ετυμολογείται από το άπτω και δεύτερο συνθετικό το κόρος. Η λέξη στην αρχαιότητα αναφερόταν  σ' αυτόν που χορταίνει γρήγορα,
αλλά και σ' αυτόν που αλλάζει γρήγορα ορέξεις και επιθυμίες.

Το ρήμα άπτω (=δένω, ανάβω, συνδέω, προσαρμόζω) είναι αβέβαιης ετυμολογίας με πιθανότερη προέλευση από την πρωτοινδοευρωπαϊκή ρίζα ap=αγγίζω. Το συναντάμε ως δεύτερο συνθετικό στα ρήματα: εξάπτω-εξάπτομαι, προσάπτω, συνάπτω, περιάπτω. Απτός είναι ο χειροπιαστός, αυτός που γίνεται αντιληπτός με τις αισθήσεις, κυριολεκτικά με την ομόρριζη αφή.

Το λήμμα κόρος συνδέεται με τον κορεσμό.  Ο κορεσμός δηλώνει την κατάσταση φυσικού ή χημικού συστήματος κατά την οποία ένα ορισμένο μέγεθος έχει αποκτήσει τη μέγιστη δυνατή τιμή.  Χρησιμοποιείται μεταφορικά για να περιγράψει την αίσθηση που ακολουθεί την πλήρη ικανοποίηση των ενστίκτων. Επίσης, μπορεί να σημαίνει βαρεμάρα ή την κούραση που προκύπτει από υπερβολική ποσότητα κάποιας δραστηριότητας. Σε υπερβολική ποσότητα, λέμε "κατά κόρον" (ad nauseam). Έτσι, αν έφαγες ή ήπιες κάτι κατά κόρον, σημαίνει πως το έκανες σε υπερβολικό βαθμό. 

  *ασκαρδαμυκτί= πολύ γρήγορα. Κυριολεκτικά= χωρίς να ανοιγολείσουν τα βλέφαρα


Κυριακή 21 Ιουλίου 2024

Ραστώνη



Για την έλλειψη δραστηριότητας, την τεμπελιά, τη ραθυμία, τη χαλάρωση, χρησιμοποιούμε συχνά τις τελευταίες δεκαετίες τη λέξη ραστώνη. Η «θερινή ραστώνη» ή η «καλοκαιρινή ραστώνη» είναι ένα από τα δημοσιογραφικά κλισέ που εύκολα επιλέγει όποιος θέλει να περιγράψει την πλήρη αδράνεια, τη χαλαρότητα που επικρατεί το καλοκαίρι και ειδικότερα τον Αύγουστο. 

Η λέξη είναι αρχαία και ετυμολογείται από τον υπερθετικό του επιθέτου  ῥᾴδιος, ῥᾳδία, ῥᾴδιον & ὁ, ἡ ῥᾴδιος, τό ῥᾴδιον (= εύκολος, πρόθυμος, απερίσκεπτος)

Συγκριτικός: ὁ, ἡ ῥᾴων, τὸ ῥᾷον

Υπερθετικός: ὁ ῥᾷστος, ἡ ῥᾴστη, τό ῥᾷστον.

 Στην αρχαιότητα, αρχικά, είχε κυρίως θετικές σημασίες. Σήμαινε την ευκολία, την απαλλαγή από κάτι δυσάρεστο, την απαλλαγή από τον πόνο. Για παράδειγμα στο πλατωνικό συμπόσιο, η ραστώνη της πόσεως, είναι η ανακούφιση από τις συνέπειες της οινοποσίας. Η λέξη πήρε επίσης και την έννοια του ελεύθερου χρόνου, αλλά σταδιακά εμφανίστηκαν και αρνητικές σημασίες, όπως της νωχέλειας και της νωθρότητας. Ο Δημοσθένης θεωρούσε ότι «η καθ’ ημέραν ραστώνη και ραθυμία» των συμπολιτών του ήταν απαράδεκτη μπροστά στη μακεδονική απειλή.

Οι αρνητικές σημασίες τελικά επικράτησαν τουλάχιστον στα περισσότερα σύγχρονα λεξικά.

  Για το πώς έγινε κλισέ πιθανότατα ευθύνεται ένα κείμενο που εμφανίστηκε στις Πανελλήνιες εξετάσεις του 2003 και έκανε αναφερόταν “στη ραστώνη της συνεχούς εναλλαγής καναλιών, (του ζάπινγκ)”. Η λέξη θεωρήθηκε άγνωστη και η επιτροπή των εξετάσεων χρειάστηκε, να δώσει διευκρίνηση για τη σημασία της Τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων, τότε, έγραφαν για “Σφαγή των υποψηφίων”, καθώς αρκετοί μαθητές δεν είχαν καταλάβει τι σήμαινε η συγκεκριμένη λέξη.

Το ότι παραμένει και η θετική σημασία της λέξης μέχρι και σήμερα αποδεικνύεται από το ότι πολλά ξενοδοχεία και ταβέρνες την έχουν επιλέξει ως όνομα για να τονίσουν τις ειδυλλιακές διακοπές και τα υπέροχα γεύματα που προσφέρουν.

'Αλλωστε εκτός από τον ορισμό: "Κατάσταση κατά την οποία επικρατεί πλήρης αδράνεια, έλλειψη ζωτικότητας, ή ενεργητικότητας", το Μεγάλο Ηλεκτρονικό Λεξικό Νεοελληνικής Γλώσσας, ορίζει την "ραστώνη" και ως τον βίο, τη "ζωή που είναι τρυφηλή"  (με ανέσεiς). Τώρα το κατά πόσον είναι "ηδύ το μη πράττειν" των Αρχαίων Ελλήνων ή το Dolce far niente των Ιταλών  (η γλυκύτητα του να μην κάνεις τίποτα, γλυκιά αδράνεια) εξαρτάται από το αν το έχεις επιλέξει εσύ ή στο έχουν επιβάλει.






  Σε αντίθεση με την κοινή πεποίθηση ακόμη και μεταξύ των μορφωμένων, ο Χάξλεϋ και ο Όργουελ δεν προφήτευσαν το ίδιο πράγμα. Ο Όργουελ προει...